Belirtiler nasıl ayırt edilir?

Alerjik nezleyi soğuk algınlığından ayıran en temel özellik süresi ve tekrarlama biçimidir. Dr. Arslan, hastalığın tipik belirtilerini şu şekilde sıraladı:

• Aksırık nöbetleri: Arka arkaya gelen 10-20 atak şeklinde hapşırma.

• Su gibi akıntı: Burun akıntısının şeffaf, bol ve devamlı olması.

• Şiddetli tıkanıklık: Akıntı kesildiğinde burun içi mukozasının şişmesiyle oluşan nefes alma güçlüğü.

• Kaşıntı: Gözlerde sulanma, damakta ve genizde hissedilen yoğun kaşıntı hissi.

3 hafta kuralına dikkat

Uzm. Dr. Mesut Arslan, nezle halinin ilkbahar ve yaz aylarında başlayıp üç haftadan uzun sürmesi durumunda alerji şüphesinin kuvvetlendiğini vurguladı. Bu tablonun okul çağı çocuklarında daha yaygın görüldüğünü belirten Arslan, "Alerjik nezlesi olan çocuklarda astım görülme oranı yüksektir. Aileler öksürük ve hırıltı belirtilerine karşı son derece dikkatli olmalıdır" dedi.

Tedavi yöntemleri ve korunma yolları

Hastalığın tanısında cilt ve kan testlerinden yararlanıldığını ifade eden Arslan, tedavi sürecindeki öncelikleri paylaştı:

1. Kaçınma: Tedavinin ilk adımı alerjiye neden olan maddeden uzak durmaktır. Polen yoğunluğu olan dönemlerde yeşil alanlardan kaçınılmalıdır.

2. İlaç tedavisi: Çevresel korunmanın yetersiz kaldığı durumlarda şikayetleri dindirmek için kullanılır.

3. İmmünoterapi (Aşı): İlaçların yanıt vermediği vakalarda, bağışıklık sistemini düzenlemek amacıyla duyarlı olunan alerjenlerin artan dozlarda vücuda verilmesi yöntemidir.

Günlük koşturmaca içinde birçoğumuz uykudan feragat etmeyi bir zorunluluk, hatta bazen bir "başarı" olarak görüyoruz. Ancak bilimsel veriler, vücudun bu duruma tepkisinin sanılandan çok daha sert olduğunu gösteriyor. Nijerya’daki Ibadan Üniversitesi tarafından yürütülen ve son çeyrek asra ait tıbbi verileri mercek altına alan yeni bir çalışma, uykusuzluğun zihnimiz üzerindeki gerçek maliyetini gözler önüne serdi.

Araştırmaya göre, dinlenmeden geçen tek bir gecenin ardından beyinde oluşan değişimler, Alzheimer hastalığının başlangıç evreleriyle şaşırtıcı benzerlikler taşıyor.

Beyin hücreleri arasındaki 'iletişim kopukluğu'

Uykusuz bir beyin, sadece yorgun hissetmekle kalmıyor; fiziksel bir dönüşüm sürecine giriyor. Normalde uyku sırasında beyin, gün boyu biriken toksik maddeleri temizleyen bir "bakım moduna" geçer. Ancak bu süreç kesintiye uğradığında şu sorunlar baş gösteriyor:

• Toksik birikim: Beyin hücreleri arasındaki atık maddeler temizlenemiyor.

• Zayıflayan iletişim: Nöronlar arasındaki bilgi aktarımı yavaşlıyor ve zayıflıyor.

• Hipokampus tahribatı: Hafızanın merkezi sayılan hipokampus bölgesi, uykusuzluktan en ağır darbeyi alan nokta olarak öne çıkıyor.

Normalde yıllar içinde gelişen bilişsel yıkım belirtileri, sadece birkaç saatlik uykusuzluğun ardından zihinsel tabloda kendini gösterebiliyor.

Sahte anılar ve öğrenme güçlüğü

Biz uyurken beynimiz, o gün edinilen bilgileri ayıklayıp kalıcı hafızaya aktarma görevini üstlenir. Bu süreç sekteye uğradığında, zihin sadece yeni bilgileri kaydetmekte zorlanmakla kalmıyor, aynı zamanda "sahte anılar" üretmeye başlıyor.

Özellikle sınav dönemlerinde uykudan vazgeçen öğrenciler ve yoğun iş temposunda çalışan yetişkinler için bu durum, öğrenme yetisinin ve odaklanma kapasitesinin ciddi oranda düşmesi anlamına geliyor.

Hasarı tersine çevirmek mümkün mü?

Bilim insanlarından gelen iyi haber ise bu tablonun Alzheimer gibi kalıcı bir kadere dönüşmek zorunda olmaması. Uzmanlar, bozulan uyku düzeninin iyileştirilmesiyle beyindeki bu olumsuz etkilerin büyük oranda tersine çevrilebileceğini belirtiyor.

Zihin sağlığını korumak için önerilen temel adımlar:

1. İdeal süre: Yetişkinler için 7-9 saatlik kesintisiz uyku düzeni sağlanmalı.

2. Teknoloji detoksu: Yatmadan en az bir saat önce mavi ışık yayan cihazlardan uzak durulmalı.

3. Tutarlılık: Her gün aynı saatte yatıp uyanmak, beynin biyolojik bakımını yapması için gerekli olan sirkadiyen ritmi koruyor.

Beyin sağlığını korumanın en etkili yolu, uykuyu bir lüks değil, biyolojik bir zorunluluk olarak kabul etmekten geçiyor.

Uzm. Dr. Erbil Sak, bu dönemde en sık karşılaşılan şikayetlerin soğuk algınlığı, boğaz enfeksiyonları, öksürük ve ateş olduğunu belirtti. Bağışıklık sisteminin bu geçiş sürecinde daha hassas hale geldiğini vurgulayan Sak, şu ifadeleri kullandı:

"Uzun süren öksürük, yüksek ateş, halsizlik ve iştahsızlık gibi durumlarda mutlaka uzman değerlendirmesi yapılmalıdır. Erken dönemde yapılan muayene, sürecin sağlıklı ilerlemesine büyük katkı sağlar."

Hastalıklarla mücadelede sadece tıbbi müdahalenin değil, günlük yaşam rutinlerinin de belirleyici olduğunu ifade eden Uzm. Dr. Sak, belirtilerin çocuktan çocuğa farklılık gösterebileceğini hatırlattı. Her vakanın kendine has bir seyri olduğuna dikkat çeken Sak, ebeveynlerin çocuklardaki değişimleri bireysel olarak değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.

VM Medical Park Samsun Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Hakan Leblebicioğlu, hantavirüslerin kanamalı ateş grubunda yer alan ve çoğunlukla kemirgenler aracılığıyla insanlara bulaşan enfeksiyon hastalıkları olduğunu belirterek, 'Virüs genellikle kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salgılarıyla temas sonucu bulaşmaktadır. Bu nedenle tarım çalışanları, doğada aktif görev yapan kişiler ve veterinerler gibi risk gruplarında hastalık daha sık görülebilmektedir' diye konuştu.

"İki farklı klinik tabloya yol açabiliyor"

Hantavirüs enfeksiyonlarının iki ana klinik formunun bulunduğunu ifade eden Prof. Dr. Leblebicioğlu, 'Akciğer tutulumu ile seyreden tipi daha çok Amerika kıtasında görülürken, böbrek yetmezliği bulgularıyla seyreden formu ülkemizde özellikle Karadeniz Bölgesi'nde karşımıza çıkmaktadır' şeklinde konuştu.

"İnsandan insana bulaş genellikle görülmüyor"

Hastalığın ateş, halsizlik, yorgunluk ve bazı vakalarda kanama gibi belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirten Prof. Dr. Leblebicioğlu, 'Türkiye'de ilk vakalar 2000'li yıllarda Zonguldak ve Giresun'da bildirilmiştir. Aynı dönemde Samsun'da da takip ettiğimiz vakalar bulunmaktaydı. Son dönemde gündeme gelen salgında rol oynayan Andes alt tipinin nadir de olsa insandan insana bulaşabileceği bilinmektedir. Tedavi süreci genellikle destekleyici yaklaşımlarla yürütülmektedir' ifadelerini kullandı.

"Korunma önlemleri önem taşıyor"

Hantavirüsten korunmak için kemirgenlerle temastan kaçınılması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Leblebicioğlu, 'Özellikle açık ve sulak alanlarda dikkatli olunmalı, hijyen kurallarına uyulmalı ve riskli ortamlarda gerekli korunma önlemleri alınmalıdır' açıklamasında bulundu.

