Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, en düşük emekli aylığının artırılmasını da içeren kanun teklifinin görüşmeleri sırasında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasını taşıyan Somali tezkeresini ele aldı. Yapılan oylama sonucunda, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin (TSK) Somali'nin terörizm ve diğer tehditlere karşı güvenliğinin sağlanmasına destek amacıyla görev yapmasını öngören tezkere kabul edildi.
Genel Kurul'da gündem Somali tezkeresi oldu
TBMM Genel Kurulu, Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında toplandı. Gündem dışı konuşmaların ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzalı Somali tezkeresi Genel Kurul'da okundu ve siyasi partiler adına milletvekilleri söz aldı.
Gündem dışı konuşmalarda MHP Mersin Milletvekili Levent Uysal, öğrenci affı ve sınav sistemiyle ilgili değerlendirmelerde bulundu. Uysal, şunları söyledi:
"Çocuklarımız ve gençlerimiz gezmeli, eğlenmeli, merak etmeli, sevmeli, sevilmeli, hayatı yaşamalı ve keşfetmelidir. Geçmiş haftalarda farklı bir deneyim yaşadım, tam 41 yıl sonra, gençlerimizin yaşadığı sınav deneyimini ve stresini hissetmek için üniversite sınavına girdim ve hatta tesadüfen bugün de açıklandı. Salonda gördüm ki, gençlerimiz bilgiyle değil adeta bir yarış psikolojisiyle test ediliyor. Ne yazık ki 41 yıl önce olduğu gibi, maalesef hiçbir şey değişmemiş. Geleceğimiz yeteneklerimize ve isteklerimize göre değil, sınav puanımıza göre belirleniyor. İlkokula girerken sınavla başlıyoruz, liseye geçerken sınav, üniversiteye girerken sınav, işe girerken yine sınav. Eğitim sınav stresinin değil, korkusunun değil güvenin adresi olmalıdır."
Yeni Yol: "Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığı nüfuz oluşturma amacı taşımadı"
Yeni Yol Grubu adına konuşan Bursa Milletvekili Cemalettin Kani Torun, Türkiye'nin Somali'de yürüttüğü faaliyetlerin güvenlik kapasitesinin güçlendirilmesi ve El-Şebab terörüyle mücadeleye katkı sağlamayı amaçladığını belirtti.
Torun, şu ifadeleri kullandı:
"Bu çalışmaların iki temel amacı vardı; Birincisi, Somali'nin kendi güvenlik kapasitesini oluşturmasını sağlamak ve dış tehditlere karşı kendi ayakları üzerinde durabilen bir devlet haline gelmesine katkıda bulunmak. İkincisi ise Somali halkının yıllardır en büyük güvenlik tehdidi olan El-Şebab terörüyle etkin mücadele edebilmesini sağlamak. İşte, biz bu nedenle, bugüne kadar Somali tezkerelerine destek verdik çünkü Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığı hiçbir zaman başka ülkelerin yaptığı gibi bir nüfuz alanı oluşturma amacı taşımadı."
İYİ Parti: "Tezkereye onay vermeyeceğiz"
İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez, Türkiye'nin Somali'deki faaliyetlerinin maliyeti ve elde edilen kazanımların kamuoyuna açıklanmadığını savundu.
Çömez, konuşmasında şu değerlendirmeyi yaptı:
"4'üncü seferdir Somali'ye tezkereyle destek oluyoruz. Peki, niye destek oluyoruz. Gerçekten dünya lideriyseniz Somali'de yaptığınız faaliyetlerin neticesi ne oldu, onları bilmiyoruz. Geçtiğimiz tezkerelerle oraya giden askeri mühimmatlar, yapılan yardımlar, askerlerimiz bize kaç paraya mal oldu, bilmiyoruz. Neticesi ne oldu, bilmiyoruz. Bize nasıl bir diplomatik, siyasi, ekonomik katkısı oldu, bilmiyoruz. Nihayetinde bu Parlamentonun çatısı altında alınmış bütün kararlarda her şeyin merkezine biz Türkiye Cumhuriyeti'nin ve aziz Türk milletinin menfaatini koyarız. Bizim oraya göndereceğimiz Türk birlikleri acaba Somali'deki El Şebab terör örgütüyle çatışmak mecburiyetinde kalacak mı? Olur da çatışırsa bunun faturasını, bunun vebalini kim üstlenecek? Bunun karşılığında Türkiye'nin nasıl bir kazanımı olacak? Bununla ilgili açık seçik, net cevaplar bekliyoruz. Bu cevaplar gelmediği takdirde bu tezkereye biz İYİ Parti olarak onay vermeyeceğiz ve destek olmayacağız, bunu açıkça ifade ediyorum."
MHP ve DEM Parti'den farklı değerlendirmeler
MHP Kayseri Milletvekili İsmail Özdemir, Türkiye'nin Afrika politikalarının stratejik önem taşıdığını belirterek, partisinin tezkereye destek vereceğini açıkladı.
