Obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan zayıflama iğneleri, görme kaybı riskiyle yeniden gündeme geldi. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) 9 Kasım 2026'da GLP-1 grubu ilaçların ürün bilgilerine ciddi bir göz hastalığıyla ilgili uyarı eklenmesini istemesi, ilaçların güvenliliğine ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi.
Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı, Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Bölümü ve Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tayfun Uzbay, konuyla ilgili bilimsel verileri değerlendirerek zayıflama iğnelerinin körlüğe neden olduğu yönündeki genellemenin doğru olmadığını söyledi. Uzbay, bazı GLP-1 reseptör agonistlerinin nadir görülen ancak kalıcı sonuçlar doğurabilen iskemik optik nöropati riskini artırabileceğine ilişkin veriler bulunduğunu belirtti.
FDA'nın uyarısı hangi hastalığı kapsıyor?
Zayıflama iğneleriyle ilgili görme kaybı haberlerinin gerçek bir ilaç güvenliliği uyarısına dayandığını belirten Prof. Dr. Uzbay, medyada kullanılan ifadelerin bilimsel bulguları olduğundan daha kapsamlı gösterdiğine dikkat çekti.
FDA'nın uyarısının, görme sinirinin ön bölümüne yeterli kan gitmemesi sonucu ortaya çıkan non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION) hastalığıyla ilişkili olduğunu aktaran Uzbay, bu rahatsızlıkta genellikle tek gözde ani ve ağrısız görme azalması yaşandığını ifade etti.
Hastalığın bazı kişilerde görme alanının bir bölümünün kaybolmasına, bazı hastalarda ise kalıcı ve ciddi görme kaybına neden olabildiğini belirten Uzbay, NAION tanısının tamamen körlük anlamına gelmediğini vurguladı.
126 klinik çalışmada dikkat çeken sonuç
FDA'nın kararında 126 randomize kontrollü klinik çalışmanın birlikte değerlendirildiğini belirten Prof. Dr. Uzbay, araştırmalarda GLP-1 grubu ilaçları kullanan 78 bin 217 kişiyle karşılaştırma grubundaki 56 bin 36 kişinin verilerinin incelendiğini söyledi.
İlaç kullanan kişilerde 10, karşılaştırma grubunda ise 5 NAION vakası tespit edildiğini aktaran Uzbay, 100 bin kişide görülen vaka sayısının ilaç kullananlarda 6,4, karşılaştırma grubunda ise 3,8 olduğunu kaydetti.
Bu sonuçların risk artışına işaret ettiğini ancak toplam vaka sayısının oldukça düşük olması nedeniyle dikkatli yorumlanması gerektiğini belirten Uzbay, nadir görülen yan etkilerin de ilaç güvenliliği açısından önem taşıdığını ifade etti.
Diyabet hastalarında risk daha yüksek olabilir
Avrupa İlaç Ajansı'nın (EMA) Haziran 2025'te semaglutid içeren ilaçlarla ilgili benzer bir değerlendirme yaptığını hatırlatan Prof. Dr. Uzbay, tip 2 diyabet hastalarında NAION riskinin yaklaşık iki katına çıkabileceğinin bildirildiğini söyledi.
Mutlak risk artışının ise düşük olduğunu belirten Uzbay, bunun 10 bin kişi-yıllık tedavide yaklaşık bir ek vakaya karşılık geldiğini açıkladı.
2026 yılında Ophthalmology dergisinde yayımlanan ve 1,6 milyondan fazla kişinin gözlemsel verilerini içeren meta-analize de değinen Uzbay, diyabet hastalarında risk artışı gözlenirken yalnızca kilo kontrolü amacıyla semaglutid kullananlarda istatistiksel olarak anlamlı bir artış gösterilemediğini aktardı.
Prof. Dr. Uzbay, araştırmaların değerlendirilmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bir ilacın kullanımından sonra ortaya çıkan olumsuz bir klinik olay, tek başına o ilacın doğrudan toksik etkisini kanıtlamaz. Ama güvenilir çalışmalarda tekrarlanan bir risk artışı da görmezden gelinemez.”
İlaçların prospektüsüne uyarı eklenmesi ne anlama geliyor?
FDA'nın uyarısının semaglutidin yanı sıra liraglutid, dulaglutid ve tirzepatid gibi ilaçları da kapsadığını belirten Uzbay, bütün ilaçların aynı düzeyde risk taşıdığının kanıtlanmadığını söyledi.
Mevcut epidemiyolojik verilerin en güçlü şekilde semaglutid ile ilişkili olduğunu kaydeden Uzbay, diğer ilaçların bireysel riskleri konusunda belirsizliklerin sürdüğünü ifade etti. Türkiye'de de semaglutid içeren ilaçların resmi ürün bilgilerine NAION uyarısının yansıdığını belirtti.
Uyarıların ilaçların yasaklandığı anlamına gelmediğini vurgulayan Uzbay, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Prospektüse uyarı eklenmesi, ilacın yasaklandığı veya ruhsatının iptal edildiği anlamına gelmez. Farmakovijilansın amacı, yeni tespit edilen riskleri klinisyen ve hastanın kararına yansıtmaktır.”
Görme kaybının nedeni henüz kesinleşmedi
GLP-1 reseptör agonistlerinin NAION riskini hangi mekanizmayla artırabileceğinin henüz tam olarak bilinmediğini belirten Prof. Dr. Uzbay, araştırmalarda farklı olasılıkların değerlendirildiğini söyledi.
