Aşırı korumacı tutumların çocukların gelişimini olumsuz etkileyebileceği belirtilirken, uzmanlar dengeli ve destekleyici ebeveynlik yaklaşımının önemine dikkat çekiyor.
Günümüzde ebeveynlerin çocuklarını koruma isteği zaman zaman aşırı müdahaleci davranışlara dönüşebiliyor. Uzmanlara göre iyi niyetle yapılan bu tutumlar, çocukların bağımsızlık kazanmasını zorlaştırırken özgüven gelişimini de olumsuz etkileyebiliyor.
Acıbadem Kartal Hastanesi Klinik Psikologu Ayşe Ece Tezcan, literatürde “helikopter ebeveynlik” olarak tanımlanan yaklaşımın çocukların hayatındaki her süreci kontrol etmeye yönelik bir tutum olduğunu belirterek önemli uyarılarda bulundu.
“Bir helikopter gibi çocuğun üzerinde sürekli dönen, her an müdahaleye hazır bu model, çocukta özgüven zedelenmesine ve problem çözme becerilerinin gelişememesine yol açabiliyor. Bilimsel çalışmalar, bu tutumun ilerleyen yaşlarda kaygı bozuklukları, düşük yaşam doyumu ve depresyonla ile ilişkili olduğunu gösteriyor” diyor.
Çocuklar farklı, ebeveynler farklı hissediyor
Tezcan, ebeveynlerin çoğu zaman fedakârlık olarak gördüğü bazı davranışların çocuklar ve ergenler tarafından farklı algılanabildiğini söyledi.
Ebeveynlerin “ben yemiyorum yediriyorum” anlayışıyla hareket ettiğini belirten Tezcan, çocukların bu durumu “cam fanusta yaşamak”, ergenlerin ise “nefes alamamak” şeklinde deneyimleyebildiğini ifade etti.
Helikopter ebeveyn olduğunuzu nasıl anlarsınız?
Uzmanlara göre bazı davranışlar aşırı korumacı ebeveynlik eğilimine işaret edebiliyor. Çocuğun ödevlerinde sorumluluğu üstlenmek, akran ilişkilerine sürekli müdahale etmek, okul süreçlerini aşırı denetlemek ya da onun yerine karar vermek bu davranışlar arasında yer alıyor.
Ayrıca çocuğun hata yapmasına tahammül edememek, sürekli güvenlik endişesi taşımak, onun yerine özür dilemek, özel alan sınırlarını ihlal etmek ve tüm yaşamını yalnızca çocuğa göre şekillendirmek de dikkat edilmesi gereken tutumlar arasında gösteriliyor.
Test sonuçları ne anlama geliyor?
Klinik Psikolog Ayşe Ece Tezcan, hazırladığı farkındalık testinin klinik bir değerlendirme olmadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Bu sorulara ‘Evet’ yanıtlarının yoğunluğu, ebeveynlik tarzınızdaki korumacı tutumun arttığına işaret eder. Unutmayın, yollar için hazırlanmış çocuklar yetiştirmek, çocuklar için hazırlanmış yollar inşa etmekten çok daha kıymetlidir.
Kanatlarını siz çırparsanız, o uçmayı öğrenemez.”
Uzmanların önerdiği yöntem: Rehber ebeveynlik
Uzmanlar, çocuk gelişiminde ne aşırı kontrolün ne de sınırsız özgürlüğün sağlıklı bir yaklaşım olmadığını belirtiyor. Bunun yerine “rehber ebeveynlik” modeli öneriliyor.
Bu yaklaşımda çocuklara yaşlarına uygun seçim yapma hakkı tanınıyor, tutarlı sınırlar konuluyor ve duygularını ifade etmeleri destekleniyor. Ebeveynler sorunları çocuklarının yerine çözmek yerine onları düşünmeye ve karar vermeye teşvik ediyor.
Rehber ebeveynliğin temel özellikleri
Klinik Psikolog Ayşe Ece Tezcan’a göre rehber ebeveynlik anlayışında:
• Çocuğa yaşına uygun seçim hakkı tanınır.
• Kurallar ve sınırlar açık şekilde anlatılır.
• Çocuğun duyguları kabul edilir ve ifade etmesi desteklenir.
• Problemleri kendi başına çözebilmesi için yönlendirilir.
• Sonuçtan çok çaba ve süreç önemsenir.
• Hatalardan öğrenme ve bağımsız başarı deneyimi teşvik edilir.
Tezcan, çocukların gelişiminde en sağlıklı yaklaşımın, onların yerine hareket etmek değil; ihtiyaç duyduklarında yanlarında olarak kendi deneyimlerini yaşamalarına fırsat vermek olduğunu belirtiyor.
