Okul şiddetinin tamamen ortadan kaldırılamasa da büyük ölçüde önlenebilir olduğuna dikkat çeken Tarhan, erken farkındalığın hayati önem taşıdığını belirterek, “Bir genç ‘kimse beni anlamıyor’ diyorsa bu bir alarmdır” dedi.
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, okul şiddetinin önlenmesi konusunu değerlendirdi.
“Okul şiddeti ani patlama değil, önceden gelişen bir süreç”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, okul şiddetinin tamamen ortadan kaldırılamasa da büyük ölçüde önlenebilir olduğuna dikkat çekerek şunları söyledi:
“Okul şiddeti sıfırlanamaz ama büyük ölçüde önlenebilir. Çünkü okul şiddeti ‘ani patlama’ değil, önceden gelişen bir süreçtir bu yüzden erken fark edilirse önlenebilir. Çünkü araştırmalar şunu gösteriyor: Saldırganların yüzde 70–80’i önceden sinyal verir. Çoğunda: sosyal geri çekilme, tehdit dili,yoğun öfke ve planlama davranışı vardır şiddet görünmez değil, erken evrede fark edilebilir. Sadece güvenlik önlemleri (metal dedektör vs.), sadece disiplin cezaları veya sadece kamera sistemi sonucu azaltabilir ama nedeni çözmediği için geçici olur.”
ABD örneği: Psikolojik dayanıklılık çalışmaları
ABD’deki verileri örnek gösteren Tarhan, okullarda yürütülen dönüşüme dikkat çekti:
“2013–2023 arasında bin 468 okul silah olayı (önceki on yıla göre yüzde 324 artış) olur. Bunun üzerine hızlı bir şekilde okullarda Mindfulness (Bilinçli Farkındalık) ile empati, anlam, amaç paylaşımcılık, minnettarlık, dürtü kontrolu modülleri ile psikolojik sağlamlık çalışmalar başladı. Okullarda SEL (Sosyal ve Duygusal Beceri eğitimleri) verildi. 2024 yılında yaklaşık 336 okul silah olayı raporlanmış iken 2025 okul yılında bu sayı 254’e düştü (yaklaşık yüzde 22 azalma). Buna rağmen, bu düzey, 25 yıl öncesinin 2 katından fazladır.”
Üç aşamalı önleme modeli
Tarhan, okul şiddetini önlemede üç aşamalı yaklaşım gerektiğini belirtti.
- Birincil önleme (Her öğrenci için)
Okul ikliminin dönüştürülmesi gerektiğini vurgulayan Tarhan, sosyal-duygusal öğrenme (SEL), empati eğitimi, zorbalık karşıtı programlar ve duygu düzenleme becerilerinin kazandırılmasının önemine dikkat çekti.
Ayrıca Üsküdar Üniversitesi tarafından hazırlanan “Mutluluk Bilimi ve Değerler” isimli yardımcı ders kitabının rehberlik programlarında kullanılabileceğini ifade etti.
İkincil önleme (Riskli öğrenciler için)
Riskli öğrencilerin erken fark edilmesinin kritik olduğunu söyleyen Tarhan, şu sorulara dikkat çekti:
“Bu çocuk neden sessizleşti, neden görünmez oldu ya da neden alışılmışın dışında davranmaya başladı?”
Bu kapsamda yalnız öğrencilerin tespit edilmesi, depresyon belirtilerinin izlenmesi ve okul psikolojik danışmanlığının etkin kullanılması gerektiğini belirtti.
Üçüncül önleme (Kriz müdahalesi)
Yüksek risk durumlarında kriz yönetiminin devreye girmesi gerektiğini vurgulayan Tarhan, tehdit değerlendirme ekiplerinin kurulması, aile-okul-uzman iş birliğinin sağlanması ve güvenlik önlemlerinin uygulanmasının önemine işaret etti.
“Bir güvenilir yetişkin” faktörü
Araştırmalara dikkat çeken Tarhan, öğrencinin hayatında en az bir güvenilir yetişkin bulunmasının şiddet riskini ciddi biçimde düşürdüğünü söyledi:
“Öğretmen, rehberlik uzmanı, ebeveyn ya da akran mentörü ile güvenli ilişki kuran çocuk hayatı güvenilir bulur ve şiddete başvurmaz.”
“Bir genç ‘kimse beni anlamıyor’ diyorsa dikkat!”
Tarhan, okul şiddetinin çoğunlukla temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmamasıyla ilişkili olduğunu belirterek bu ihtiyaçları şöyle sıraladı:
Aidiyet (bağlanma ve ait olma), değerlilik (önemli hissetme), anlam (hayat yaşamaya değer dedirten amaçlar) ve duyguları ifade edebilme.
Bu alanlarda eksiklik yaşandığında yalnızlık, öfke ve umutsuzluğun ortaya çıktığını ifade etti.
Dijital riskler ve rol modeller uyarısı
Aşırı dijitalleşmenin önemli bir risk faktörü olduğunu söyleyen Tarhan, yoğun ekran maruziyetinin sosyal izolasyonu artırdığını ve bazı rol modellerin şiddeti estetikleştirdiğini belirtti:
“Bu nedenle modern önleme çalışmaları sadece okul içinde değil, dijital yaşamı da kapsamalı.”
“Mutluluk Bilimi ve Değerler” notu
“Mutluluk Bilimi ve Değerler” adlı kitabın sosyal sorumluluk amacıyla PDF olarak indirilebildiği ve okul rehberlik programlarında uygulanabileceği belirtildi.
