Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) tarafından üretimden satışlar kriterine göre yapılan 2025 yılı araştırmasında Ege’nin en büyük sanayi kuruluşları açıklandı. Listenin ilk sıralarında Star Rafinerisi Aliağa Şubesi, Tüpraş İzmir Rafinerisi ve Petkim yer aldı.
İlk 10’da ayrıca İzmir Demir Çelik, Philip Morris, JTI, Abalıoğlu Yağ, Abalıoğlu Lezita, Kardemir Çelik ve Kocaer Çelik bulunuyor.
100 büyük firmada kâr ve ihracat tablosu
Ankete göre Ege’nin en büyük 100 sanayi kuruluşunun 66’sı kâr açıkladı. Bu sayı geçen yıl 64’tü.
Ar-Ge yapan firma sayısı 55’ten 56’ya yükselirken, yabancı sermayeli şirket sayısı 25’ten 22’ye geriledi. İhracat yapan firma sayısı ise 92’den 90’a düştü.
Üretimden satışlar ve net satışlarda bir önceki yıla göre cari bazda %24 artış yaşanırken, reel bazda %1 düşüş kaydedildi. Bu oran, 2024 yılındaki artışın da 8 puan gerisinde kaldı. 2023’ten bu yana ise reel ve dolar bazında gerileme dikkat çekti.
Yorgancılar: “Ekonomi tek ayağı kırık masa gibi”
EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Ender Yorgancılar, ekonomik görünümü değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:
“Bizim bir tek isteğimiz var, öngörülebilirlik. Son 3 yıldır maliyetlerin kur ve enflasyonun çok üstünde artması, değerli TL, iç ve dış talepteki zayıflama, dezenflasyon politikaları, 100 büyük firmanın reel ve dolar bazında satışlarını geriletirken, net kârlarını ciddi oranda azalttı. Yüksek faiz ve düşük kur ekseninde enflasyonla mücadele süreci uzadıkça sanayinin kırılganlığı artarak devam etti. Cari olarak üretimden satışlar artarken, zarar da arttı. Yani, üretici ihracatçılarımızın müşteri kaybetmemek için zararına satışa razı oldukları teyit edildi. Reel olarak ise satışlar %1 azalırken, zarar %7 yükseldi. Kârlılık oranları %1 ile pozitif sınırında kaldı, istihdam %6,7 geriledi”
“Finansman yükü rekor seviyeye çıktı”
Yorgancılar, finansman giderlerine ilişkin tabloya da dikkat çekti:
“Uygulanan sıkı para politikası ile 100 büyük firmanın finansman giderleri %37 oranında artarken, faaliyet kârlarının %18 azaldığını vurgulayan Yorgancılar, “Sonuçta da, finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı son 3 yılın en yüksek seviyesi olan %73,3’e çıktı. Yani, yatırımlar için kullanılması gereken faaliyet karı, finansman giderleri için tahsis edildi. Merkez Bankası verilerine göre 2025 yılında ortalama ticari kredi faiz oranlarının %57,6 olması da gösteriyor ki; diğer tüm koşullar eşit olsa bile yabancı rakiplerle rekabet edebilmek mümkün değil” dedi.”
“Döviz kredisine yönelim riskleri artırdı”
Sanayicilerin finansmana erişim ve döviz riskine de değinen Yorgancılar şöyle konuştu:
“Her sektörde nakit akış sorunu yoğun şekilde yaşanırken, firmaların döviz riskini yönetmede, özellikle son 2 yıldır başarısız bir performans gösterdiklerine dikkat çeken Yorgancılar, “Bu gelişmede ulusal ve küresel düzeyde yaşanan ekonominin dışındaki gelişmelerin de etkili olduğu söylenebilir. Mevcut ve yakın dönemde; kredi faizlerinde gerileme ve finansal koşullarda normalleşme olasılığı düşük. Bu ortamda bankaların da iş ortağına dönüşmesi lazım. Aksi halde, kârlı bankacılık zarar eden reel sektör fotoğrafı derinleşecek. Bankalarda çok para var ama sınırlamalar nedeniyle bunu halka ve sanayicilere kredi olarak veremiyorlar. Aksi halde Merkez Bankası tarafından ceza uygulanıyor. Şu an kredi faiz oranları yüzde 55-56 civarında. Bu düzeylerde sanayicilerin TL kredisi kullanmaları söz konusu değil. Bu durumda iş dünyası döviz kredilerine yöneliyor. 2025 sonunda özel sektörün döviz borcu 298 milyar dolara yükseldi. Bu da başka bir riski ortaya koyuyor. Şu an yüzde 30 devalüasyon olsa bu borç 390 milyar dolara çıkar. 2001 krizinde bunu yaşadık. Kur artışı zamanında yapılırsa herkes hesabını kitabını ona göre yapar” görüşlerini ifade etti.”
Sanayide daralma ve yeni model çağrısı
2026’nın ilk çeyrek büyüme verilerine de değinen Yorgancılar, sanayi ve ihracatta daralma eğiliminin sürdüğünü belirterek yeni ekonomik modele ihtiyaç olduğunu söyledi:
“Devam eden bu durum, firmalarımızın iyileştiremediği finansal koşulları kadar, makro ekonomik iklimin reel sektör aleyhine olmasıyla doğrudan ilgili. Stagflasyon riski masada iken, ivedilikle, reel sektörün rekabet gücünü destekleyen, dünyadaki dönüşüme uyumlu, yerli üretimi teşvik eden yeni bir stratejik programa, sanayi ve ihracat referanslı büyüme modeline geçilmesi kaçınılmaz” dedi.
EBSO ilk 10 sanayi kuruluşu
- Star Rafineri A.Ş. – Aliağa Şb.
- Tüpraş İzmir Rafinerisi (Kons.) – 220.371
- Petkim A.Ş.
- İzmir Demir Çelik – 50.853
- Philip Morris – 46.711
- JTI Tütün Ürünleri – 34.795
- Abalıoğlu Yağ Sanayi
- Abalıoğlu Lezita – 23.275
- Kardemir Çelik Sanayi (Kons.) – 21.221
- Kocaer Çelik – 20.397