"COVID-19 benzeri pandemi beklenmiyor"

Hastalığın bulaşma yolları nedeniyle COVID-19 benzeri küresel bir salgın riskinin beklenmediğini dile getiren Prof. Dr. Leblebicioğlu şunları söyledi: 'Mevcut bilgiler ışığında hantavirüsün dünya çapında bir pandemiye yol açması beklenmemektedir.'

Bu gelişmelerin ardından Ömer Evirgen, hantavirüse ilişkin önemli açıklamalarda bulunarak vatandaşları bilgilendirdi.

Virüsün bulaş yolları açıklandı

Uzman açıklamalarına göre hantavirüs, özellikle fare ve kemirgenlerin dışkı, idrar ve tükürük yoluyla insanlara bulaşıyor. Virüsün ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği ve bazı durumlarda ölümcül seyredebildiği ifade ediliyor.

Evirgen, özellikle kemirgen temasının yoğun olduğu alanlarda hijyen kurallarına dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı.

“İnsandan insana bulaşmıyor” uyarısı

Uzmanlar, mevcut bilgilere göre hantavirüsün insandan insana bulaşmadığını belirtiyor. Bu nedenle riskin daha çok çevresel temas ve hijyen eksikliğinden kaynaklandığı ifade ediliyor.

Vatandaşların özellikle kırsal alanlar, depo ve kapalı alanlarda temizlik ve korunma önlemlerine dikkat etmesi gerektiği aktarılıyor.

"Karadeniz Bölgesi'nde zaman zaman rastlanabiliyor"

Hantavirüsün yeni ortaya çıkan bir virüs olmadığını ve Türkiye'de geçmiş yıllarda da özellikle Karadeniz Bölgesi'nde nadiren görüldüğünü belirten Doç. Dr. Ömer Evirgen, "Bu aralar hantavirüs enfeksiyonu sosyal medyada sıkça gündeme geliyor. Hantavirüs enfeksiyonu ülkemizde de geçmişte nadiren görülen bir hastalık. Özellikle Karadeniz Bölgesi'nde zaman zaman rastlanabiliyor. Virüs, farelerin idrarı, dışkısı ve tükürüğünün toprağa veya gıdalara bulaşmasıyla yayılabiliyor. Bu atıkların bulunduğu ortamda oluşan tozun solunması ya da kirli yüzeylere temas ettikten sonra elin ağız, burun veya göze götürülmesiyle insanlara bulaşabiliyor" dedi.

"Şu an için hantavirüse yönelik kesin bir tedavi bulunmuyor"

Hastalığın ilk belirtilerinin grip benzeri şikayetlerle başladığını ifade eden Evirgen, "Bu hastalık genellikle ateş, kas ve eklem ağrıları, halsizlik ve ishal gibi belirtilerle başlıyor. İlerleyen süreçte ise iki farklı ağır tablo ortaya çıkabiliyor. Bunlardan biri solunum yetmezliği, diğeri ise böbrek yetmezliği ve kanamayla seyreden formdur. Ciddi ve hayati risk taşıyan bir hastalıktır. Şu an için hantavirüse yönelik kesin bir tedavi bulunmuyor. Hastalara yoğun bakım şartlarında destek tedavisi uygulanıyor" ifadelerini kullandı.

"COVID dönemindeki gibi bir kapanma süreci beklemiyoruz"

Korunma yöntemlerine ilişkin de açıklamalarda bulunan Evirgen, COVİD gibi bir kapanma süreci beklemediklerini de söyleyerek, "Bu virüsten korunmak için özellikle kırsal alanlarda ve farelerin yaşam alanlarının bulunduğu ortamlarda dikkatli olunması gerekiyor. Tozlu ortamlarda maske kullanılmalı, eller yıkanmadan gıdalara temas edilmemeli ve yüz bölgesine dokunulmamalıdır. Bu virüs COVID-19 gibi değil. Yakın temas ve enfekte tozların solunmasıyla bulaşıyor. Şu an için insandan insana bulaştığına dair net bir bilgi bulunmuyor. Bu nedenle COVID dönemindeki gibi bir kapanma süreci beklemiyoruz" diye konuştu.

Birçok evde kuşaklardır devam eden "eti yıkama" geleneği, modern gıda bilimi tarafından en büyük mutfak hatalarından biri olarak kabul ediliyor. Çiğ tavuğun musluk altında yıkanması, kan ve kalıntıları temizlemek yerine; mikroskobik su damlacıkları aracılığıyla bakterilerin tezgahlara, mutfak araç gereçlerine ve hatta açıkta duran taze gıdalara sıçramasına yol açıyor.

Sağlık otoriteleri, bu görünmez sıçramaların mutfağı adeta bir "zehir yuvasına" dönüştürdüğünü ve acil servisleri dolduran bağırsak enfeksiyonlarının arkasındaki sessiz güç olduğunu vurguluyor.

Görünmez düşman: Kampilobakter ve Salmonella

Çiğ kanatlı etlerinin yüzeyinde doğal olarak bulunan bu tehlikeli bakteri türleri, suyun çarpma şiddetiyle lavabonun bir metre çevresine kadar yayılabiliyor.

Uzmanlara göre bu yayılım şu riskleri beraberinde getiriyor:

• Çapraz bulaşma: Sıçrayan sular mutfak bezlerine, kesme tahtalarına ve bıçak saplarına tutunarak buralarda uzun süre canlı kalabiliyor.

• Bağışıklık sistemi riski: Yeterli dezenfeksiyon yapılmadan aynı tezgahta doğranan salata malzemeleri, bakterilerin doğrudan vücuda alınmasına neden oluyor. Bu durum özellikle küçük çocuklar ve yaşlılar için hayati risk taşıyor.

• Lavabo hijyeni: Tavuktan akan sıvılar giderde birikerek diğer yemek atıklarıyla birleşiyor ve bakteriler için mükemmel bir kuluçka ortamı oluşturuyor.

"Yıkama temizlemez, pişirme yok eder"

Tüketiciler arasında yaygın olan "yıkarsam temizlenir" algısı, tehlikeli bir psikolojik rahatlamaya neden oluyor. Oysa suyun mekanik gücü, et dokusuna tutunmuş inatçı bakterileri yok etmekte tamamen yetersiz kalıyor.

Gıda güvenliği uzmanları, patojenleri etkisiz hale getirmenin tek kesin yolunun, etin merkez sıcaklığı 73 dereceye ulaşana kadar tam olarak pişirilmesi olduğunu hatırlatıyor. Isı, suyun yapamadığını yaparak bakterileri saniyeler içinde etkisiz hale getiriyor.

Güvenli bir mutfak için 3 altın kural

Geleneksel ezberleri bozarak mutfakta tam güvenliği sağlamak için şu adımlar öneriliyor:

1. Doğrudan tencereye: Paketten çıkarılan tavuk, musluk suyuna temas ettirilmeden doğrudan pişirme kabına alınmalı.

2. Kağıt havlu kullanımı: Eğer etin üzerindeki nemin alınması gerekiyorsa, tek kullanımlık kağıt havlu ile kurulama yapılmalı ve kullanılan havlu derhal çöpe atılmalıdır.

3. Ekipman ayırımı: Çiğ et doğranan kesme tahtaları ve bıçaklar, sebze meyve hazırlığında kullanılanlardan kesinlikle ayrı tutulmalıdır.

Modern hijyen standartlarını benimsemek, ev kazalarının ve ciddi sağlık sorunlarının önüne geçmek için atılacak en kritik adımdır. Bilimsel veriler ışığında hareket etmek, sofralardaki lezzetin yanı sıra sağlığı da garanti altına alıyor.

Güneydoğu Asya’da vahşi yaşam üzerinde yürütülen uluslararası bir araştırma, küresel sağlık gündemine yeni bir "takip" maddesi ekledi. Tokyo Üniversitesi'nin de dahil olduğu bir ekip, Tayland’daki yarasa popülasyonlarında dolaşan bir koronavirüs türünün, insan vücuduna giriş kapısı olan ACE2 reseptörlerine tutunabildiğini keşfetti.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların "yeni bir pandemi" anlamına gelmediğini ancak virüsün biyolojik potansiyelinin yakından izlenmesi gerektiğini vurguluyor.

