Çocuk ve ergenlerde yaşanan ruhsal sorunlar, her zaman dışarıdan fark edilemeyebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde 10-19 yaş arasındaki yaklaşık her yedi gençten biri ruhsal bir bozukluk yaşıyor. Uzmanlar, ailelerin çocuklarının davranışlarındaki değişiklikleri gözlemlemesi ve duygularını ifade edebilmeleri için onlara güvenli bir ortam sunması gerektiğini vurguluyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kapsamında çocuk ve ergenlerde görülebilen ruhsal sorunların erken belirtilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Kilit, çocukların okula gitmesi, derslerinde başarılı olması veya arkadaşlarıyla vakit geçirmesinin ruhsal açıdan iyi olduklarını göstermeye tek başına yeterli olmadığını belirtti.

Çocukların davranışlarındaki değişimler önemli ipuçları veriyor

11 Kasım 2026 tarihinde JAMA Psychiatry dergisinde yayımlanan araştırmada, 9-17 yaş arasındaki 11 bin 868 çocuk ve ergenin ruh sağlığına ilişkin kendi bildirimleri ile ebeveynlerinin değerlendirmeleri karşılaştırıldı. Araştırmada depresyon, uyku sorunları, madde kullanımı, intihar düşünceleri ve kendine zarar verme davranışlarının gençler tarafından ebeveynlerine kıyasla daha sık bildirildiği görüldü. Ebeveynlerin ise bazı kaygı ve davranış bozukluklarını daha sık bildirdiği belirlendi.

Psikiyatrik tanı bildirilen durumların yüzde 65 ila yüzde 98'inde bilgilerin yalnızca çocuk veya ebeveyn tarafından aktarıldığı saptandı. Bu sonuçlar, çocukların kendi anlatımlarının ve ailelerin gözlemlerinin birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koydu.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, çocukların ruhsal sıkıntılarını her zaman kelimelerle anlatamadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Çünkü bazen çocuğun kelimelerle anlatamadığı ruhsal sıkıntılar; öfkesinde, sessizliğinde, içine kapanmasında ya da bedensel yakınmalarında kendini gösterebilir.”

Depresyon çocuklarda öfke ve huzursuzlukla ortaya çıkabilir

Çocuklarda ruhsal sorunların erken işaretlerinden birinin alışılmış davranışlardan belirgin biçimde uzaklaşmak olduğunu belirten Kilit, daha önce neşeli ve hareketli olan bir çocuğun içine kapanmasının, sevdiği etkinliklere ilgisini kaybetmesinin veya arkadaşlarıyla görüşmek istememesinin dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Depresyonun çocuklarda her zaman üzüntü ve ağlama şeklinde görülmediğine işaret eden Kilit, özellikle ergenlerde sinirlilik, huzursuzluk, öfke patlamaları ve sürekli memnuniyetsizliğin ön plana çıkabileceğini ifade etti. Bu nedenle yaşanan değişikliklerin yalnızca ergenlik dönemiyle açıklanmaması gerektiğini vurguladı.

Uyku ve beslenme düzenindeki değişiklikler göz ardı edilmemeli

Çocukların ruhsal durumlarının günlük alışkanlıklarına da yansıyabileceğini kaydeden Kilit, uyku ve beslenme düzenindeki farklılaşmaların önemli belirtiler arasında yer aldığını belirtti.

Geceleri uyuyamama, sık sık kâbus görme, sabahları uyanmakta zorlanma ve gün içinde sürekli yorgun hissetme gibi durumların takip edilmesi gerektiğini söyleyen Kilit, iştahın belirgin biçimde azalması veya artması, yemek yeme davranışlarında aşırı kontrol, kilo alma korkusu ve hızlı kilo değişikliklerine de dikkat çekti.

Bazı çocukların ruhsal sıkıntılarını baş ağrısı, karın ağrısı ve mide bulantısı gibi bedensel yakınmalarla gösterebildiğini belirten Kilit, bu şikâyetlerin fiziksel nedenlerinin de araştırılması gerektiğini ifade etti.

Okul başarısının iyi olması ruhsal sorun bulunmadığını göstermiyor

Çocukların ruhsal durumlarının okul ve sosyal yaşamlarını etkileyebildiğini belirten Kilit, ailelerin yalnızca ders notlarına odaklanmaması gerektiğini söyledi.

Okula gitmek istememe, derslere ilginin azalması, dikkat toplama güçlüğü, sık devamsızlık ve daha önce keyifle yapılan etkinliklerden uzaklaşmanın uyarı işaretleri olabileceğini kaydeden Kilit, başarılı çocukların da yoğun kaygı yaşayabileceğine dikkat çekti.

Sürekli hata yapmaktan korkan, kendisine yüksek hedefler koyan ve başarısızlığı büyük bir sorun olarak gören çocukların yaşadığı duygusal sıkıntıların fark edilmeyebileceğini belirten Kilit, ailelerin çocuklarıyla kurduğu iletişimde derslerin yanı sıra günlük duygularına da yer vermesi gerektiğini dile getirdi.

