Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye’nin paha biçilemez tarihi mirasını korumak için başlattığı "Kimliklendirme Projesi" ile 600 binden fazla eseri laboratuvar ortamında kopyalanamayan özel kimyasal izlerle işaretledi. Yapay zeka destekli "TraceArt" sistemi ise internet dünyasını ve müzayedeleri 7/24 tarayarak, yurt dışına kaçırılan eserlerin izini sürerek geri getirilmesini sağlıyor.
Kopyalanamayan ve görünmez koruma kalkanı
2023 yılında hayata geçirilen proje kapsamında, müze envanterindeki eserlere zarar vermeyen, gözle görülmeyen ancak yüksek doğrulama kabiliyetine sahip kimyasal işaretleme yöntemi uygulanıyor. Yapay zeka algoritmalarıyla oluşturulan bu "DNA benzeri" izler, eserlerin en ufak parçasına dahi işlenerek sahtecilik riskini tamamen ortadan kaldırıyor. Bu teknoloji sayesinde, müze teşhir ve depo alanlarındaki eserlerin neredeyse tamamı dijital bir kimliğe kavuşarak takip edilebilir hale getirildi.
Yapay zeka dedektifi "TraceArt" iş başında
Kültürel varlıkların korunmasında asıl devrim, yapay zeka destekli TraceArt sistemiyle yaşanıyor. Küresel ölçekte çalışan bu sistem; internetteki satış platformlarını, sosyal medyayı ve uluslararası açık artırmaları anlık olarak tarıyor. Türkiye kökenli olduğu değerlendirilen şüpheli eserleri anında tespit eden yazılım, geçtiğimiz yıl Britanya’dan geri getirilen 16. yüzyıla ait iki nadide İznik çinisinin yerinin saptanmasında da kritik rol oynadı. 2025’te tam kapasiteyle devreye giren sistem, şimdiden yüzlerce şüpheli eseri uzman incelemesi için işaretlemiş durumda.
Müzecilikte tam dijital dönüşüm: Mues sistemi
Türkiye genelindeki tüm müzelerin envanter bilgileri, Müzecilik Ulusal Envanter Sistemi (Mues) ile tek bir merkezde toplanıyor. Dijital ortamda kayıt altına alınan eserlerin değer tespiti ve müzelere kazandırılması süreçleri artık çok daha hızlı ve şeffaf bir şekilde yürütülüyor. Sisteme entegre edilen Özel Müzeler ve Koleksiyonerler Modülü sayesinde, sadece devlet müzeleri değil, özel koleksiyonlar da ulusal envanterin bir parçası haline getirilerek denetim altına alınıyor.
Bakan Ersoy: "Teknolojik kapasitemiz güçlendi"
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, dijital kimliklendirme ve yapay zeka uygulamalarının Türkiye’nin kültürel mirasını koruma kapasitesini en üst seviyeye çıkardığını vurguladı. Bakan Ersoy, bu sistemlerin hem müzelerdeki eser güvenliğini sağladığını hem de sahtecilikle mücadelede uluslararası alanda Türkiye’yi çok güçlü bir konuma taşıdığını ifade etti.