SARS ve Covid-19 ile aynı aileden: Sarbecovirüs

Cell dergisinde yer alan çalışmaya göre, yeni tespit edilen bu virüs, "sarbecovirüs" grubuna ait. Bu grup, tıp dünyası için yabancı değil; 2003 yılında görülen SARS-CoV-1 ile 2019'da dünyayı sarsan SARS-CoV-2 (Covid-19) de aynı aile içinde yer alıyor.

Yarasalarda doğal olarak bulunan bu alt türler, belirli mutasyonlarla türler arası geçiş yaparak "zoonotik" (hayvandan insana) bulaşma riski taşıyor.

ACE2 reseptörü neden kritik?

Araştırmayı dikkat çekici kılan temel nokta, virüsün insan hücrelerindeki ACE2 reseptörleriyle etkileşime girebilmesi. Bu yapılar, Covid-19 virüsünün hücrelerimize girmek için kullandığı anahtar işlevi görüyor. Yeni virüsün bu "anahtarı" kullanabiliyor olması, teorik olarak insanları enfekte etme kabiliyetine sahip olduğunu gösteriyor.

Ancak uzmanlar, laboratuvar ortamında gözlemlenen bu yeteneğin, doğal ortamda bir salgına yol açması için birçok farklı çevresel ve genetik faktörün bir araya gelmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Erken uyarı sistemleri ve vahşi yaşam takibi

Covid-19 pandemisinden bu yana dünya genelinde vahşi yaşam kaynaklı virüs takibi en üst seviyeye çıkarıldı. Bilim insanları, Tayland ve çevresindeki yarasa popülasyonlarındaki virüs hareketliliğinin izlenmesinin, gelecekteki olası tehditleri önlemek adına hayati olduğunu belirtiyor:

• Doğal yaşam alanları: Güneydoğu Asya'daki ormanlık alanların ve mağaraların izole edilmesi riskleri azaltıyor.

• Erken tespit: Virüsler henüz mutasyon geçirmeden tespit edilerek aşı ve tedavi çalışmaları için temel veriler oluşturuluyor.

Şu an için 'insandan insana' geçiş yok

Araştırma ekibi, kamuoyundaki olası paniği önlemek adına önemli bir veri paylaştı: Tespit edilen bu yeni virüsün şu an için insanlar arasında yayıldığına veya insanlarda hastalık oluşturduğuna dair hiçbir bulgu yok. Çalışma, mevcut bir krizden ziyade, gelecekteki risklerin haritalandırılmasını amaçlayan bilimsel bir önlem niteliği taşıyor.

Kış aylarında bağışıklığı güçlendirmek ya da lezzet katmak amacıyla tercih edilen limonlu çay, aslında tıp dünyasında tartışmalı bir konu haline geldi. Laboratuvar verileri, yüksek sıcaklıktaki çay ile limon asidinin birleştiğinde mide ve bağırsak florasında tahribata yol açabilen bir etkileşime girdiğini gösteriyor.

Birçok kişi bu yöntemi C vitamini takviyesi olarak görse de, kaynar suyun vitaminleri öldürmesi ve ortaya çıkan yeni kimyasal dengeler vücutta "sessiz bir yıkım" süreci başlatabiliyor.

Beyin sağlığı için 'alüminyum' riski

Çay bitkisi, doğası gereği yetiştiği topraktan yoğun miktarda alüminyum çeken bir yapıya sahip. Normal şartlarda vücut bu metali sınırlı oranda emerken, limon devreye girdiğinde süreç değişiyor.

Limonun içindeki sitrik asit, çaydaki alüminyumun çözünmesini sağlayarak bedenin bu ağır metali çok daha hızlı ve kontrolsüz emmesine neden oluyor. Uzmanlar, uzun vadede beyinde biriken bu metallerin nörolojik hastalıklara zemin hazırlayabileceği riskine dikkat çekiyor.

Mide ve diş minesinde asit saldırısı

Sıcak çayın mide mukozası üzerindeki hassaslaştırıcı etkisi, limonun yüksek asiditesi ile birleştiğinde gastrit ve ülser riskini artırıyor. Özellikle aç karnına tüketilen limonlu çay, mide asidini tehlikeli seviyelere çıkararak kalıcı yanma ve sindirim güçlüğü problemlerini beraberinde getiriyor.

Sadece iç organlar değil, ağız sağlığı da bu karışımdan olumsuz etkileniyor:

• Diş minesinde aşınma: Limonlu sıcak çay, dişlerin koruyucu tabakasını mikro düzeyde çözmeye başlıyor.

• Reflü tetikleyicisi: Yemek borusuna geri kaçan asitli sıvı, boğazda kronik tahriş ve öksürük krizlerine sebep oluyor.

Demir eksikliğini gizlice tetikliyor olabilir

Toplumda yaygın olan bir diğer inanış ise limonun, çayın demir emilimini azaltma etkisini kırdığı yönündedir. Ancak gerçek bunun tam tersi olabilir.

Çaydaki tanen maddesi demir emilimini zaten baskılarken, kaynar suyun içinde vitamin özelliğini yitiren limon, geriye sadece bağlayıcı asitler bırakıyor. Bu durum, yemeklerden hemen sonra içilen limonlu çayın, gıdalardan alınan demirin kana karışmasını daha karmaşık hale getirmesine neden oluyor.

Böbrek taşı oluşumuna dikkat

Çayda bulunan ve böbrek taşlarının ana yapı taşı sayılan 'oksalat' maddesi, limonun idrar kimyasını değiştirmesiyle birlikte böbreklerde daha kolay çökebiliyor. Yeterli su içmeyen bireylerde bu asitli alışkanlık, sancılı böbrek taşı süreçlerine kapı aralıyor.

Beslenme uzmanları, çayın faydalarından maksimum düzeyde yararlanmak için içeceğin kendi doğal aromasıyla veya hafifçe ılıdıktan sonra sade olarak tüketilmesini öneriyor. Geleneksel alışkanlıkların modern tıp verileri ışığında yeniden gözden geçirilmesi, uzun vadeli sağlık sorunlarını önlemek adına büyük önem taşıyor.

Mutfak kültürümüzün ve kahvaltı sofralarımızın vazgeçilmez öğelerinden biri olan zeytin, doğal haliyle tam bir şifa kaynağı olarak biliniyor. Ancak tıp dünyasından gelen son uyarılar, modern üretim süreçlerinden geçen zeytinlerin sağlığımız üzerinde "saatli bomba" etkisi yaratabileceğini gösteriyor.

Kardiyoloji ve nefroloji uzmanları, endüstriyel yöntemlerle hazırlanan zeytinlerin barındırdığı yüksek sodyum ve kimyasal maddelerin, kronik hastalığı olan bireyler için hayati risk taşıdığını vurguluyor.

Sodyum bombasına dönüşen siyah zeytinler

Geleneksel yöntemlerle fermente edilmek yerine, raf ömrünü uzatmak amacıyla aşırı tuzla işlenen siyah zeytinler tam bir sodyum kaynağı haline geliyor. Yapılan araştırmalara göre, sadece beş adet işlem görmüş zeytin, bir yetişkinin günlük alması gereken sodyum sınırını tek başına zorlamaya yetiyor.

Bu durum özellikle hipertansiyon hastaları için doğrudan bir tehdit oluşturuyor. Kan basıncının aniden yükselmesi damar çeperlerine zarar vererek; uzun vadede kalp krizi ve felç riskini artırıyor.

Parlak rengin arkasındaki boya tehlikesi: Demir glukonat

Market raflarında "pürüzsüz ve simsiyah" görünümüyle tüketiciyi cezbeden zeytinlerin birçoğunun doğal yollarla kararmadığı belirtiliyor. Üretim sürecini hızlandırmak için kullanılan 'demir glukonat' maddesi, zeytinlere o yapay siyahlığı kazandırıyor.

Uzmanlar, bu koruyucu maddenin düzenli tüketiminin vücutta ağır metal birikimine yol açtığına dikkat çekiyor. Karaciğer fonksiyonlarını olumsuz etkileyen bu kimyasal süreç, hücreler üzerinde toksik etkiler bırakabiliyor.

Böbrekler ve mide üzerindeki etkileri

Vücuda alınan aşırı tuzun süzülme yükü tamamen böbreklerin üzerine biniyor. Suda bekletilmeden, doğrudan tüketilen tuzlu zeytinler böbreğin filtre sistemini yorarak taş oluşumunu ve hücresel yetmezliği hızlandırabiliyor.

