15 yaşını doldurmamış çocukların sosyal ağ hizmetlerinden yararlanmasını engelleyen yeni düzenleme, dijital platformlarda önemli değişiklikleri beraberinde getiriyor. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Bölüm Başkanı Doç. Dr. Zindan Çakıcı, sosyal medya şirketlerinin mevcut hesaplarda 31 Mart 2027'ye kadar en az bir kez yaş doğrulaması yapması gerektiğini belirterek yeni dönemin ayrıntılarını anlattı.
15 yaş altına sosyal medya yasağı
1 Kasım'da yürürlüğe giren düzenlemenin yaş gruplarına göre farklı uygulamalar içerdiğini belirten Doç. Dr. Zindan Çakıcı, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacağını, 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kullanıcıların ise çocuklara özel ayrıştırılmış hizmetlerden yararlanacağını söyledi.
Yaş doğrulama sisteminin e-Devlet üzerinden oluşturulacak bir belirteç aracılığıyla işleyeceğini aktaran Çakıcı, kullanıcıların kimlik doğrulamasının ardından Siber Güvenlik Başkanlığının sunduğu hizmet üzerinden belirteç oluşturacağını ifade etti. Platformlar bu belirteci doğrulayarak kullanıcının yaş grubunu öğrenecek. Belirteçte kimlik bilgileri veya doğum tarihi bulunmayacak, yalnızca kullanıcının 15 ve 18 yaş eşiklerini karşılayıp karşılamadığı bilgisi yer alacak.
Mevcut hesaplarda son tarih 31 Mart 2027
Düzenlemenin yalnızca yeni açılacak hesapları kapsamadığını vurgulayan Çakıcı, sosyal medya platformlarının mevcut hesapları da yaş doğrulama sistemine dâhil etmesi gerektiğini belirtti.
Çakıcı, “Mevcut hesapların 31 Mart 2027'ye kadar en az bir kez yaş doğrulamasından geçirilmesi gerekiyor. Dolayısıyla platformların yalnızca yaş kontrolü yapması yeterli değil. Çocuk hesaplarının gizlilik ayarlarını, içerik sunumunu, iletişim özelliklerini ve öneri sistemlerini de Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirmeleri gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Kimlik bilgileri platformlarla paylaşılmayacak
Yaş doğrulama sisteminin kişisel verilerin korunması açısından olumlu bir yaklaşım sunduğunu belirten Çakıcı, sosyal medya şirketlerinin kullanıcıların kimlik bilgilerine erişemeyeceğini kaydetti.
Çakıcı, “Yaş doğrulama belirteci, kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığını ve doldurmuşsa 18 yaşını doldurup doldurmadığını gösteriyor. Kimlik bilgileri sosyal medya platformlarına aktarılmıyor. Platform yalnızca kullanıcının ilgili yaş eşiğini karşılayıp karşılamadığını öğreniyor. Bu yaklaşım kişisel verilerin korunması açısından olumlu.” ifadelerini kullandı.
Sistemin güvenilirliğinin belirtecin güvenli oluşturulmasına, platformlar tarafından doğru şekilde doğrulanmasına ve uygulamanın denetlenmesine bağlı olduğunu da sözlerine ekledi.
Sahte yaş doğrulama mesajlarına dikkat
Yeni düzenlemenin dolandırıcılık girişimlerinde kullanılabileceğine dikkat çeken Çakıcı, sahte SMS, e-posta ve bağlantılar üzerinden kullanıcıların kişisel ve finansal bilgilerinin ele geçirilmeye çalışılabileceğini belirtti.
Dezenformasyonla Mücadele Merkezi'nin de bu konuda uyarıda bulunduğunu hatırlatan Çakıcı, yaş doğrulama işlemlerinin yalnızca resmî e-Devlet Kapısı veya resmî mobil uygulama üzerinden yapılması gerektiğini söyledi. Kullanıcıların şüpheli bağlantılara tıklamaması ve e-Devlet şifrelerini başkalarıyla paylaşmaması gerektiğini vurguladı.
VPN kullanımı kısıtlamayı aşmaya yetmeyecek
Çocukların yaşlarını yanlış beyan etmesi, ebeveyn hesaplarını kullanması veya VPN aracılığıyla kısıtlamaları aşmaya çalışması ihtimalini de değerlendiren Çakıcı, yaş doğrulamanın kullanıcı beyanına değil, resmî doğrulama sürecine dayandığını ifade etti.
VPN kullanımının yaş doğrulama zorunluluğunu ortadan kaldırmayacağını belirten Çakıcı, “VPN kullanımı da yaş doğrulama belirtecinin yerine geçemez veya bu belirteci geçersiz kılamaz. Çünkü yaş tespiti kullanıcının konumuna değil, doğrulanmış yaş bilgisine dayanıyor.” dedi.
Platformların hesap açıldıktan sonra da denetim yapması gerektiğini belirten Çakıcı, yaş grubuyla uyumsuz hareket ettiğine ilişkin makul şüphe bulunan kullanıcıların hesaplarının askıya alınabileceğini ve yeniden doğrulama istenebileceğini kaydetti.
15 yaş altındaki çocukların hesapları kapatılacak
Geçiş sürecinde hesapların nasıl yönetileceğine ilişkin de bilgi veren Çakıcı, 15 yaşını doldurmamış çocukların mevcut hesaplarının kapatılacağını, 15-18 yaş arasındaki kullanıcıların hesaplarının ise çocuklara özel ayrıştırılmış hizmet koşullarına geçirileceğini belirtti.
Hesabı kapatılan kullanıcıların başvuru veya itiraz mekanizmasını işletmesi durumunda, süreç tamamlanana kadar hesaba ait içeriklerin ve kişisel verilerin silinemeyeceğini aktaran Çakıcı, itiraz yapılmaması hâlinde verilerin gecikmeksizin silinmesi gerektiğini söyledi.
İtirazların yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Çakıcı, platformların ücretsiz, Türkçe ve erişilebilir başvuru mekanizması sunması ve anlamlı insan incelemesi yapmasının zorunlu olduğunu ifade etti.
Öte yandan Çakıcı, 31 Mart 2027'ye kadar yaş doğrulamasını tamamlamayan bütün hesapların otomatik olarak kapatılması veya verilerinin silinmesinin Yönetmelikte ayrıca düzenlenmediğine dikkat çekti.
Çocuklara dijital okuryazarlık eğitimi verilmeli
Düzenlemenin tek başına çocukların dijital güvenliğini sağlamaya yetmeyeceğini belirten Çakıcı, okullardaki dijital okuryazarlık eğitimlerinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Çocukların kişisel verilerini koruma, siber zorbalığı tanıma, yanlış bilgiyi ayırt etme ve algoritmaların içerik tercihlerini nasıl etkilediğini anlama becerileri kazanmasının önemine değindi.
Başarı yalnızca kapatılan hesaplarla ölçülmemeli
Yeni düzenlemenin sonuçlarının bilimsel ve ölçülebilir göstergelerle değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Çakıcı, yaş doğrulama sisteminin doğruluk oranı, kısıtlamaları aşma girişimleri, zararlı içeriklere maruz kalma, siber zorbalık vakaları, kişisel veri ihlalleri ve dijital okuryazarlık düzeyinin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Çakıcı, düzenlemenin temel amacının çocukları yalnızca sosyal medyadan uzaklaştırmak olmaması gerektiğini vurgulayarak, “Asıl amaç çocukları yalnızca sosyal medyadan uzaklaştırmak değil, dijital ortamda daha güvenli ve bilinçli bireyler olarak yetiştirmek.” ifadelerini kullandı.
