Yoğun katılımla gerçekleşen programda şair, yazar ve müzeci Sunay Akın, Osmanlı’nın son döneminden Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna uzanan aydınlanma sürecini; tarihi belgeler, fotoğraflar ve insan hikâyeleri eşliğinde anlattı.
Yaklaşık bir saat süren söyleşide dinleyicileri kimi zaman duygulandıran, kimi zaman düşündüren Akın, Cumhuriyet’in yalnızca 29 Ekim 1923’te ilan edilen bir yönetim biçimi olmadığını; yüzyıllar boyunca bilim, eğitim, insan hakları ve özgürlük mücadelesi veren aydınların ortak emeğiyle inşa edildiğini vurguladı.
Akın, konuşmasının başında şu ifadeleri kullandı:
“Bir taşı delen suyun gücü değil, damlaların sürekliliğidir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk en büyük damladır. O taşı delen damladır ama kendinden önce gelen damlalar olmasaydı bunu başaramazdı.”
Cumhuriyet’e uzanan düşünsel yolculuğu anlatan Akın, modern Türkiye’nin temellerinin sanıldığından çok daha önce atıldığını belirtti. 1839 tarihli Gülhane Hatt-ı Hümayunu ile insan ve insan hakları kavramlarının hukuki metinlerde yer almaya başladığını aktaran Akın, Şinasi’nin Mustafa Reşit Paşa için yazdığı kasidede geçen “cumhurbaşkanı” ifadesine de dikkat çekti.
Söyleşide Mecmua-i Fünun, Mümeyyiz, Mehmet Münif ve Selim Sabit Efendi gibi isimler üzerinden eğitim ve bilim tarihimizin önemli dönüm noktalarını anlatan Akın, Cumhuriyet devrimlerinin dışarıdan alınmış fikirler olmadığını, bu toprakların yetiştirdiği aydınların birikimiyle şekillendiğini söyledi.
Programın dikkat çeken bölümlerinden biri de Gazeteci Hasan Tahsin anlatısı oldu. Akın, İzmir’in işgaline karşı ilk kurşunu sıkan Hasan Tahsin’in gerçek adının Osman Nevres olduğunu hatırlatarak, onun yalnızca bir gazeteci değil; insan haklarını, kadın haklarını ve eğitimde fırsat eşitliğini savunan güçlü bir fikir insanı olduğunu ifade etti.
Akın, 13 Kasım 1918’de İstanbul’un işgalini de dönemin fotoğraflarıyla anlattı. İşgal kuvvetlerinin yalnızca askerlerle değil, casuslarla da İstanbul’da faaliyet gösterdiğini belirten Akın, Milli Mücadele’ye gönderilen desteklerin engellenmeye çalışıldığını söyledi.
Konuşmasında “Kemalist” sözcüğünün işgal yıllarında Anadolu’daki Milli Mücadele saflarında yer alanlar için kullanıldığını aktaran Akın, Nazım Hikmet’in Milli Mücadele’ye katılış öyküsünü de dinleyicilerle paylaştı.
Söyleşinin sonunda Mustafa Kemal Atatürk’ün “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür.” sözünü hatırlatan Sunay Akın, kültürün, ortak hafızanın ve insan sevgisinin toplumları ayakta tutan en güçlü değerler olduğunu vurguladı.
Programın sonunda Çeşme Belediye Başkanı Lal Denizli, Atatürk’ün Ilıca’ya gelişinin 100. yılı anısına Sunay Akın adına bağışlanan sakız fidanı sertifikasını takdim ederek katkılarından dolayı teşekkür etti.
