ABD'den Türkiye'ye iadesi sağlanan Zeugma kökenli 13'üncü mozaik paneli, Gaziantep'te düzenlenen törenle ait olduğu alana yerleştirildi.
Törene Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un yanı sıra Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, AK Parti Gaziantep İl Başkanı Fatih Muhaddis Fedaioğlu, MHP Gaziantep İl Başkanı Mehmet Sait Kılıç, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz katıldı.
Programda konuşan Bakan Ersoy, kültür varlıklarının korunması ve ait oldukları topraklara geri kazandırılması için bilimsel araştırmalar, hukuki süreçler ve uluslararası iş birliklerinin kararlılıkla sürdürüldüğünü belirtti.
Zeugma'nın eksik parçası tamamlandı
Gaziantep'in tarih boyunca önemli medeniyetlere ev sahipliği yaptığını vurgulayan Ersoy, halk arasında "Çingene Kızı" olarak bilinen mozaiğin eksik parçalarından birinin daha Türkiye'ye dönmesinin kültürel miras açısından önemli bir gelişme olduğunu ifade etti.
1960'lı yıllarda yapılan kaçak kazılar sırasında aynı kompozisyona ait çok sayıda panelin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını hatırlatan Ersoy, 2018 yılında ABD'deki Bovling Griin Eyalet Üniversitesinde bulunan 12 panelin Türkiye'ye getirilerek Zeugma Mozaik Müzesi'nde yeniden sergilendiğini anımsattı.
Bakan Ersoy, Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle Gaziantepli ustalar tarafından hazırlanan replikaların ise 2022 yılında Bovling Griin Eyalet Üniversitesine teslim edildiğini söyledi.
İade süreci bilimsel çalışmalarla desteklendi
13'üncü panelin Türkiye'ye dönüş sürecine ilişkin bilgi veren Ersoy, şu ifadeleri kullandı:
"Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2'nci ve 3'üncü yüzyıllara tarihli 13'üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ait olabileceği, Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur. Yapılan araştırmalarda panelin satışa konu edildiğini belirledik. Uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğunu tespit ettik. Bunun üzerine iade girişimimizi gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık."
Ersoy, bu sürecin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin bilimsel araştırmalar, hukuki mekanizmalar ve uluslararası iş birliğiyle yürütülmesinin önemini bir kez daha ortaya koyduğunu söyledi.
ABD ile iş birliği sürüyor
Kültür varlıklarının korunması konusunda ABD ile yürütülen ortak çalışmaların çok sayıda eserin Türkiye'ye dönmesini sağladığını belirten Ersoy, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı'nın bu mücadelede önemli rol oynadığını ifade etti.
Mutabakatın bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını açıklayan Ersoy, New York Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle yürütülen çalışmalar sayesinde Boubon Antik Kenti kökenli Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius heykellerinin de Türkiye'ye kazandırıldığını söyledi. Anadolu kökenli eserlerin izinin sürülmesine yönelik çalışmaların ise sürdüğünü belirtti.
Satornila Steli'ni hatırlattı
Bakan Ersoy, kültür varlıklarının iadesinin yalnızca ABD ile sınırlı olmadığını belirterek, Zeugma Antik Kenti'nden kaçırılan ve kamuoyunda "Satornila Steli" olarak bilinen mezar stelinin de İtalya makamları ve Dışişleri Bakanlığı ile yürütülen çalışmalar sonucunda 2023 yılında Türkiye'ye getirildiğini anımsattı.
"Sadece mozaiği değil hafızayı da tamamlıyoruz"
İade edilen panelin yalnızca bir eserin dönüşü anlamına gelmediğini vurgulayan Ersoy, şunları söyledi:
"Her kültür varlığının kendine özgü bir hikâyesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de yalnızca tek bir eserin dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir parçasının yeniden yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz."
13 bin 454 eser Türkiye'ye kazandırıldı
Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin kararlılıkla sürdüğünü belirten Ersoy, ilgili kurumlar, kolluk kuvvetleri, adli makamlar, bilim insanları ve uluslararası paydaşlarla ortak çalışmalar yürütüldüğünü ifade etti.
Türkiye'nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede örnek gösterilen ülkeler arasında yer aldığını dile getiren Ersoy, 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığının ülkeye kazandırıldığını, bunların 9 bin 139'unun son sekiz yılda iade edildiğini açıkladı.
Konuşmasını değerlendirmeyle tamamlayan Ersoy, şu ifadeleri kullandı:
"Bizim bu mücadeledeki asli hedefimiz; kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir mücadele anlayışını hem toplumsal bilinç ve farkındalık hem kurumsal iş birliği ve uygulama noktasında ülkemize kazandırmak; bunu kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ait olduğu topraklara dönene kadar aynı azim, aynı inanç ve aynı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz."
