Emeklilik için gerekli yaş ve prim gününü tamamlamayı bekleyen çalışanlara, sosyal güvenlik mevzuatındaki bazı düzenlemeler farklı imkanlar sunuyor. Doğum ve askerlik borçlanmasından malulen emekliliğe, yıpranma payından kısmi emekliliğe kadar uzanan 8 yöntem, belirli şartları taşıyanların daha erken emekli olabilmesinin önünü açıyor.
Emeklilik koşulları, kişinin ilk sigortalı olduğu tarih, ödediği prim günleri ve çalışma durumuna göre değişiyor. Takvim'de yer alan habere göre, bazı çalışanlar borçlanma yoluyla eksik primlerini tamamlayabilirken bazıları yaş şartında avantaj elde edebiliyor.
Doğum ve askerlik borçlanması
Kadın çalışanlar, doğumdan sonraki çalışmadıkları süreleri borçlanarak prim günlerine ekletebiliyor. Her çocuk için iki yıllık süre dikkate alınırken en fazla üç çocuk için borçlanma yapılabiliyor. Bunun için çocuğun, annenin sigortalı çalışmaya başlamasından veya staj döneminden sonra dünyaya gelmiş olması gerekiyor.
Erkek çalışanlar ise askerlikte geçirdikleri sürelerin tamamını ya da ihtiyaç duydukları bölümünü borçlanabiliyor. Ayrıca avukatların staj dönemleri, hekimlerin fahri asistanlık süreleri ve yurt dışında çalışan vatandaşların belirli çalışma dönemleri de gerekli şartlarla borçlanma kapsamına girebiliyor.
Dondurulan Bağ-Kur günleri ihya edilebiliyor
Geçmişte Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan ancak prim borçları nedeniyle hizmet süreleri dondurulan kişiler, ihya uygulamasından yararlanabiliyor. 2008, 2015, 2018 ve 2021 yıllarında yapılan düzenlemelerle durdurulan hizmet süreleri, gerekli ödemelerin yapılmasıyla yeniden kazanılabiliyor. Böylece emeklilik hesabına dahil edilmeyen prim günleri tekrar geçerli hale geliyor.
Malulen emeklilikte yaş şartı aranmıyor
Çalışma hayatı sırasında sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünün en az yüzde 60'ını kaybeden sigortalılar, gerekli koşulları sağlamaları halinde malulen emekli olabiliyor.
Bu kapsamda sağlık kurulu raporuyla durumun belgelenmesi ve en az 1800 prim gününün tamamlanması gerekiyor. Malulen emeklilikte yaş şartı uygulanmıyor.
Engelli çalışanlara erken emeklilik imkanı
Engellilik oranı en az yüzde 40 olan çalışanlar da belirli şartlarla yaş beklemeden emekli olabiliyor. Gerekli sigortalılık süresi ve prim günü, kişinin ilk işe giriş tarihine ve engellilik oranına göre farklılık gösteriyor.
Bu kapsamda en az 15 yıl sigortalılık ve 3 bin 700 prim günü şartı aranabilirken bazı durumlarda 18 yıl sigortalılık ve 4 bin 680 prim gününe kadar çıkılabiliyor.
Yıpranma payı emeklilik tarihini öne çekebiliyor
Ağır ve riskli çalışma koşullarına sahip bazı meslek gruplarına Fiili Hizmet Süresi Zammı, diğer adıyla yıpranma payı uygulanıyor. Madenciler, gazeteciler, gemi adamları ve sağlık çalışanları bu kapsamda yer alan meslek grupları arasında bulunuyor.
Uygulamayla çalışanların fiilen geçirdikleri süreye belirli oranlarda ilave gün ekleniyor. Kazanılan sürenin bir bölümü emeklilik yaşının hesaplanmasında da dikkate alınarak emeklilik tarihinin öne çekilmesini sağlayabiliyor.
Engelli çocuğu bulunan annelere prim avantajı
Bakım ihtiyacı bulunan engelli çocuğa sahip anneler için de özel bir emeklilik düzenlemesi bulunuyor. 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren ödenen primlerin dörtte biri, toplam prim gününe ilave ediliyor.
Eklenen süre yalnızca prim gününü artırmıyor, aynı zamanda emeklilik için gereken yaştan da düşülüyor. Böylece anneler hem prim hem de yaş hesabında avantaj elde edebiliyor.
Erken yaşlananlara 55 yaşında emeklilik yolu
Çalışma gücünde erken yaşlanma belirtileri bulunan SSK ve Bağ-Kur sigortalıları da belirli şartlarla emekli olabiliyor. Erken yaşlanma durumunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekiyor.
Bu kişilere 55 yaşını doldurmaları ve en az 5 bin 400 prim gününe sahip olmaları halinde yaşlılık aylığı bağlanabiliyor.
Kısmi emeklilikte prim günü şartı değişiyor
Emeklilik için gereken prim gününün tamamını dolduramayan çalışanlar, belirli koşullarla kısmi emeklilik hakkından yararlanabiliyor. Bu yöntemde daha az prim günüyle emeklilik mümkün olsa da yaş ve sigortalılık süresi şartları önem taşıyor.
SSK kapsamında ilk sigortalılık tarihi 8 Eylül 1999 ve öncesinde olanlar için 15 yıl sigortalılık ve 3 bin 600 prim günü şartı uygulanıyor.
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlarda prim şartı 4 bin 500 güne yükselirken, 30 Nisan 2008 sonrasında işe girenlerde bu sayı 4 bin 600 ile 5 bin 400 arasında değişiyor.
Bağ-Kur sigortalılarında ise kısmi emeklilik için ilk işe giriş tarihinden bağımsız olarak 5 bin 400 prim günü şartı aranıyor.
