Medical Park Ankara Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Merve Sarıkaya Eraslan, artan demir ihtiyacının normal diyetle karşılanmasının genellikle mümkün olmadığını belirterek, “Gebelere Demir Destek Programı kapsamında her gebeye rutin takviye önerilmektedir” dedi.
Artan demir ihtiyacı ciddi riskler yaratıyor
Gebelikte vücudun kan hacminin yüzde 40-50 oranında artması, yaklaşık 1000 mg ek demir ihtiyacına yol açıyor. Op. Dr. Eraslan, bu ihtiyacın karşılanamamasının hem anne hem de bebek açısından ciddi riskler oluşturduğunu vurguladı. Uzman, “Artan plazma hacmi için gereken bin mg ek demir ihtiyacı, yetersiz depolar ve emilim sorunlarıyla birleştiğinde demir eksikliği kaçınılmaz hale geliyor. Normal diyetle bu ihtiyacın karşılanması genellikle mümkün değildir” ifadelerini kullandı.
Anne ve bebekteki olası etkiler
Op. Dr. Eraslan, demir eksikliğinin anne ve bebek üzerindeki etkilerini şu şekilde sıraladı:
• Anne: Aşırı yorgunluk, enfeksiyonlara yatkınlık ve doğum sonrası kanama riskinde artış
• Bebek: Prematürite (erken doğum), düşük doğum ağırlığı ve uzun dönemde nörogelişimsel sorunlar
Belirtiler her zaman görünmeyebilir
Halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, nefes darlığı, saç dökülmesi ve soğuğa hassasiyet, demir eksikliğinin en sık görülen belirtileri arasında yer alıyor. Op. Dr. Eraslan, “Demir eksikliği uzun süre belirti vermeyebilir. Bu nedenle yalnızca şikayetlere değil, rutin kan tetkiklerine (Hemoglobin ve Ferritin) dayanmak gerekir. Ferritin düzeyinin 30 ng/mL'den düşük olması eksiklik kabul edilir” uyarısında bulundu.
Demir emilimini artıran beslenme önerileri
Gebelikte demir ihtiyacının yalnızca beslenmeyle karşılanmasının çoğu zaman mümkün olmadığını belirten Op. Dr. Eraslan, demir açısından zengin besinleri şöyle sıraladı: kırmızı et, tavuk, hindi, balık, yumurta, kuru baklagiller (mercimek, nohut), yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı), tam tahıllar, pekmez ve kuruyemişler. Ayrıca C vitamini açısından zengin besinlerin (portakal, limon) tüketimi ve demir takviyelerinin aç karnına, gün aşırı alınmasının demir emilimini artırdığına dikkat çekti. Çay, kahve, süt ürünleri ve antiasitlerin ise demir emilimini engellediğini belirtti.
Gebelere Demir Destek Programı
Sağlık Bakanlığı'nın ‘Gebelere Demir Destek Programı’ kapsamında her gebeye rutin takviye önerildiğini hatırlatan Dr. Eraslan, uygulama esaslarını şöyle aktardı:
“Başlangıçta genellikle 2. trimesterden (4. aydan) itibaren başlanır. Ancak eksiklik tespit edilmişse tanı konur konmaz başlanmalıdır. Kullanım şekli; Demir ilaçları gün aşırı ve aç karnına alınmalıdır.”
Yan etkilerle başa çıkma yolları
Op. Dr. Eraslan, demir takviyesi kullanırken gebelerin doğru doz ve zamanlamaya dikkat etmesi gerektiğini belirterek, “Yan etki varsa hekimlerine bildirmeli, takip ve izlemle kullanmalıdırlar” dedi. Ayrıca, demir takviyelerinin bulantı, mide yanması ve en sık görülen yan etkisi olan kabızlık yapabileceğini ifade eden Eraslan, bu etkileri azaltmak için ilaçların gün aşırı, doz bölünerek veya hafif tok karnına akşamları alınabileceğini önerdi.
Doğum sonrası takip şart
Demir ihtiyacının doğumda yaşanan kan kaybı ve emzirme süreci nedeniyle doğum sonrasında da devam ettiğini hatırlatan Dr. Eraslan, tedavinin ihmal edilmesinin annenin iyilik halini ve bebeğine bakım kapasitesini olumsuz etkileyeceğini belirterek, doğum sonrasında da demir takibinin sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.
