El ve ayak parmaklarında soğuk havalarda veya stresli anlarda görülen mavi-mor renk değişimleri, Raynaud Fenomeni'nin habercisi olabiliyor. Romatoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Sayarlıoğlu, kan damarlarının daralmasıyla ortaya çıkan bu durumun belirtileri, nedenleri ve alınması gereken önlemler hakkında bilgi verdi.
Raynaud sendromu neden ortaya çıkıyor?
Raynaud Fenomeni'nin toplumda yüzde 3-5 oranında görüldüğünü belirten Liv Hospital Samsun Romatoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Sayarlıoğlu, rahatsızlığın özellikle soğuk ve stresle tetiklendiğini ifade etti.
Sayarlıoğlu, Raynaud sendromunun temel belirtisinin el ve ayak parmak uçlarında oluşan mavi-mor renk değişikliği olduğunu belirterek şu açıklamayı yaptı:
"Raynaud Sendromu'nun (RB) en önemli belirtisi, el ve-veya ayak parmak uçlarında bazen soğuğa maruz kalındığında bazen de stresle birlikte oluşan mavi-mor renk değişikliğidir. Hastalık kan damarlarında daralma sonucu ortaya çıkar. Normalde deriye giden kan damarları, soğuk havalarda ısı kaybını azaltmak için daralır. Ancak Raynaud hastalığında bu süreç uzar. Bir süre sonra kanlanmanın bozulmasına bağlı olarak damarlarda oksijen seviyesi düşer ve deride mavi-mor renk değişikliği olur. Bu mavi-mor renk değişikliğini takiben damarlarda bir genişleme meydana gelir. Ardından parmak uçları yeniden pembe-kırmızı hale döner."
Birincil ve ikincil Raynaud ayrımı önemli
Raynaud sendromunun herhangi bir başka hastalıkla bağlantılı olmadan da görülebildiğini belirten Sayarlıoğlu, bu durumun birincil (primer) Raynaud olarak adlandırıldığını kaydetti. Rahatsızlığın başka bir hastalığın ön belirtisi olarak ya da hastalığın seyri sırasında ortaya çıkması ise ikincil (sekonder) Raynaud olarak tanımlanıyor.
Hastalığın özellikle genç kadınlarda daha sık görüldüğüne dikkat çeken Sayarlıoğlu, birincil Raynaud'un genetik yönünün de bulunduğunu belirtti.
Sayarlıoğlu, "PRB'nin genetik bir yönü de vardır. PRB olanların yakınlarında da benzer belirtiler olabilir. PRB'de tedaviye cevap genellikle iyidir, önemli bir probleme yol açmaz" dedi.
Başka hastalıklarla birlikte görülebiliyor
İkincil Raynaud sendromunun bazı iltihaplı romatizmal hastalıklarla birlikte ortaya çıkabildiğini belirten Sayarlıoğlu, sistemik skleroz (skleroderma), SLE, Sjögren sendromu, antifosfolipid sendromu, polimiyozit-dermatomiyozit ve romatoid artritin bunlar arasında yer aldığını söyledi.
Rahatsızlığın yalnızca el ve ayak parmaklarını etkilemeyebileceğini de vurgulayan Sayarlıoğlu, bazı hastalarda kulak kepçesi, burun, yüz, diz ve meme uçlarında da belirtiler görülebildiğini ifade etti. Nadiren kol ve bacakların tamamında da Raynaud gelişebiliyor.
Parmaklardaki uyuşma ve ağrıya dikkat
Mavi-mor renk değişikliğine iğnelenme, uyuşma ve ağrının eşlik edebileceğini belirten Sayarlıoğlu, damarların uzun süre dar kalmasının dokular açısından risk oluşturabileceğini kaydetti.
Kan dolaşımının bozulmasının parmak uçlarında yaralara neden olabileceğine dikkat çeken Sayarlıoğlu, bu nedenle belirtilerin değerlendirilmesinin önem taşıdığını vurguladı.
Tanı nasıl konuluyor?
Raynaud sendromunun tanısında hastanın şikâyetleri ve muayenesi esas alınıyor. Soğuk veya stresle ortaya çıkan renk değişikliği, parmaklarda soğukluk ve ağrı, değerlendirmede dikkate alınan belirtiler arasında bulunuyor.
Sayarlıoğlu, şüpheli vakalarda farklı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabileceğini ve benzer belirtilere yol açabilecek diğer nedenlerin dışlanması gerektiğini belirtti.
Raynaud hastaları nelere dikkat etmeli?
Raynaud sendromu tanısı konulan kişilerin soğuktan korunması gerektiğini vurgulayan Sayarlıoğlu, kıyafet seçiminin önemine dikkat çekti. Soğuk havalarda eldiven ve yün çorap kullanılmasını öneren uzman, sigaradan uzak durulması gerektiğini de söyledi.
Sigaranın içerdiği nikotin ve benzeri kimyasalların damarların daralmasına yol açarak hastalığı kötüleştirebildiğini belirten Sayarlıoğlu, bazı ilaçların da benzer etki gösterebildiğini ifade etti.
Özellikle bazı nezle-grip ve migren ilaçları ile psikiyatride kullanılan bazı ilaçların damar daralmasına neden olabileceğini belirten Sayarlıoğlu, stresin de damarlar üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini kaydetti.
Tedavi kişiye göre planlanıyor
Raynaud sendromunda tedavinin, rahatsızlığın birincil mi yoksa başka bir hastalığa bağlı olarak mı geliştiğine göre belirlendiğini ifade eden Sayarlıoğlu, ikincil Raynaud vakalarında öncelikle altta yatan hastalığın tedavi edildiğini söyledi.
Damar genişletici tedavilerin de hastanın durumuna göre değerlendirildiğini belirten Sayarlıoğlu, kullanılan diğer ilaçların Raynaud üzerindeki etkilerinin incelenerek gerektiğinde tedavi düzenlemesi yapılabildiğini sözlerine ekledi.