Ayrıca, raf ömrünü uzatmak için eklenen koruyucu asitler, özellikle sabah aç karnına tüketildiğinde mide mukozasına zarar vererek gastrit ve ülser şikayetlerini tetikliyor.

Sağlıklı tüketim için ne yapılmalı?

Uzmanlar, zeytinin şifasından faydalanmaya devam etmek için şu basit ama etkili yöntemleri öneriyor:

• Suda bekletme: Zeytinleri tüketmeden en az 12 saat önce ılık içme suyunda bekletmek, sanayi tuzunun önemli bir kısmının suya geçmesini sağlıyor.

• Doğal üretim tercihi: Yapay siyahlık yerine, doğal fermente edilmiş yeşil kırma veya çizik zeytinlerin tercih edilmesi kimyasal riskini minimize ediyor.

• Limon ve zeytinyağı desteği: Tuzu alınmış zeytini limon, kekik ve soğuk sıkım zeytinyağı ile harmanlamak, besinin antioksidan değerini artırırken mideyi koruyor.

Porsiyon kontrolünün de hayati önem taşıdığını hatırlatan beslenme uzmanları, beş adet iri zeytinin bir tatlı kaşığı saf yağa eşdeğer kalori barındırdığını, bu nedenle ölçülü tüketilmemesi halinde metabolizmayı yavaşlatabileceğini belirtiyor.

Özkaya, özellikle uzun süre kapalı kalan kulübe, ahır, çatı katı, garaj ve depo gibi alanların temizliği sırasında riskin arttığını belirterek, 'Kurumuş kemirgen dışkıları süpürülürken ya da temizlik yapılırken havaya yayılan parçacıkların solunması bulaş açısından tehlike oluşturabilir' dedi.

"İlk belirtiler grip ile karıştırılabiliyor"

Hantavirüsün ilk belirtilerinin çoğu zaman grip ile karıştırıldığını ifade eden Özkaya, 'Ateş, kas ağrısı, halsizlik, baş ağrısı, mide bulantısı ve kusma gibi belirtiler görülebilir. Bazı hastalarda süreç ilerlediğinde nefes darlığı, öksürük ve akciğerlerde sıvı birikimi gelişebilir. Özellikle kemirgen teması sonrası nefes darlığı yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurması gerekir' diye konuştu.

"İnsandan insana bulaş riski yok denecek kadar az"

Hantavirüsün çoğu vakada insandan insana bulaşmadığını vurgulayan Özkaya, salgın riskinin düşük olduğunu söyledi. Türkiye açısından büyük bir tehdit beklemediklerini belirten Özkaya, 'Ülkemizde şehir yaşamında kemirgenlerle temas oldukça sınırlı. Kırsal bölgelerde ise sokak hayvanları kemirgen popülasyonunun kontrolünde önemli rol oynuyor. Bu nedenle hantavirüsün ülkemiz için ciddi bir salgın tehdidi oluşturacağını düşünmüyoruz' ifadelerini kullandı.

Uzmanından korunma önerileri

Kemirgenlerin yaşam alanlarından uzak tutulmasının önemine değinen Özkaya, yiyeceklerin kapalı kaplarda saklanması, çöplerin açık bırakılmaması ve kemirgen giriş noktalarının kapatılması gerektiğini söyledi. Temizlik sırasında ise alanların önce havalandırılması, eldiven ve maske kullanılması gerektiğini belirten Özkaya, kurumuş dışkıların doğrudan süpürülmemesi gerektiği uyarısında bulundu.

Güneş maruziyetine karşı farkındalık uyarısı

1–31 Mayıs Cilt Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında uzmanlar, yaz aylarında artan güneş ışınına maruz kalmanın cilt sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekiyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Yeşim Yıldırım, uzun süreli ve kontrolsüz güneş temasının cilt hücrelerinde hasara yol açarak kanser gelişimini tetikleyebileceğini belirtiyor. Bu nedenle güneşten doğru zamanda ve doğru yöntemlerle faydalanmanın önemine vurgu yapılıyor.

Ciltteki değişiklikler ihmal edilmemeli

Uzmanlara göre ciltte oluşan yeni lezyonlar ya da mevcut benlerdeki şekil, renk ve boyut değişimleri dikkatle takip edilmeli. Özellikle büyüme, düzensizleşme, renk değişikliği ve kanama eğilimi gösteren oluşumların gecikmeden değerlendirilmesi gerekiyor. Asimetri ve hızlı büyüme gibi belirtilerin erken uyarı olabileceği ifade edilirken, erken tanının tedavi başarısını artırdığı, ihmal durumunda ise hastalığın ilerleyebileceği belirtiliyor.

Parfüm ve deodorantlara ilişkin değerlendirme

Cilt kanseriyle ilgili merak edilen konulardan biri olan parfüm ve deodorant kullanımı hakkında da açıklama yapan Prof. Dr. Yeşim Yıldırım, bu ürünlerin kanser riskini artırdığına dair bilimsel bir kanıt bulunmadığını ifade ediyor. Ancak merdiven altı üretimlerde toksik maddeler bulunabileceği için bu tür ürünlere karşı dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor. Denetimli ve onaylı ürünlerin güvenle kullanılabileceği belirtiliyor.

Yaz aylarında cilt kanserinden korunmak için 8 önlem

Uzmanlar, yaz aylarında cilt sağlığını korumak için uygulanabilecek 8 temel önlemi şöyle sıralıyor: Güneş ışınlarının yoğun olduğu 10.00–16.00 saatleri arasında dışarı çıkmamak, çıkılması gerekiyorsa gölgede kalmak önem taşıyor. Geniş kenarlı şapka kullanımı yüz, kulak ve burun gibi bölgeleri koruyor. UVA ve UVB korumalı güneş gözlüğü tercih edilmesi öneriliyor.

En az SPF 30 içeren güneş koruyucuların dışarı çıkmadan önce uygulanması ve gün içinde yenilenmesi gerektiği belirtiliyor. Açık renkli, uzun kollu ve sık dokumalı giysiler fiziksel koruma sağlıyor. Solaryum gibi yapay bronzlaşma yöntemlerinden uzak durulması gerektiği ifade ediliyor. Benlerdeki değişimlerin takip edilmesi ve uzman görüşü alınması öneriliyor. Ayrıca çocukluk ve gençlik döneminde güneş yanıklarından korunmanın uzun vadeli riskleri azaltabileceği vurgulanıyor.

1–31 Mayıs Cilt Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında yapılan bilgilendirmelerde, ultraviyole ışınlarının cilt sağlığı üzerindeki etkileri ve erken tanının önemi ön plana çıkarılıyor. Uzmanlar, özellikle yaz aylarında artan güneş maruziyetine karşı toplumsal farkındalığın artırılmasını hedefliyor.

Uzmanlara göre cilt kanseri riskine karşı korunmada en etkili yöntemler, bilinçli güneş maruziyeti ve düzenli cilt kontrolü. Erken belirtilerin dikkate alınması ve basit kor

İnme belirtileri aniden ortaya çıkıyor

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, inmenin beynin bir bölümünü besleyen damarın tıkanması ya da yırtılarak kanaması sonucu meydana geldiğini ifade etti. Beyin hücrelerinin oksijensiz kaldığını ve dakikalar içinde hasar oluşmaya başladığını belirten Şalçini, bu durumun konuşma, hareket ve hafıza gibi temel işlevleri etkileyebildiğini söyledi.

İnmenin belirtilerinin genellikle aniden ortaya çıktığını kaydeden Şalçini, yüzde kayma, bir kolun güçsüzleşmesi ve konuşmada bozulmanın en önemli uyarı işaretleri arasında yer aldığını dile getirdi. Şalçini, belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemenin ciddi sonuçlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

“Şüphe halinde yapılacak ilk şey 112’yi aramak”

İnme şüphesi oluştuğunda vakit kaybetmeden 112 Acil Servis’in aranması gerektiğini vurgulayan Dr. Celal Şalçini, hastaya bilinçsiz şekilde müdahale edilmemesi gerektiğini söyledi.

Kendi imkanlarıyla hastaneye gitmeye çalışmanın, hastaya su içirmenin ya da kontrolsüz şekilde ilaç vermenin risk oluşturabileceğini belirten Şalçini, ambulans ekiplerinin hastayı uygun donanıma sahip inme merkezlerine yönlendirdiğini ifade etti.