İlaçların kan basıncını düşürmesi, sıvı kaybına yol açması veya gece tansiyon düşüklüğünü artırmasının yatkın kişilerde görme sinirinin kan dolaşımını etkileyebileceği üzerinde durulduğunu aktaran Uzbay, bu mekanizmanın henüz kanıtlanmadığını vurguladı.
Diyabet, hipertansiyon, obezite, uyku apnesi ve damar hastalıklarının da NAION açısından risk oluşturduğunu belirten Uzbay, bu nedenle ortaya çıkan vakaların ne kadarının ilaçlardan ne kadarının mevcut hastalıklardan kaynaklandığını ayırt etmenin zor olduğunu ifade etti.
Her görme kaybı aynı hastalığın belirtisi değil
Semaglutid kullanımıyla gündeme gelen göz sorunlarının birbirinden ayrılması gerektiğine dikkat çeken Uzbay, diyabetik retinopati ile NAION'un farklı hastalıklar olduğunu söyledi.
Diyabetik retinopatinin retina damarlarını, NAION'un ise görme sinirini etkilediğini belirten Uzbay, iki rahatsızlığın ortaya çıkış mekanizmalarının da aynı olmadığını kaydetti.
Farklı göz hastalıklarının tek bir görme kaybı başlığı altında değerlendirilmesinin yanlış sonuçlara yol açabileceğini ifade eden Uzbay, bilimsel verilerin doğru aktarılmasının önemine işaret etti.
Ani görme kaybında aynı gün doktora başvurulmalı
GLP-1 grubu ilaçları kullananların özellikle tek gözde aniden ortaya çıkan ve ağrıya eşlik etmeyen görme azalmasına dikkat etmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Uzbay, görme alanının bir bölümünün kaybolması gibi belirtilerde aynı gün acil göz hastalıkları değerlendirmesi yapılmasını önerdi.
Yalnızca NAION riskini değerlendirmek amacıyla tedaviye başlayacak herkese rutin göz muayenesi önerilmediğini belirten Uzbay, diyabet, hipertansiyon, obezite, uyku apnesi ve damar hastalığı bulunan kişilerde bireysel risk değerlendirmesinin önem taşıdığını söyledi.
NAION tanısının doğrulanması halinde EMA'nın semaglutid tedavisinin kesilmesini önerdiğini aktaran Uzbay, FDA'nın ise ilacın bırakılmasının değerlendirilmesini, tedavinin yararlarının risklerinden açık biçimde ağır bastığı durumlarda devam seçeneğinin ele alınabileceğini bildirdiğini ifade etti.
Uzmanından hastalara önemli uyarı: Korkuyla ilaç bırakmayın
Semaglutid ve benzeri ilaçların obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde kanıtlanmış yararları bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Uzbay, bazı yüksek kardiyovasküler riskli hasta gruplarında kalp krizi, inme ve kardiyovasküler ölüm riskleri üzerinde de önemli faydalar gösterildiğini belirtti.
Nadir görülen bir yan etki nedeniyle bütün hastaların tedavilerini bırakmasının doğru olmadığını vurgulayan Uzbay, ilaçların yarar ve risk dengesinin kişiye özel değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Gerekli durumlarda endokrinoloji ve göz hastalıkları uzmanlarının birlikte değerlendirme yapmasının önemine dikkat çekti.
İlaç bırakıldıktan yıllar sonra risk devam ediyor mu?
İlaçların bırakılmasından yıllar sonra görme kaybı yaşanıp yaşanmayacağının da merak edildiğini belirten Uzbay, mevcut bilimsel çalışmaların daha çok ilaç kullanımı sırasında ortaya çıkan vakalara odaklandığını söyledi.
İlacın altı ay veya bir yıl kullanılıp bırakılmasından yıllar sonra körlük ya da görme kaybına neden olduğunu gösteren bilimsel kanıt bulunmadığını ifade eden Uzbay, uzun dönem risklerin netleşmesi için yeni araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.
“Bu ilaçlar kozmetik zayıflama aracı değildir!”
Zayıflama iğnelerinin hem risksiz ürünler gibi sunulmasının hem de nadir yan etkiler üzerinden toplumda korku oluşturulmasının yanlış olduğunu belirten Prof. Dr. Tayfun Uzbay, ilaçların hekim kontrolü dışında kullanılmaması gerektiğini vurguladı.
Uzbay, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
“Zayıflama iğnelerinin körlük yaptığı biçimindeki genelleme bilimsel olarak doğru değil. Ancak bazı GLP-1 reseptör agonistlerinin çok nadir görülen ve kalıcı görme kaybına neden olabilen iskemik optik nöropati riskini artırabileceğine ilişkin bazı dikkat çekici veriler var. FDA'nın yeni uyarısı, bu nedenle dikkate alınmalı. Burada henüz kesin olarak ortaya koyamadığımız konu, söz konusu ilaçların bu hastalığa hangi mekanizmayla yol açabileceğidir. Öte yandan bu ilaçların obezite ve diyabet tedavisindeki ciddi yararlarını da göz ardı edemeyiz. Doğru yaklaşım hastaları korkutmak değil, bilimsel veriler ışığında bilgilendirmek ve ilaçların hekim kontrolü dışında kullanılmasını önlemektir.”
İlaç güvenliliğinde risklerin ne abartılması ne de görmezden gelinmesi gerektiğini belirten Uzbay, tedavinin sağladığı yararlarla olası risklerin birlikte değerlendirilmesinin ve ilaçların ruhsat sonrasında da sürekli izlenmesinin halk sağlığı açısından önem taşıdığını sözlerine ekledi.