Küçük çocuklarda ayrılma güçlüğü görülebiliyor

Ruhsal sorunların belirtilerinin çocukların yaşlarına göre farklılık gösterebildiğini ifade eden Kilit, okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda anne veya babadan ayrılmak istememe, sık ağlama, aşırı korkular, öfke nöbetleri ve uyku sorunlarının görülebileceğini aktardı.

İzmir basınının duayen ismi Öcal Uluç hayatını kaybetti!
İzmir basınının duayen ismi Öcal Uluç hayatını kaybetti!
İçeriği Görüntüle

Bazı çocukların yaşadıkları sıkıntıları oyunlarına yansıtabildiğini belirten Kilit, ergenlik döneminde ise yalnız kalma isteğinin artması, aileyle iletişimin azalması, yoğun kaygı, değersizlik düşünceleri ve riskli davranışların öne çıkabileceğini söyledi.
“Senin yaşında ne derdin olabilir?” demeyin!
Çocukların yaşadıkları duygusal sorunları aileleriyle paylaşamamasında yargılanma ve eleştirilme korkusunun etkili olabileceğini belirten Kilit, ebeveynlerin kullandıkları dile dikkat etmesi gerektiğini vurguladı.

Kilit, çocukların duygularını küçümseyen ifadelerin zamanla kendilerini kapatmalarına neden olabileceğini belirterek şu uyarıda bulundu:

“Bir çocuk üzüntüsünü anlattığında 'Bunda üzülecek ne var?', 'Senin yaşında ne derdin olabilir?', 'Her şeyin var, neden mutsuzsun?' gibi cümlelerle karşılaşırsa zamanla duygularını gizlemeyi tercih edebilir. Çocuğun yaşadığı sıkıntıyı küçümsemek yerine onu anlamaya çalışmak gerekir. 'Bunun seni çok zorladığını görüyorum', 'İstersen konuşabiliriz', 'Sana nasıl yardımcı olabilirim?' gibi ifadeler güven duygusunu destekler. Çocukların her sorununu hemen çözmek zorunda değiliz. Ancak onları yargılamadan dinlemek ve ihtiyaç duyduklarında yanlarında olmak önemlidir.”

Kendine zarar verme düşünceleri ciddiye alınmalı

Araştırmada gençlerin kendine zarar verme davranışlarını ve intihar düşüncelerini ebeveynlerinden daha sık bildirmesinin dikkat çekici olduğunu belirten Kilit, ailelerin bu konuda duyarlı olması gerektiğini söyledi.

Çocukların “Yaşamak istemiyorum”, “Keşke hiç doğmasaydım” ve “Ben olmasam herkes daha mutlu olurdu” gibi ifadelerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Kilit, bu sözlerin yalnızca dikkat çekme çabası olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.

Böyle bir durumda çocukla sakin, açık ve yargılamayan bir iletişim kurulmasını öneren Kilit, kendine zarar verme veya intihar düşüncesi bulunması hâlinde gecikmeden uzman desteği alınması gerektiğini belirtti. Acil tehlike durumunda ise çocuğun yalnız bırakılmaması ve acil sağlık hizmetine başvurulması gerektiğini hatırlattı.

Belirtiler haftalarca sürüyorsa uzman desteği alınmalı

Her davranış değişikliğinin psikiyatrik bir hastalık anlamına gelmediğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, belirtilerin süresi, şiddeti ve çocuğun günlük yaşamına etkisinin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Çocuğun ruh hâlinde, uyku düzeninde, arkadaş ilişkilerinde, okul yaşamında veya günlük alışkanlıklarında görülen değişikliklerin haftalarca devam etmesi, giderek şiddetlenmesi ya da günlük yaşamı olumsuz etkilemesi durumunda çocuk ve ergen psikiyatristine başvurulmasını önerdi. Ciddi davranış değişiklikleri, ağır işlev kaybı veya güvenlik riski olduğunda ise beklenmemesi gerektiğini vurguladı.

20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü'nün çocukların duyulma ve anlaşılma hakkını da hatırlattığını belirten Kilit, çocukların yalnızca fiziksel ihtiyaçlarının değil, duygusal ihtiyaçlarının da karşılanması gerektiğine dikkat çekti.

Kilit, sözlerini şu ifadelerle tamamladı:

“Çocuğumuzun ne yediğini, kaç saat uyuduğunu, okulda ne yaptığını merak ediyoruz. Ancak bazen kendisini nasıl hissettiğini sormayı unutabiliyoruz. Çocukların yalnızca fiziksel ihtiyaçlarının karşılanması yeterli değildir. Duygularının görülmesine, düşüncelerinin önemsenmesine ve kendilerini güvende hissetmeye de ihtiyaçları vardır. Unutmayalım, çocuğun sessiz olması her zaman huzurlu olduğu anlamına gelmez. Bazen en önemli soru, 'Bugün ne yaptın?' değil, 'Bugün gerçekten nasılsın?' sorusudur.”

Kaynak: Basın Bülteni