Günlük yaşamın ayrılmaz bir unsuru haline gelen sosyal medya; iletişim kurma, bilgi edinme, sosyalleşme ve kendini ifade etme imkânı sunuyor. Ancak Türkiye’de 18–65 yaş aralığında, psikiyatrik ya da nörolojik hastalık öyküsü bulunmayan sağlıklı yetişkinlerle yürütülen akademik çalışma, problemli kullanım düzeyi yükseldikçe zihinsel işlevlerin ve ruh sağlığının zorlandığını ortaya koydu.
Kontrol kaybı zihinsel işlevleri etkiliyor
Toplam 174 yetişkinin (%62,6’sı kadın, ortalama yaş 37) katıldığı araştırmada, sosyal medya kullanımında kontrolün azalmasıyla birlikte şu alanlarda belirgin gerilemeler gözlendi:
• Planlama ve organizasyon becerilerinde düşüş
• Dürtü kontrolünde zayıflama
• Karar verme süreçlerinde zorlanma
Araştırmada ayrıca yoğun ve kontrolsüz kullanım ile depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler saptandı. Uzmanlara göre sosyal medya çoğu zaman bir “rahatlama alanı” olarak görülüyor. Ancak stresle başa çıkma amacıyla ekrana yönelmek, sınırlar net belirlenmediğinde kısa vadeli bir kaçış sağlarken; uzun vadede kaygı artışı, yalnızlık hissi ve kontrol kaybı gibi sonuçlara zemin hazırlayabiliyor.
Yüksek stres altında beynin kontrol ve denge mekanizmalarının zayıflaması; ani kararlar, erteleme davranışı ve kendini frenleyememe gibi sorunları beraberinde getirebiliyor.
“Dijital denge kültürünü güçlendirmeliyiz”
Araştırmayı değerlendiren Yeşilay Genel Başkanı Mehmet Dinç, sosyal medyanın bir araç olduğunu ve belirleyici olanın kullanım biçimi olduğunu vurguladı:
“Sosyal medya doğru ve dengeli kullanıldığında faydalı bir iletişim alanıdır. Ancak zaman ve içerik kontrolü kaybedildiğinde zihinsel süreçleri, karar verme mekanizmalarını ve ruh sağlığını olumsuz etkileyebilir. Kişi stresle baş etmek için ekrana yönelirken, farkında olmadan daha fazla kaygı ve daha fazla kontrol kaybı yaşayabilir.”
Dinç, özellikle gençler açısından dijital denge kültürünün güçlendirilmesi gerektiğini belirterek ailelerin ve eğitimcilerin rehberliğinin önemine dikkat çekti.
Çözüm: Farkındalık ve profesyonel destek
Yeşilay, internet ve sosyal medya bağımlılığıyla mücadelede önleyici ve rehabilite edici çalışmalar yürütüyor. Türkiye genelindeki Yeşilay Danışmanlık Merkezleri (YEDAM), internetle ilişkili bağımlılıklara yönelik tamamen ücretsiz psikolojik danışmanlık ve rehabilitasyon desteği sağlıyor.
Erken farkındalık geliştirmek, zaman sınırı koymak, içerik seçici davranmak ve gerektiğinde profesyonel destek almak; dijital dünyayla sağlıklı bir ilişki kurmanın temel adımları arasında gösteriliyor.
Sosyal medya hayatın bir parçası olabilir.
Ancak denge kaybolduğunda, bedelini zihin ve ruh sağlığı ödeyebilir.
