İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı, fotoğrafın icadının 200. yılında kentin görsel tarihine ışık tutan kapsamlı bir çalışmayı okuyucuyla buluşturdu. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” adlı kitap, 19. yüzyıl boyunca önemli bir fotoğraf üretim merkezi olan İzmir’in fotoğrafçılık geçmişini ele alıyor.
Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan aynı isimli araştırma sergisi için yürütülen çalışmalar sırasında atıldı. Serginin ardından araştırma genişletilerek Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki arşiv, kütüphane, müze, aile arşivi ve özel koleksiyonlara ulaşıldı.
Çalışmanın ana bölümünde, 1840 yılında İzmir’de gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük Yangını’na kadar kentte faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler ele alınıyor. Fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonları, gazete ilanları ile günümüze ulaşan çalışmaları üzerinden İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık serüveni aktarılıyor.
Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesinin yanı sıra araştırma yazılarını da içeren kitap, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihindeki yerini ortaya koyuyor.
Sekiz yazarın çalışmaları yer alıyor
Kitapta yayına hazırlayan Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi”, Onur Eryeşil’in “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”, Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır’ın “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”, Fabio Tito’nun “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği”, Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları” ve Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” başlıklı yazıları bulunuyor.
70’ten fazla fotoğrafhane tespit edildi
Çalışmanın kapsamına ilişkin bilgi veren Aybala Yentürk, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde önemli bir merkez olduğunu belirtti.
Yentürk, “İzmir, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez. Özellikle mesleğin kurumsallaşmasında ve profesyonelleşmesinde önemli duraklardan biri konumunda. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir. Çalışmaya başladığımızda yaklaşık 70 tane fotoğrafhane olduğunu biliyorduk fakat süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane, hatta 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettik. Çalışmamız, 1840 ile 1922 tarih aralığını kapsıyor. Bu tarih aralığını seçmemizin özel sebepleri var. Bunlardan biri, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması. Diğeri de 1922’de Büyük İzmir Yangını’nda, sözü edilen bütün fotoğrafhanelerin yok olmuş olması” dedi.
APİKAM’da satışa sunuldu
Araştırma kapsamında ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin tarandığını belirten Yentürk, İzmir kent tarihi üzerine koleksiyonları bulunan kişilerin arşivlerini araştırmacılara açmasının çalışmayı güçlendirdiğini söyledi.
Yentürk, “Elimizi en çok güçlendiren ise İzmir kent tarihi ile ilgili önemli koleksiyoncuların bize koleksiyonlarını açması oldu. Daha da önemlisi, İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine erişme fırsatımız oldu. Böylelikle çok geniş materyal üzerinde çalışabildik. Kitabımız, APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Ayrıca çeşitli online satış kanallarından da satın alınabiliyor” diye konuştu.