İnmede erken müdahalenin tedavi başarısında belirleyici olduğunu kaydeden Şalçini, belirtilerin başlamasından sonraki ilk saatlerde uygulanan tedaviler sayesinde beyin hasarının azaltılabileceğini ya da önlenebileceğini dile getirdi. Müdahalenin gecikmesi halinde kalıcı felç riskinin arttığını söyledi.

Yanlış inanışlar tedaviyi geciktirebiliyor

Dr. Celal Şalçini, halk arasında yaygın olan “uyusun geçer” ya da “yüzüne su çarpalım” gibi yaklaşımların tehlikeli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.

İnmenin yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık olmadığını belirten Şalçini, her yaş grubunda ortaya çıkabileceğini ifade etti. Geciken müdahalelerde konuşma kaybı, yutma bozukluğu ve kalıcı hareket kısıtlılıklarının gelişebileceğini aktaran Şalçini, tedavi sürecinin uzun ve zorlu hale gelebildiğini söyledi.

Yüksek tansiyon en önemli risk faktörü

İnmenin önlenebilir hastalıklar arasında yer aldığını belirten Dr. Celal Şalçini, yüksek tansiyonun en önemli risk faktörü olduğunu ifade etti. Şeker hastalığı, yüksek kolesterol ve sigara kullanımının da riski artırdığını kaydeden Şalçini, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemine dikkat çekti.

Düzenli yürüyüş yapılması, dengeli beslenme ve tütün ürünlerinden uzak durulmasının inme riskini azaltabileceğini belirten Şalçini, bireylerin sağlık kontrollerini ihmal etmemesi gerektiğini söyledi.

Uzmanlar, inmede erken müdahalenin hayat kurtardığını vurgularken, “yüzde kayma, kolda güçsüzlük ve konuşma bozukluğu” belirtilerinin dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. İnme şüphesi durumunda zaman kaybetmeden 112 Acil Servis’in aranması ve hızlı tıbbi müdahale sağlanması, kalıcı hasar riskini azaltan en önemli adımlar arasında yer alıyor.

“Bu sorunların önemli bir kısmı hafif ve kendini sınırlayan özellikte hastalıklar. Bununla beraber, daha ciddi sorunlara yol açan enfeksiyonlarla da karşılaşılabiliyor, seyahat edenlerin bir kısmı seyahatini yarıda keserek ülkesine dönmek zorunda kalabiliyor” diyen Mamçu, sıtmanın en sık karşılaşılan ateşli hastalık olduğunu belirtti. Uzman, seyahatten en az dört hafta önce Seyahat Hastalıkları Kliniklerine başvurulmasının ve gerekli aşıların yapılmasının kritik önem taşıdığını hatırlattı. Seyahat dönüşünde ise ateş, sarılık, baş ağrısı, kanama veya nörolojik belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini ekledi.

Seyahat enfeksiyonları üç ana başlıkta inceleniyor

Dr. Mamçu, seyahat hastalıklarını yolculuk yapılan yere, yolculuk şekline ve gidilen yerde yapılan aktivitelere bağlı olarak ortaya çıkan sağlık problemleri şeklinde özetledi:

“Seyahat enfeksiyonları genel olarak bulaşıcı hastalıklar, seyahatin kendisinden kaynaklı sorunlar, çevresel ve bölgesel faktörlerden kaynaklı sorunlar şeklinde üç grupta ele alınabilir” ifadelerini kullandı.

Tropikal bölgelerde sıtma, sarı humma, dengue, Zika, kolera, tifo, hepatit A-B gibi hastalıkların sık görüldüğünü belirten Mamçu, kirli su ve yiyeceklerle bulaşan seyahat ishali, jet lag, derin ven trombozu ve araç tutması gibi sorunların da ortaya çıkabileceğini söyledi. Ayrıca, yüksek irtifa hastalığı, güneş ve sıcak çarpması, dehidratasyon, soğuk iklimlerde hipotermi, böcek ve hayvan ısırıkları gibi risklerin de bulunduğunu aktardı.

Seyahat edenlerin yüzde 65’i sağlık sorunu yaşıyor

Dr. Mamçu, yılda 1.2 milyar insanın uluslararası seyahat ettiğini, bu sayının 2030’da 2 milyara ulaşmasının beklendiğini belirtti:
“Hastalıkların daha çok gelişmiş ülkeden gelişmemiş ülkeye seyahatte ortaya çıktığı” uyarısında bulunan uzman, Afrika, Güneydoğu Asya ve Güney Amerika gibi bölgelerde riskin daha yüksek olduğunu söyledi. Ayrıca, hijyen ve sanitasyon şartlarının yetersiz olduğu bölgelerde enfeksiyonların daha sık görüldüğünü aktardı.

Mamçu, yapılan çalışmalara göre seyahat edenlerin yüzde 65’inin gittikleri bölgede az ya da çok sağlık sorunu yaşadığını ifade ederek, çoğunluğun diyare, solunum yolu enfeksiyonu ve deri hastalıkları gibi hafif sorunlarla karşılaştığını söyledi. Ancak ciddi enfeksiyonlarla karşılaşanların seyahatlerini yarıda kesmek zorunda kaldığını da ekledi.

Seyahatten en geç dört hafta önce kliniklere başvurun

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından sunulan kaynakların seyahat öncesi hem hastalar hem de hekimler için yol gösterici olduğunu belirten Mamçu, “Bu kaynaklar, dünyanın tüm ülkelerinde ortaya çıkan hastalık ve salgınları yakından izleyerek sık sık güncelleniyor” dedi.

Uzman, alınacak önlemlerin gidilecek ülkeye, kalınacak süreye ve yapılacak aktiviteye göre değiştiğini vurguladı:

“Ülkemizde Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü, yurt dışına çıkacaklara seyahat sağlığı hizmeti sunuyor. Bölgelere göre WHO ve CDC’nin önerdiği aşılar; gidilen bölgeye, kalınacak süreye, kişinin bağışıklık durumuna ve o anda mevcut salgın hastalık durumuna göre değişebileceği için mutlaka konunun uzmanları tarafından Seyahat Hastalıkları Kliniklerinde uygulanmalı” ifadelerini kullandı.

Mamçu, Sahra Altı Afrika ve Uzak Asya gibi bölgelere gitmeden önce aşılama ile yeterli düzeyde bağışıklık oluşturulmasının gerektiğini, bunun en az 3–4 hafta süreceğini belirterek, seyahatten en geç dört hafta önce sağlık kuruluşuna başvurulmasını önerdi.

Kimler ‘yüksek riskli yolcu’?

Seyahatle ilişkili hastalıklardan korunmak için önceden Enfeksiyon Hastalıkları uzmanına danışmanın kritik önem taşıdığını belirten Dr. Mamçu, bazı kişilerin “yüksek riskli yolcu” kategorisine girdiğini aktardı:

“Bunlar; ciddi sağlık sorunları nedeniyle yakın zamanda hastaneye yatış öyküsü olanlar, kronik hastalıkları olanlar, immün yetmezliği olanlar, çocuklar ve yaşlılar, gebelik veya emzirme dönemindeki kadınlar, özellikle kaliteli tıbbi hizmetten uzak, gelişmekte olan ülkelere yolculuk edecek yolcular, uzun süreli seyahat edecekler, sırt çantalılar ve insani yardım, tıbbi hizmet amacıyla seyahat edenler. Özellikle bu kişiler seyahat öncesi bir Seyahat Hastalıkları Kliniğine başvurmalı.”

Sıtma ve diğer tropikal hastalıklara dikkat

Seyahat sonrası altı hafta içinde ateş, sarılık, baş ağrısı, uykuya eğilim, kanamalar veya nörolojik belirtiler görüldüğünde mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurgulayan Mamçu, “Başvuruda seyahat ve seyahatte yapılan yüzme, mağaracılık, trekking gibi aktiviteler anlatılmalıdır” dedi.

En sık saptanan ateşli hastalığın sıtma olduğunu belirten uzman, sözlerini şöyle tamamladı:

“Sıtmanın kuluçka süresi bir yılı bulabilir. Ateş, nezle hali, terleme, üşüme gibi şikayetlerle başlayabilir. Sıtma dışında; gidilen ülkenin mikrobik yapısına ve vücudun bağışıklık durumuna bağlı olarak, ülkemizde görülmeyen pek çok tropikal hastalık görülebilir.”
Türkiye’nin alt yapı, hijyen ve sanitasyon şartlarının yeterli olduğunu, WHO tarafından seyahat öncesi özel bir önlem önerilmediğini hatırlatan Mamçu, bazı bölgelerde ise dikkatli olunması gerektiğini söyledi:

“Güneydoğu veya Çukurova Bölgesi’nde sıtma, Güneydoğu’da tifo, amipli dizanteri, bruselloz, leyişmaniyoz ve Tokat, Sivas, Erzurum, Trabzon gibi Kelkit Vadisi çevre illerinde Kırım-Kongo hemorajik ateşi hastalıklarına karşı dikkatli olmak gerekebilir.”

