Türkiye’nin en köklü geçmişe sahip şehirlerinden biri olan İzmir, yüzyıllar boyunca "Smyrna" adıyla anıldı. Peki, bu isim nereden geliyor, ilk kez ne zaman kullanıldı ve kelime anlamı ne? Tarihi kaynaklar, bu soruların yanıtını mitoloji ve dilbilimin büyüleyici harmanıyla veriyor.
İlk kez ne zaman smyrna dendi?
Arkeolojik bulgular ve tarihi kayıtlar, İzmir bölgesindeki yerleşimin milattan önce 3000’li yıllara kadar uzandığını gösteriyor. Ancak kentin "Smyrna" adıyla anılmaya başlanması, MÖ 11. yüzyıl ile MÖ 10. yüzyıl arasındaki dönemde, bölgeye yerleşen Hellen (Yunan) toplulukları olan Aioller ve İonlar dönemine dayanmaktadır. Kentin adı yazılı literatürde ilk kez Antik Çağ’ın ünlü ozanı Homeros’un destanlarında ve erken dönem antik coğrafyacıların metinlerinde geçmektedir.
Smyrna ne demek?
"Smyrna" kelimesinin anlamına dair en güçlü bilimsel açıklama, antik dillerdeki ticari bir terime işaret eder. Antik Yunancada smyrna, özellikle tıp, kutsal törenler, parfüm üretimi ve mumyalamada kullanılan, çok nadide ve hoş kokulu bir reçine olan "mür" (myrrh) anlamına geliyordu. Kentin o dönemde bu değerli reçinenin ticaret merkezi olması sebebiyle bu ismi aldığı kabul edilmektedir.
Neden Smyrna deniyordu?
Kente bu ismin verilmesine dair tarihsel ve mitolojik iki ana teori bulunuyor:
Amazon Kraliçesi Efsanesi: Antik coğrafyacı Strabon’un aktardığı efsaneye göre kent, adını Smyrna isimli savaşçı bir Amazon kraliçesinden almıştır. Bölgeye gelen topluluklar, kraliçenin onuruna şehre bu ismi vermişlerdir.
Anadolu Kökenli "Tsmurna" Teorisi: Dilbilimsel araştırmalar, ismin Helenlerden de eski olduğunu gösteriyor. Hitit ve Luvi kaynaklarında geçen yerli Anadolu dilindeki "Tsmurna" veya "Zimurna" kelimesinin, zamanla Yunan fonetiğine uyarlanarak "Smyrna" biçimine dönüştüğü tahmin ediliyor.
İzmir adına dönüşüm süreci
Yüzyıllar boyunca batı dillerinde Smyrna, Smirne veya Smyrne olarak telaffuz edilen bu isim, Türklerin bölgeye yerleşmesiyle birlikte halk dilinde evrilmiştir. Kelimenin başındaki "S" sesi düşürülmüş ve Türkçe ses uyumuna göre şekillenerek günümüzdeki "İzmir" halini almıştır.
