Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilmesi ve kontrol altına alınmadığında farklı organlarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmesi nedeniyle dikkat edilmesi gereken kronik hastalıklar arasında yer alıyor. Toplumda yaygın olan bazı yanlış inanışlar ise hastalığın erken fark edilmesini geciktirebiliyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü'nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin nedenleri, belirtileri ve tedavi sürecine ilişkin önemli bilgiler paylaştı.
Diyabetle yaşayanların sayısı 830 milyonu aştı
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünyada diyabetle yaşayan kişi sayısı 1990 yılında yaklaşık 200 milyonken 2022 yılında 830 milyona ulaştı. Diyabetin küresel ölçekte büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirten Güney, hastalığın erken dönemlerde belirgin şikayetlere neden olmadan ilerleyebildiğini ifade etti.
Kan şekeri yüksekliğinin kişi kendisini iyi hissetse bile zamanla damarları ve çeşitli organları etkileyebileceğini belirten Güney, kontrol altına alınmayan diyabetin kalp ve damar hastalıkları, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme kaybı ve sinir hasarı gibi sorunlara yol açabileceğini söyledi.
Güney, risk grubundaki kişilerin düzenli sağlık kontrollerini yaptırması, kan şekeri düzeylerini takip etmesi, sağlıklı beslenmesi ve fiziksel aktiviteyi yaşamın bir parçası haline getirmesi gerektiğini vurguladı.
"Tatlı yemiyorum, diyabet olmam düşüncesi doğru değil"
Diyabetin yalnızca fazla şeker tüketimiyle ortaya çıkan bir hastalık olmadığını belirten Güney, toplumdaki yanlış inanışlara dikkat çekti.
Güney,
"Tatlı yemiyorum, diyabet olmam gibi bir düşünce doğru değil. En sık görülen tür olan tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok faktör rol oynuyor. Bu nedenle yalnızca kilolu kişilerde değil, zayıf bireylerde de diyabet gelişebilir. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkıyor ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değil" dedi.
Toplumda yaygın olan insülinin bağımlılık yaptığı yönündeki düşüncenin de doğru olmadığını ifade eden Güney, insülinin kan şekeri kontrolü amacıyla kullanılan bir tedavi olduğunu belirtti. Tip 1 diyabetli bireylerin yaşam boyu insüline ihtiyaç duyduğunu, tip 2 diyabette ise kişinin ihtiyaçlarına ve hastalığın seyrine göre bu tedavinin uygulanabildiğini kaydetti.
Ayrıca bitkisel ürünler ve besin takviyelerinin hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmaması gerektiğini söyledi.
Çocuklarda susama ve sık idrara çıkmaya dikkat
Diyabetin belirtileri arasında aşırı su içme, sık idrara çıkma ve istemsiz kilo kaybının bulunduğunu aktaran Güney, sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar ve tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonlarının da hastalığın işaretleri olabileceğini belirtti.
El ve ayaklarda uyuşmanın diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkili olabileceğini ifade eden Güney, tip 2 diyabetin hiçbir belirti vermeden de ilerleyebileceğini hatırlattı.
Çocuklarda görülen belirtilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Güney,
"Tip 2 diyabette hiçbir belirti olmayabileceği de unutulmamalı. Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı gecikmeden değerlendirilmeli. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma gibi durumlar da eklenirse vakit kaybetmeden hemen doktora başvurulmalı" dedi.
"Diyabet için çok gencim inanışı geçerli değil"
Diyabet vakalarındaki artışta obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanmasının etkili olduğunu belirten Güney, bazı kişilerin hastalık açısından daha fazla risk taşıdığını söyledi.
Ailesinde diyabet bulunanlar, bel çevresinde yağlanması olanlar ve gebelik döneminde diyabet geçirenlerin risk grubunda bulunduğunu aktaran Güney; yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromunun da risk değerlendirmesinde dikkate alındığını ifade etti.
Tip 2 diyabetin artık çocuklarda ve ergenlerde de görülebildiğini belirten Güney, özellikle obezitesi bulunan çocuklarda ergenlik döneminde hastalığın ortaya çıkabildiğini kaydetti.
Tip 1 diyabetin ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabileceğini söyleyen Güney,
"Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabet artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkabiliyor. Özellikle obezitesi olan çocuklarda ergenlik döneminde görülebiliyor. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabiliyor. Dolayısıyla ‘Diyabet için çok gencim' düşüncesiyle belirtiler göz ardı edilmemeli" diye konuştu.
Diyabet tedavisi kişiye göre planlanıyor
Diyabet tedavisinin hastalığın türüne, kişinin yaşına, kilosuna, kan şekeri düzeyine ve eşlik eden diğer hastalıklarına göre belirlendiğini ifade eden Güney, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel hareketin tedavinin temelini oluşturduğunu söyledi.
Gerektiğinde ilaç veya insülin tedavisine başlanmasının geciktirilmemesi gerektiğini belirten Güney, tedavi sürecinde yalnızca kan şekerinin değil, kalp ve böbrek sağlığının da korunmasının amaçlandığını dile getirdi.
Güney, tansiyon ve kolesterol kontrolünün yanı sıra göz muayenesi, böbrek testleri ve ayak kontrollerinin düzenli yapılması gerektiğini vurgulayarak, kan şekeri düzelse bile ilaçların hekime danışılmadan bırakılmaması gerektiğini hatırlattı.
Gizli şeker diyabete dönüşmeden önlem alınabilir
Diyabet riski taşıyan kişilerin herhangi bir şikayeti bulunmasa bile hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve HbA1c testi yaptırabileceğini belirten Güney, gizli şeker olarak bilinen prediyabet hakkında da bilgi verdi.
Prediyabette kan şekerinin normalden yüksek olduğunu ancak diyabet sınırına ulaşmadığını aktaran Güney, bu durumun mutlaka diyabete dönüşmediğini ifade etti.
Güney,
"Gizli şeker olarak bilinen prediyabette kan şekeri normalden yüksektir ancak diyabet sınırına ulaşmamıştır. Bu durum mutlaka diyabete dönüşmez. Uygun beslenme, düzenli hareket ve fazla kiloların verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişmesi önlenebilir veya geciktirilebilir" dedi.