"Araba bakımı gibi kendinizi de kontrole getirin"

Koruyucu hekimliğin önemine vurgu yapan Dr. Murat Kıyık, risk grubundaki vatandaşlara çarpıcı bir benzetmeyle seslendi: "Nasıl arabalarını yılda bir bakıma götürüyorlarsa, kendileri de buyursunlar gelsinler." Kıyık, özellikle 20 yıl boyunca günde bir paket sigara içmiş ve 50-77 yaş aralığında olan bireylerin "altın standart" kabul edilen düşük doz bilgisayarlı tomografi (DDBT) ile taranması gerektiğini belirtti. Bu yöntemin radyasyon maruziyetini minimumda tutarak hayat kurtardığı ifade edildi.

Sadece kanser değil, KOAH ve enfeksiyon riski de belirleniyor

Tarama programlarının tek faydası kanseri yakalamakla sınırlı kalmıyor. Yapılan incelemeler sayesinde sigara kaynaklı diğer kronik hastalıklar da erken safhada tespit edilebiliyor. Dr. Kıyık, tarama yapılan her 100 kişiden 4'üne erken teşhis konulduğunu belirterek; KOAH, interstisyel akciğer hastalıkları ve gizli enfeksiyonların da bu sayede önlenebildiğini söyledi. Ayrıca tarama sürecinin, kişiyi sigarayı bırakmaya teşvik eden güçlü bir "yüzleşme" anı yarattığına dikkat çekildi.

Genç yaşta başlama riski katlıyor

Türkiye'nin genç yaşta sigaraya başlama oranlarında Rusya ve Sırbistan gibi ülkelerle birlikte ön sıralarda yer aldığını hatırlatan Kıyık, tarama yaşının bilimsel ortalamalarla belirlendiğini ancak riskin başlama yaşıyla doğru orantılı arttığını vurguladı. Devletin sunduğu sigara bırakma poliklinikleri hizmetinin bu süreçte en büyük yardımcı olduğunu ifade eden uzmanlar, rutin taramanın Avrupa ve Amerika'da olduğu gibi Türkiye'de de standart bir uygulama haline gelmesi gerektiğini savundu.

Astımın dünya genelinde yaklaşık 300 milyon kişiyi etkilediği, Türkiye’de ise yaklaşık 6 milyon kişinin bu hastalıkla mücadele ettiği belirtiliyor. Özellikle ilkbahar aylarında artan polen yoğunluğu, sıcaklık değişimleri ve çevresel faktörler nedeniyle hastaların acil servislere başvurularında belirgin artış yaşanıyor. Uzmanlar, bu dönemde astım kontrolünün daha kritik hale geldiğini vurguluyor.

Polenler

İlkbaharda astımı tetikleyen en önemli etkenlerin başında polenler geliyor. Mart ayından itibaren ağaç polenleri, mayıs ve haziran döneminde ise çimen ve yabani ot polenleri havaya yayılıyor. Bu partiküller solunum yoluyla bronşlara ulaştığında bağışıklık sistemini harekete geçirerek alerjik inflamasyona yol açıyor. Araştırmalara göre alerjik astımlı hastaların yüzde 70’inden fazlası polenlere duyarlılık gösteriyor ve yoğun polen günlerinde acil başvurular yüzde 30–50 oranında artabiliyor.

Ani hava değişimleri

Bahar aylarında gün içi sıcaklık farklarının 8–10 dereceye kadar çıkması, astım hastalarında bronş hassasiyetini artırıyor. Soğuk hava bronşlarda kuruma ve daralmaya neden olurken, ani ısınmalar hava yolu ödemini tetikliyor. Bu durum bronkospazm riskini yükseltiyor. Yapılan çalışmalar, 10 dereceyi aşan sıcaklık değişimlerinde astım ataklarının yüzde 20–25 oranında arttığını ortaya koyuyor.

Açık havada egzersiz

Egzersiz sırasında artan solunum hızı, soğuk ve kuru havanın bronşlara daha fazla ulaşmasına neden oluyor. Bu durum egzersize bağlı bronkospazmı tetikleyebiliyor. Özellikle açık havada yapılan sporlar polen maruziyetiyle birleştiğinde risk daha da artıyor. Hastaların büyük bölümünde nefes darlığı ve göğüs sıkışması gibi belirtiler egzersizden kısa süre sonra ortaya çıkabiliyor.

Temizlik ürünleri ve kimyasallar

Bahar temizliği sırasında kullanılan klorlu ve kimyasal içerikli ürünler, astım hastaları için risk oluşturuyor. Çamaşır suyu, amonyak ve sprey ürünler bronşları tahriş edebiliyor. Ayrıca tozların içinde bulunan ev akarları ve küf sporları da tetikleyici etki yaratıyor. Uzmanlar, bu süreçte maske kullanılması ve havalandırmanın sağlanması gerektiğini belirtiyor.

Küf ve fungal sporlar

Artan nem ve sıcaklık, küf mantarlarının çoğalmasına zemin hazırlıyor. Özellikle Alternaria ve Cladosporium gibi fungal sporlar havada yoğun şekilde bulunabiliyor. Bu partiküller bronşiollere kadar ulaşarak astım ataklarını tetikleyebiliyor. Ev içindeki nemli alanlar, özellikle banyo ve mutfaklar, yıl boyunca risk oluşturan bölgeler arasında yer alıyor.

Üst solunum yolu enfeksiyonları

Bahar aylarında viral enfeksiyonların yaygınlaşması da astım ataklarını artırıyor. Rinovirüs, influenza, RSV ve koronavirüs gibi etkenler bronşlarda inflamasyonu artırarak hava yolu tıkanıklığına yol açabiliyor. Enfeksiyon dönemlerinde mukus üretimi artarken, nefes darlığı ve öksürük şikayetleri daha belirgin hale geliyor.

Hava kirliliği ve ozon

Güneş ışınlarının artmasıyla birlikte ozon seviyelerinde yükselme görülüyor. Trafik kaynaklı gazlar ve partikül maddeler de bronş epitelini tahriş ederek inflamasyonu artırıyor. Özellikle büyük şehirlerde hava kalitesi düşerken, astım hastalarında semptomların daha sık ortaya çıktığı bildiriliyor.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre astım, dünya genelinde yaklaşık 300 milyon kişiyi etkileyen kronik bir solunum yolu hastalığı olarak öne çıkıyor. Türkiye’de de milyonlarca kişi bu hastalıkla yaşamını sürdürüyor. Uluslararası GINA kılavuzuna göre doğru tedavi ve düzenli ilaç kullanımı ile hastaların büyük bölümünde semptomlar kontrol altına alınabiliyor ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabiliyor.

Uzmanlar, ilkbahar döneminde artan çevresel tetikleyicilerin astım hastaları için risk oluşturduğunu belirtiyor. Polenler, ani sıcaklık değişimleri, enfeksiyonlar ve hava kirliliği gibi faktörlerin birlikte etkili olduğu bu dönemde düzenli tedavi, korunma yöntemleri ve hekim takibinin büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.

Hollanda’da kabin memuru karantinada

Hollanda merkezli havayolu şirketi KLM Havayolları’nda görevli bir kabin memuru, gemide virüs nedeniyle ölen ilk kişinin eşi olan ve gemiden inerek Güney Afrika'nın Johannesburg kentine yaptığı uçuş sonrası hayatını kaybeden kadın ile temaslı olduğu gerekçesiyle Hollanda’da karantina altına alınmıştı. Kabin memurunun, şu anda hafif semptomlar gösterdiği belirtilmişti.

KLM yaptığı açıklamada, söz konusu kadının 25 Nisan'da Johannesburg'dan Hollanda'ya düzenlenen uçuşta "kısa süreliğine" bulunduğunu, ancak kalkıştan önce uçaktan indirildiğini aktarmıştı.

Uçaktaki yolculara ulaşılıyor

Johannesburg’ta hayatını kaybeden kadının kullandığı Güney Afrika merkezli Airlink Havayolları uçuşunda bulunan 82 yolcu ve 6 mürettebat ile iletişime geçilmeye çalışıyor.

