4 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, tarım arazilerindeki izinsiz yapılaşmaya karşı Cumhuriyet tarihinin en sert tedbirlerinden birini devreye aldı.
Yönetmelikte getirilen yeni kuralların geniş özeti şu şekildedir:
1. Kaçak Yapılar İçin "Anında Müdahale" ve Yıkım Rejimi
-
Bir Aylık Süre: Tarım arazilerine izinsiz inşa edilen bungalov, konteyner ve bağ evi gibi tüm yapılar için yıkım kararı verilecek. Bu yapıların bir ay içinde yıkılması ve arazinin eski haline getirilmesi zorunlu kılındı.
-
Maliyetin Tahsili: Eğer mülk sahibi yıkımı gerçekleştirmezse, devlet (Valilikler aracılığıyla) yıkımı yapacak ve tüm masrafları %20 fazlasıyla karşı taraftan tahsil edecek.
-
Eski Hale Getirme Şartı: Sadece yıkım yetmiyor; arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için toprak ıslahı zorunluluğu getirildi.
2. Aboneliklere ve Kurumlara Ağır Yaptırımlar
-
Hizmet Yasağı: Kaçak olduğu tespit edilen yapılara elektrik, su ve doğalgaz aboneliği verilmesi tamamen yasaklandı.
-
100 Bin TL Ceza: Mevzuata aykırı şekilde abonelik açan kurumlara (belediye iştirakleri veya özel enerji şirketleri), her bir abone için 100 bin TL idari para cezası kesilecek.
-
Aylık Artan Ceza: İptal edilmeyen her ay için bu 100 bin TL'lik ceza katlanarak uygulanmaya devam edecek.
3. Yapılaşma Standartlarında Yeni Kriterler (5 Dönüm Şartı)
-
Asgari Arazi Büyüklüğü: "Bağ evi" yapabilmek için arazinin en az 5 dönüm (5.000 m²) olması şartı getirildi. Daha küçük parsellerde hiçbir şekilde konut amaçlı yapıya izin verilmeyecek.
-
Boyut Sınırı: İzin verilen bağ evlerinin taban alanı 30 metrekareyi geçemeyecek. Ancak bazı özel durumlarda bu yapıların iki katlı (toplamda yine sınırlı metrekarede) olmasına imkan tanınabiliyor.
-
Tek Ev Kuralı: Bir parselde sadece bir ev yapılabilecek. Ayrıca, aynı aile aynı bölgede (aynı ilçe/köy sınırları içinde) birden fazla bağ evine sahip olamayacak.
4. Dikili Tarım Arazileri (Meyvelik/Zeytinlik) İstisnası
-
1 Dönüm Sınırı: Dikili tarım arazilerinde (meyve bahçesi, zeytinlik vb.) 30 metrekarelik "tarımsal amaçlı yapı" için en az 1 dönüm arazi yeterli olacak.
-
Ekonomik Ömür Şartı: Bu arazilerdeki ağaçların ekonomik ömrü dolmadan arazinin sınıfı değiştirilemeyecek ve başka amaçla (sanayi, turizm vb.) kullanımına izin verilmeyecek.
5. Denetim ve İzin Mekanizması: "Toprak Koruma Kurulu"
-
Zorunlu İzin: Tarım arazisine herhangi bir yapı inşa etmek isteyenlerin öncelikle alternatif alan bulunmadığını ispatlaması ve Toprak Koruma Kurulu’ndan onay alması gerekecek.
-
TAD Portal Entegrasyonu: Tüm süreçler dijital sistem olan "Tarımsal Arazi Değerlendirme (TAD) Portalı" üzerinden takip edilecek, bu da yereldeki "göz yumma" ihtimallerini ortadan kaldıracak.
6. Arazi Kullanım Planları (AKUP)
-
Bundan sonra tüm Türkiye’de araziler; mutlak tarım, özel ürün, dikili tarım ve marjinal tarım arazisi olarak kesin çizgilerle ayrılacak. AKUP (Arazi Kullanım Planı) olmayan yerlerde tarım dışı kullanım talepleri değerlendirmeye alınmayacak.
Bu yönetmelik, özellikle "hobi bahçesi" adı altında tarım arazilerinin küçük parsellere bölünerek satılması ve üzerine kaçak yapılar dikilmesi sürecini tamamen durdurmayı hedeflemektedir. Özellikle İzmir ve çevresindeki verimli tarım arazilerindeki kontrolsüz yapılaşma için bu maddeler en temel yasal engel haline gelmiştir.