Özdemir, şöyle konuştu:
"Ülkemizin Afrika'ya bakış açısını önemli kılan ve diğer hiçbir ülkenin yapamadığı hem kalıcı hem de değeri her yönden büyük bir yatırım alanı olarak öne çıkmaktadır. Türkiye nasıl ki diğer alanlarda iş birliğini geliştirdiği ülkelerle ortak bir gündem ve gelecek inşası için mücadele ediyorsa, küresel rekabette üstün olanları tayin edecek uzay sahasındaki çalışmalar için de Somali merkezli olmak üzere Afrika'da kalıcı ve sağlam temellere dayanan kararlı politikalara ağırlık vermiştir. Milliyetçi Hareket Partisi olarak, hükümetimizin bu yöndeki politikalarının tamamını olumlu buluyor ve küresel güç olma hedefimizle uyumlu olması sebebiyle de güçlü biçimde destekliyoruz. Aynı gerekçelerle Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından Meclisimize gönderilen ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin Somali'deki görev süresini iki yıl daha uzatmayı hedefleyen tezkereye olumlu yönde oy vereceğimizi belirtiyoruz."
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Sevilay Çelenk ise tezkerenin denetim ve şeffaflık açısından eksikler içerdiğini savundu.
Çelenk, şu ifadeleri kullandı:
"Tezkere de 2 yıllık bir yetkiyi sınırı sonradan tek elden belirlenecek şekilde devretmek Meclisin dış politika üzerindeki denetim hakkından fiilen feragat edilmesi anlamına gelir. Tezkereler düzenli aralıklarla Meclise rapor edilmeli, sivil kayıplar ve harcamalar şeffaf biçimde kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Somali halkına duyduğumuz tarihsel ve insani sorumluluğu sorgulamıyoruz. Sorguladığımız 15 yıllık bir sürecin şeffaf bir muhasebesinin yapılmaması, aynı militarist yöntemin otomatik biçimde 2 yıl daha uzatılmasıdır. Bizim savunduğumuz dış politika anlayışı, halkların birbirine silahla değil dayanışmayla bağlandığı bir anlayıştır. Bu çerçevede, tezkerenin bu haliyle Meclisin onayına sunulmasını doğru bulmuyor, Hükümeti askeri öncelikli dış politikadan barış öncelikli bir dış politikaya davet ediyoruz."
CHP ve AK Parti'den açıklamalar
CHP İstanbul Milletvekili Namık Tan, tezkerenin anayasal süreç bakımından eleştirilmesi gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Sizin 2024 tarihli anlaşmayı Meclisten geçirmeden böyle bir tezkereyi getirmeniz ise anayasal düzeni açıkça yok saymaktır. Biz bu açık Anayasa ihlalini ve kabul oyu veren herkesi büyük bir tarihi sorumluluk altına sokacak söz konusu tezkereye dair eleştirilerimizi 2 yıl önce de dile getirdik. Demokratik devletlerde politika yapım süreçlerinde kurumlar bir araya gelir ve ortak bir yol haritası çizilir. Bir zamanlar Türkiye'de de kararlar böyle alınırdı. Normal şartlarda savunma ve güvenlik içerikli bir anlaşma daha hazırlanmadan Dışişleri Bakanlığı içerisinde, gerekirse Genelkurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığından uzmanlarla istişare edilerek kalem alınır, anlaşmalar imzalanmasının ardından vakit geçirmeden Türkiye Büyük Millet Meclisine havale edilirdi. Üstelik böyle bir anlaşmanın sadece Dışişleri Komisyonu değil, tali komisyon sıfatıyla Millî Savunma Komisyonunda da görüşülmesi icap eder. Sizin Türkiye'nin dış politikasını tek bir şahsın iki dudağı arasına hapseden ucube başkanlık sisteminizde elbette böyle bir anlayış yok fakat biliniz ki bir sonraki seçimlerde iktidara geldiğimizde bu anlayışı ülkemize geri getireceğiz."
AK Parti Eskişehir Milletvekili Fatih Dönmez ise Somali'de yürütülen enerji ve sismik araştırma çalışmalarına değinerek şunları söyledi:
"Bu çalışmalar, ülkemizin ulaştığı teknik kapasiteyi de bütün dünyaya göstermiştir. Kendi sismik araştırma gemimizle Somali açık denizlerinde üç boyutlu sismik çalışmalar başarıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar Somali tarihinde gerçekleştirilen ilk üç boyutlu açık deniz sismik araştırması olmasının yanı sıra, Türkiye'nin kendi kara suları dışında operatör olarak yürüttüğü ilk açık deniz projesi olmuştur. Bu son derece kıymetlidir çünkü burada yalnızca veri toplanmamıştır. Burada Türk mühendisliği sahaya çıkmıştır, Türk teknolojisi sahaya inmiştir, Türk denizciliği sahaya çıkmıştır, Türk enerji sektörü uluslararası ölçekte önemli bir sınav vermiştir. Hamdolsun, bu sınav başarıyla sonuçlanmıştır. Somali'nin ilk derin deniz arama kuyusu olarak planlanan Curad-1 kuyusunda çalışmaların devam ediyor olması, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın ulaştığı seviyeyi göstermesi bakımından son derece anlamlıdır."
Tezkere Genel Kurul'da kabul edildi
Parti temsilcilerinin konuşmalarının ardından Cumhurbaşkanlığı tezkeresi TBMM Genel Kurulu'nda oylamaya sunuldu. Yapılan oylama sonucunda, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Somali'de görev yapma süresinin 2 yıl daha uzatılmasını öngören tezkere kabul edildi. Genel Kurul'daki kanun teklifi görüşmeleri ise devam ediyor.