Ne olmuştu?

Arjantin'den 1 Nisan'da yola çıkan ve 3 Mayıs'ta Yeşil Burun Adaları açıklarına ulaşan gemide 23 ülkeden 88 yolcu ve 59 mürettebat bulunuyordu. Gemide şu ana kadar 7 kişide virüs tespit edilirken, 3 kişi hayatını kaybetti.

İlk vaka olan Hollandalı erkek yolcu, 11 Nisan'da gemide hayatını kaybederken, cenazesi 24 Nisan'a kadar gemide kaldı. Ardından eşi, cenazeyle birlikte Saint Helena'da karaya çıkarıldı. Tahliye sırasında hafif belirtiler gösteren kadın, Güney Afrika'nın Johannesburg kentine uçtu. Hollanda’ya giden uçağı bindirilmeyen kadın, bir gün sonra 26 Nisan'da kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. Gemideki 1 Almanya vatandaşı ise 2 Mayıs'ta yaşamını yitirdi.

Geminin İspanya’ya bağlı Kanarya Adaları'nın Tenerife Limanı’na demirlemesi ve sağlık durumları müsaade ettiği takdirde yabancı yolcuların buradan kendi ülkelerine gönderilmesi planlanıyor. Gemiden şu ana kadar 3 kişi tahliye edilerek, Hollanda’ya sevk edildi.

Hızlı kilo verme yanılgısı

Beslenme ve Diyet Uzmanı Hülya Yiğit İspiroğlu, kilo verme sürecinde en sık yapılan hatalardan birinin süreci hızlandırmaya çalışmak olduğunu belirtti. İspiroğlu, “Kısa sürede değişim görmek cazip gelir ancak vücut bu kadar hızlı değişime uygun değildir. Hızlı verilen kilo çoğu zaman aynı hızla geri alınır ve bu durum süreci daha da zorlaştırır.” ifadelerini kullandı. Uzmanlara göre hızlı kilo verme girişimleri, uzun vadede sürdürülebilir sonuçlar sağlamıyor.

Vücut kompozisyonu ve sağlık riskleri

İspiroğlu, kilo verme sürecinin yalnızca tartıdaki sayıya odaklanılarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Aşırı kısıtlayıcı diyetlerin kas kaybı, metabolizma hızında düşüş ve hormonal dengesizliklere yol açabileceğini ifade eden İspiroğlu, sürecin vücut kompozisyonu korunarak yönetilmesinin önemine dikkat çekti. Yağ kaybı ile kas kütlesinin korunmasının sağlıklı kilo verme sürecinin temel göstergeleri arasında yer aldığı belirtildi.

Sosyal medya ve detoks uygulamaları

Son dönemde sosyal medyada yer alan su diyetleri, detokslar, ödem attıran çaylar ve zayıflama vaat eden ürünlerin yaygınlaştığına değinildi. İspiroğlu, bu tür uygulamaların kalıcı kilo kaybı sağlamadığını belirterek, “Bu yaklaşımların hiçbiri tek başına kalıcı kilo kaybı sağlamaz. Kısa süreli değişimler olsa bile bu durum çoğu zaman yağ kaybı anlamına gelmez.” dedi. Uzmanlar, bu tür içeriklerin çoğunlukla kişisel deneyimlere dayandığını ve bilimsel temele dayanmadığını ifade ediyor.

Sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliği

Uzmanlar, kalıcı kilo kaybının ancak sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarıyla mümkün olduğunu belirtiyor. İspiroğlu, “Vücudun aldığı enerjiden fazlasını harcadığında kilo kaybı gerçekleşir. Ancak önemli olan bu dengeyi kısa süreli değil, sürdürülebilir şekilde kurabilmektir.” dedi. Gerçekçi hedefler belirlemenin, küçük ama kalıcı değişiklikler yapmanın ve süreci aceleye getirmemenin uzun vadede daha etkili sonuçlar sağladığı ifade edildi.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Hülya Yiğit İspiroğlu, kilo verme süreçlerinde yapılan hatalar ve doğru yöntemlere ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Açıklamalarda, bireylerin metabolik farklılıkları ve sosyal medyada yayılan içeriklerin bilimsel geçerliliği olmayan yönlerine dikkat çekildi.

Uzmanlara göre kilo verme sürecinde hızlı sonuç arayışı yerine, sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaşam tarzı benimsenmesi gerekiyor. Kilo kaybında kalıcılığı belirleyen en önemli unsurun dengeli beslenme ve yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesi olduğu vurgulanıyor.

Hastalığın tanımı ve ortaya çıkış mekanizması

Prof. Dr. Yeşim Oymak, halk arasında Akdeniz anemisi olarak bilinen talaseminin kalıtsal bir kan hastalığı olduğunu ifade etti. Hastalığın, kandaki oksijeni dokulara taşıyan hemoglobin proteinindeki yapım bozukluğundan kaynaklandığını belirtti. Hemoglobinin kırmızı kan hücrelerinin temel yapı taşı olduğunu söyleyen Oymak, bu yapının yeterince üretilememesi durumunda ağır kansızlık geliştiğini ve özellikle çocukluk döneminde ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiğini aktardı.

Evlilik öncesi taramaların önemi

Oymak, talaseminin genetik geçişli bir hastalık olduğuna dikkat çekerek taşıyıcı bireylerin çoğu zaman belirti göstermeden yaşamlarını sürdürebildiğini kaydetti. Anne ve babanın her ikisinin taşıyıcı olması halinde çocukta ağır talasemi tablosunun ortaya çıkabileceğini belirtti. Bu nedenle evlilik öncesi tarama programlarının hastalığın önlenmesinde kritik rol oynadığını ve toplum sağlığı açısından önemli bir koruyucu hizmet olduğunu vurguladı.

Belirtiler ve erken tanı süreci

Talasemi hastası çocuklarda belirtilerin doğumdan hemen sonra ortaya çıkmayabileceğini ifade eden Oymak, bebeklerin anne karnında farklı bir hemoglobin yapısı kullandığını söyledi. Doğumdan birkaç ay sonra erişkin tipi hemoglobine geçişle birlikte belirtilerin ortaya çıktığını aktardı. Ailelerin solukluk, halsizlik, iştahsızlık, sık enfeksiyon, karında şişlik ve büyüme geriliği gibi bulgulara karşı dikkatli olması gerektiğini belirterek erken tanının tedavi sürecinde belirleyici olduğunu ifade etti.

Tedavi süreci ve kan naklinin önemi

Oymak, talaseminin ağır formlarında hastaların yaşam boyu düzenli kan transfüzyonuna ihtiyaç duyduğunu ve genellikle 3-4 haftada bir kan verilmesi gerektiğini söyledi. Düzenli kan bulunamamasının hastalar için ciddi risk oluşturduğunu belirtti. Sık kan naklinin vücutta demir birikimine yol açtığını, bunun kalp, karaciğer ve hormon bezlerinde hasara neden olabildiğini ifade etti. Ayrıca kemik iliği naklinin en etkili tedavi yöntemlerinden biri olduğunu, gen tedavisi çalışmalarının ise umut verici sonuçlar sunduğunu aktardı.

Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan evlilik öncesi taşıyıcılık taramalarının koruyucu sağlık hizmetleri arasında önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor. Uzmanlar, toplumda farkındalığın artmasının yeni hasta doğumlarının önlenmesinde etkili olacağını ifade ediyor.

Uzman açıklamalarına göre talasemiyle mücadelede en önemli adımlar arasında evlilik öncesi taramalar, erken tanı, düzenli takip ve gönüllü kan bağışı yer alıyor. Bu uygulamaların yaygınlaşmasının hastalığın etkilerini azaltmada belirleyici olduğu vurgulanıyor.

Uzm. Dr. Dolar, bağırsaktaki mikrobiyal dengenin bağışıklık sisteminden metabolizmaya kadar pek çok süreci etkilediğine dikkat çekerek, "Bilim bize gösteriyor ki bağırsak sağlığı sadece sindirimle ilgili değil, uzun ve sağlıklı bir ömrün de kodlarını taşıyor." dedi.

100 yaş üstü bireylerin bağırsak florasında ‘Uzun Ömür İmzası’

Dr. Dolar, modern yaşamın mikrobiyotaya verdiği zararlar konusunda uyarılarda bulundu:

"Son araştırmalar çok heyecan verici; 100 yaşını deviren insanların bağırsaklarında, onları hastalıklara karşı koruyan biyolojik bir ‘uzun ömür imzası’ olduğunu görüyoruz."

