TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen, çocukların adli süreçlerine ilişkin düzenlemeleri içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle çocukların ceza sorumluluğu, infaz süreçleri, yönlendirme tedbirleri ve korunmasına ilişkin çeşitli değişiklikler yapıldı.
Çocukların ceza sorumluluğu yeniden düzenlendi
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler yeniden belirlendi. Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş olan çocuklar hakkında ceza sorumluluğu bulunmayacak, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Bu yaş grubunda, algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun belirlenmesi halinde ise suçun niteliğine göre farklı hapis cezaları uygulanacak. 15-18 yaş grubundaki çocuklar için de ceza sürelerine ilişkin yeni hükümler getirildi.
Kasten öldürme ve bazı ağırlaşmış yaralama suçları bakımından ise 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indiriminin uygulanmamasına imkan tanındı. Ayrıca 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst yaş grubunun ceza rejiminin uygulanabilmesi konusunda hakime takdir yetkisi verildi.
Aile yükümlülüklerine ilişkin cezalar artırıldı
Kanunla aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin cezalar da artırıldı.
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye yönelik hapis cezası 3 aydan 2 yıla kadar olarak düzenlendi. Hamile olduğunu bildiği eşini veya birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişi için öngörülen cezanın sınırı da 6 aydan 2 yıla kadar yükseltildi.
Çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babaya yönelik hapis cezasının sınırı ise 1 yıldan 3 yıla kadar olacak şekilde değiştirildi.
Çocuk hükümlüler için infaz düzenlemesi
Yeni düzenlemeyle çocuk hükümlülerin hapis cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması yerine, infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması ve iyi halli olduklarının belirlenmesi halinde eğitimevlerine ayrılmaları öngörüldü.
Çocuklar; cinsiyetleri, fiziki gelişimleri ve suç türleri dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.
Çocuk hükümlülerin eğitimevine ayrılmasına ilişkin değerlendirme ise psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği'nin Çocuk Hakları Komisyonundan görevlendireceği avukat gibi uzmanların katılımıyla yapılabilecek. Değerlendirmeler en geç 3 ayda bir gerçekleştirilecek.
Amaç dışı bıçak taşımaya yeni kurallar
Kabahatler Kanunu’na eklenen düzenlemeyle amaç dışı bıçak taşıma konusunda da yeni hükümler getirildi.
Kanun kapsamı dışında kalan çeşitli bıçak ve kesici, delici veya bereleyici aletlerin belirlenen ruhsatlı yerler dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak. Bu hüküm 1 Aralık 2026'da yürürlüğe girecek.
18 yaşından küçük çocuklara bu tür aletlerin satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasaklanacak. Kurallara aykırı hareket edenlere 5 bin lira, kabahate konu bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması halinde 10 bin lira idari para cezası uygulanacak.
Çocuklar için yeni yönlendirme tedbirleri
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yeni yönlendirme tedbirleri oluşturuldu. Bu tedbirler arasında sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılıklara yönelik tedbirler yer aldı.
Sosyal ve toplumsal hizmetler kapsamında çocukların 20 saatten 300 saate kadar çeşitli kurumlarda psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak görevler almaları öngörülebilecek. Çevre temizliği tedbirinde de park, bahçe ve sahil gibi alanlarda çalışmalara katılım sağlanabilecek.
Dijital risklerden korunma kapsamında ise bazı dijital cihazların ve platformların kullanımına ilişkin takip ve erişim kısıtlamaları uygulanabilecek.
Acil korunma kararında süreler belirlendi
Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, bağımlılık, davranışsal bağımlılık veya ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar için acil korunma kararına ilişkin yeni bir süreç oluşturuldu.
Tedaviye ihtiyaç olduğu uzman tabip tarafından tespit edilen çocuk hakkında 24 saat içinde rapor düzenlenecek. Sağlık kurumu da raporun düzenlendiği tarihten itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak. Hakim, başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek en geç 48 saat içinde karar verecek.
“Suça sürüklenen” yerine “adli süreçteki”
Kanunla Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirildi. Kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın ilgili birimlerine bildirilecek.
Ayrıca çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde uygun yönlendirme tedbirlerinin denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilmesine imkan sağlandı.
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişi hakkında ise ihlalin niteliğine göre 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
