Beyin tümörleri, çocukluk çağında en sık görülen ikinci kanser grubu olmasının yanı sıra çocuk ve ergenlerde kansere bağlı ölümlerin başlıca nedenleri arasında bulunuyor. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Coşkun, çocukluk döneminde yapılan radyolojik görüntülemelerin uzun vadeli etkilerine ilişkin önemli bir araştırmanın sonuçlarını değerlendirdi.
Kaliforniya Üniversitesi Davis ve San Francisco (UCSF) araştırmacıları tarafından yürütülen ve kısa süre önce JAMA dergisinde yayımlanan çalışmada, tıbbi görüntüleme işlemleri sırasında alınan iyonlaştırıcı radyasyon dozu ile ilerleyen yıllarda beyin tümörü gelişme riski arasındaki ilişki incelendi.
Araştırmanın ilk yazarı Prof. Diana Miglioretti ve ekibi, ABD ile Kanada'nın Ontario eyaletinde doğumdan itibaren ortalama 12,3 yıl takip edilen 3,7 milyondan fazla çocuğun elektronik sağlık kayıtlarını değerlendirdi. Takip sürecinde 1.536 beyin tümörü tespit edilirken bunların yüzde 82,5'inin agresif özellik gösterdiği belirlendi.
Radyasyon dozu arttıkça risk de yükseliyor
Araştırma sonuçlarına göre, tek bir baş-boyun bilgisayarlı tomografi (BT) incelemesine eşdeğer radyasyon dozunun beyin tümörü riskinde yaklaşık 1,8 kat artışla ilişkili olduğu saptandı. Bu artışın, 21 yaşına kadar her 10 bin çocukta yaklaşık sekiz ek beyin tümörü vakasına karşılık gelebileceği hesaplandı.
Radyasyon dozunun yükselmesiyle riskin de arttığı, bu ilişkinin özellikle agresif tümörlerde daha belirgin olduğu bildirildi. Araştırmacılar, çocuk ve ergenlerde görülen beyin tümörlerinin yaklaşık yüzde 10'unun tıbbi görüntülemelerden kaynaklanan radyasyonla ilişkili olabileceğini tahmin etti.
Ancak çalışmanın gözlemsel nitelikte olması nedeniyle sonuçların doğrudan bir neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamadığı da vurgulandı.
Gerekli tomografi işlemlerinden kaçınılmamalı
Prof. Dr. Uğur Coşkun, araştırmada göreceli risk artışı belirlenmesine rağmen bireysel düzeyde mutlak riskin düşük olduğuna dikkat çekti. Araştırmanın ilk yazarı Prof. Miglioretti de bulguların, ailelerin çocuklarına tıbben gerekli görüntüleme işlemlerini yaptırmaktan kaçınması gerektiği anlamına gelmediğini belirtti. Bu incelemelerin bazı durumlarda hayat kurtarıcı olabildiğini ifade etti.
Çalışmanın kıdemli yazarı Prof. Rebecca Smith-Bindman ise özellikle ağır kafa travması sonrasında beyin kanamasının değerlendirilmesi gibi acil durumlarda BT'nin son derece değerli olduğunu, ancak gereksiz kullanımının azaltılması gerektiğini kaydetti.
MR ve ultrason alternatif olabilir
Coşkun, iyonlaştırıcı radyasyon içeren görüntüleme yöntemlerinin çocuklarda yalnızca uygun klinik gerekçelerle kullanılmasının önemini vurguladı.
Çocukların radyasyonun uzun dönem etkilerine karşı daha duyarlı olabileceğini belirten Coşkun, görüntüleme kararı verilirken tanısal yarar ile olası risklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Manyetik rezonans (MR) ve ultrasonografinin iyonlaştırıcı radyasyon içermediğini hatırlatan Coşkun, klinik açıdan uygun durumlarda bu yöntemlerin alternatif olarak değerlendirilebileceğini söyledi. Bununla birlikte, acil durumlarda hızlı ve güvenilir tanı sağlaması nedeniyle BT'nin vazgeçilmez olabileceğini de vurguladı.
Araştırmanın ailelerde endişe oluşturmayı değil, çocuklarda görüntüleme işlemlerinin bilinçli ve uygun şekilde kullanılmasını amaçladığını belirten Coşkun, şu değerlendirmede bulundu:
"Bu sonuçlar, çocuklarda gerekli BT incelemelerinden kaçınılması gerektiği anlamına gelmiyor. Önemli olan, her görüntüleme işleminin tıbbi gerekliliğinin değerlendirilmesi, gereksiz tekrarların önlenmesi ve inceleme yapılacaksa tanısal kaliteyi koruyan en düşük uygun radyasyon dozunun kullanılmasıdır. Ailelerin de çocuklarına önerilen görüntüleme işleminin neden gerekli olduğu konusunda hekimlerinden bilgi almaları önemlidir.
Mesajımız, erken ve doğru tanıdan ödün vermeden çocukların gereksiz radyasyon maruziyetini mümkün olduğunca azaltmanın önemini vurgulamaktır."