Özellikle Akkermansia ve bazı Bifidobacterium türlerinin “gençlik bakterileri” olarak öne çıktığını belirten Dr. Dolar, bu bakterilerin bağışıklığı güçlendirdiğini ve yaşlanmayı hızlandıran iltihabı baskıladığını ifade etti. Laboratuvar deneylerinde sağlıklı bir bağırsak florasının nakledildiği farelerde ömrün uzadığına dikkat çekerek, “Yani uzun yaşamın sırrı, içimizdeki bu mikroskobik müttefikleri iyi beslemekten geçiyor.” dedi.

Yaşam tarzının bağırsak sağlığına etkisi

Bağırsak sağlığını korumanın yollarını anlatan Uzm. Dr. Dolar, lif açısından zengin beslenme, fermente gıdalar tüketme, doğru stres yönetimi ve düzenli fiziksel aktivitenin mikrobiyotayı olumlu etkilediğini belirtti:

"Modern yaşamın konforu, ne yazık ki bağırsaklarımızdaki yaşam savaşını kaybettiriyor. Yemek sonrası şişkinlik, geçmeyen yorgunluk veya 'beyin sisi' yaşıyorsanız, bu mikrobiyotanızın bir yardım çığlığı olabilir. İşlenmiş gıdalar, düzensiz uyku, yanlış stres yönetimi bağırsak dengesini fazlasıyla etkiliyor. Tek bir kür antibiyotik kullanımı bile florada aylarca iz bırakabiliyor. Bu bozulma obeziteden Alzheimer’a kadar pek çok hastalığa kapı aralıyor."

Dr. Dolar, çözümün dengeli bir yaşam olduğunu vurgulayarak, günlük 30 gram lif, turşu ve kefir gibi fermente gıdalar, haftada 30 çeşit bitkisel besin ve yaşa uygun spor-meditasyon programlarının mikrobiyota çeşitliliğini artırdığını ifade etti:

"Çeşitlilik ne kadar fazlaysa, bağırsağınız o kadar güçlüdür."

Hipokrat’ın “Tüm hastalıklar bağırsaktan başlar” sözünü hatırlatan Uzm. Dr. Dolar, günümüzde bunun bilimsel verilerle giderek daha fazla desteklendiğini söyledi:

"Hipokrat yüzyıllar önce 'Bütün hastalıklar bağırsakta başlar' demişti, modern tıp bugün 'Uzun ömür bağırsakta başlar' diyerek bunu doğruluyor. Genetik mirasımız kaderimiz değil; yaşam tarzımızla ve bağırsaklarımıza iyi bakarak bu süreci yönetmek elimizde."

Kişiye özel bağırsak analizleri

Uzm. Dr. Dolar, bağırsak mikrobiyotasını değerlendiren dışkı testlerinin giderek yaygınlaştığını belirterek, "Bu analizler bağırsak haritamızı gösterebilir ancak çıkan sonucu yorumlamak ciddi bir tıbbi uzmanlık gerektirir. Piyasadaki her testin sunduğu beslenme önerileri bilimsel geçerliliğe sahip olmayabilir. Bu yüzden sonuçlar, ezbere diyetler yerine mutlaka hekim süzgecinden geçirilerek değerlendirilmelidir." dedi.

Güneş lekeleri yaz aylarında daha sık görülüyor

Özellikle yaz mevsiminde güneş ışınlarına uzun süre maruz kalan kişilerde ortaya çıkan güneş lekeleri, estetik açıdan en sık şikayet edilen cilt sorunları arasında yer alıyor. Özel Maltepe Ersoy Hastanesi Cildiye-Dermatoloji Uzmanı Uz. Dr. Hasan Tak, güneş lekelerinin oluşumunda yalnızca güneş ışınlarının değil, farklı etkenlerin de rol oynadığını ifade etti.

Uz. Dr. Tak, güneş lekelerinin genellikle yüz, alın, yanak, burun üstü, omuz ve ellerde görüldüğünü belirterek, “Güneş lekeleri cildin güneş ışınlarına uzun süre maruz kalması sonucu oluşan, genellikle kahverengi veya koyu tonlarda görülen pigmentasyon artışıdır” dedi.

Hormonal değişiklikler ve yanlış uygulamalar riski artırıyor

Güneş lekelerinin oluşumunda UV ışınlarının yanı sıra hormonal değişikliklerin de etkili olduğunu belirten Hasan Tak, özellikle gebelik döneminde görülen melazmanın yaygın bir sorun olduğunu söyledi. Ayrıca doğum kontrol hapları, genetik yatkınlık, yanlış kozmetik ürün kullanımı ve ciltte tahrişe yol açan uygulamaların da leke oluşumunu artırabildiğini kaydetti.

Tak, güneş lekelerinin farklı türlerde görülebildiğini ifade ederek, “Melazma daha çok kadınlarda görülür ve simetrik, yaygın lekeler şeklinde ortaya çıkar. Solar lentigo ise güneşe maruz kalan bölgelerde oluşur ve yaş ilerledikçe artar. Postinflamatuar hiperpigmentasyon ise sivilce, yara veya tahriş sonrası gelişebilir” diye konuştu.

“Lazer tedavisi en etkili yöntemlerden biri”

Güneş lekelerinin tedavisinde doğru yöntemin seçilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Uz. Dr. Hasan Tak, erken müdahalenin tedavi başarısını artırdığını belirtti. Tak, amaçlarının yalnızca lekeleri azaltmak değil, aynı zamanda yeniden oluşmasını önlemek olduğunu söyledi.
Tedavi yöntemleri hakkında bilgi veren Tak, hafif lekelerde medikal ve leke açıcı kremlerin kullanılabildiğini, retinoik asit içeren ürünler ile C vitamini ve antioksidan desteklerinin de tercih edildiğini aktardı. Kimyasal peeling işlemleriyle cildin üst tabakasının yenilendiğini belirten Tak, lazer tedavisinin ise doğrudan pigmenti hedef aldığı için daha hızlı sonuç verebildiğini ifade etti.

Uz. Dr. Tak ayrıca mezoterapi ve PRP uygulamalarının da cilt yenilenmesini desteklediğini ve ton eşitsizliklerinin azaltılmasına yardımcı olduğunu söyledi. Yüzeysel güneş lekelerinin büyük oranda giderilebildiğini kaydeden Tak, derin lekelerin ise tamamen silinmese bile doğru tedaviyle belirgin şekilde azaltılabileceğini dile getirdi.

“Güneş koruyucu kullanımı düzenli olmalı”

Açık tenli bireylerin, hamilelerin, uzun süre güneşte kalan kişilerin ve hormonal ilaç kullananların daha yüksek risk altında olduğunu belirten Hasan Tak, güneş lekelerinden korunmanın en önemli yolunun düzenli güneş koruyucu kullanımı olduğunu söyledi.
Tak, “Güneşten korunmadan yapılan hiçbir tedavi kalıcı olmaz. Bu nedenle en az SPF 50 güneş koruyucu kullanılmalı. Yazın herkes, kışın ise ciltleri ışığa hassas olan bireyler güneş koruyucularını düzenli kullanmalı ve 3-4 saatte bir yenilemelidir” ifadelerini kullandı.
Direkt güneş ışığından kaçınmanın, şapka ve gözlük kullanımının ve doğru cilt bakımının da korunmada önemli olduğunu vurgulayan Tak, evde uygulanan bilinçsiz yöntemlerin ise cilde zarar verebileceği uyarısında bulundu.

Evde uygulanan yöntemler tahrişe yol açabiliyor

Uz. Dr. Hasan Tak, limon ve karbonat gibi evde uygulanan yöntemlerin güneş lekeleri üzerinde sınırlı etkiye sahip olduğunu, buna karşılık ciltte tahrişe neden olabileceğini söyledi. Bilinçsiz uygulamaların lekeleri artırabileceğini ifade eden Tak, bu nedenle güneş lekesi tedavisinde dermatolog kontrolünün önemli olduğunu belirtti.

Uzmanlara göre güneş lekelerinde erken müdahale, doğru tedavi yöntemi ve düzenli güneş koruyucu kullanımı büyük önem taşıyor. Özellikle yaz ayları öncesinde alınacak koruyucu önlemler, hem yeni lekelerin oluşmasını önlüyor hem de mevcut lekelerin kontrol altına alınmasına katkı sağlıyor.