Günlük hayatta yaşanan unutkanlıklar her zaman bir hastalığa işaret etmiyor. Ancak unutkanlığın sıklaşması, günlük işleri aksatması ve davranış değişiklikleriyle birlikte görülmesi Alzheimer hastalığının habercisi olabiliyor. Özellikle yıllar öncesine ait anıları ayrıntılarıyla hatırlarken bir gün önce yaşananları unutmak, dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.

NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. A. Oğuz Tanrıdağ, Alzheimer hastalığının belirtileri, basit unutkanlıkla arasındaki farklar ve hasta yakınlarının iletişim sırasında dikkat etmesi gereken konular hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Her unutkanlık Alzheimer anlamına gelmiyor

Unutmanın beynin doğal işleyişinin bir parçası olduğunu belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, unutma ile unutkanlığın birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.

“Unutma ve unutkanlık farklı şeylerdir. Unutmak beynin doğal bir sürecidir. Unutma, her yaşta herkes için geçerli olağan bir olayken, unutkanlık ise bu durumun süreklilik kazanmasıdır ve incelenmesi gerekir.”

Yaş ilerledikçe unutmanın belirli ölçülerde artabileceğini ifade eden Prof. Dr. Tanrıdağ, basit unutkanlığın tek başına hastalık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

“Eğer 70 yaşındaki bir kişi, kendi yaş grubu içinde dikkat çeken bir unutkanlık göstermiyor da sadece gençlere oranla daha fazla unutuyorsa, bunun 'basit unutkanlık' olma olasılığı yüksektir. Önemli olan, kişinin kendi yaşıtlarına göre durumudur.”

Geçmişi hatırlayıp yakın zamanı unutuyorsa dikkat!

Alzheimer hastalığını sıradan unutkanlıktan ayıran önemli özelliklerden birinin yakın dönem belleğindeki bozulma olduğunu belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, kişinin eski anılarını hatırlamasına rağmen yeni bilgileri aklında tutmakta zorlanabileceğini söyledi.

“Basit unutkanlıklarda kişi hem eski hem de yeni olayları zaman zaman unutabilir. Ancak asıl tehlike sinyali, eskileri çok iyi hatırlarken yakın dönemde yaşananları hatırlamakta güçlük çekmektir. Bu durum, beynin yeni bilgileri kaydetmekte zorlandığını, yani bir 'kayıt zorluğu' yaşadığını gösterir ve bu kişiler mutlaka incelenmelidir.”

Bu duruma örnek veren Prof. Dr. Tanrıdağ, “40 yıl önceki sınıf arkadaşını tüm detaylarıyla hatırlayan bir kişinin, bir gün önce kiminle telefonda konuştuğunu unutması, basit bir unutkanlıktan çok daha ciddi bir duruma işaret edebilir.” dedi.

Alzheimer hastalarında davranışlar da değişebiliyor

Alzheimer'ın yalnızca hafızayı etkilemediğini, kişinin günlük yaşam becerilerinde ve davranışlarında da değişikliklere neden olabildiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, ailelerin bu belirtileri yakından takip etmesi gerektiğini ifade etti.

Yakın zamanda yapılan planların unutulması, daha önce kolaylıkla gerçekleştirilen işlerin tamamlanamaması, yemek tariflerinin karıştırılması, faturaların takip edilememesi ve basit hesaplamalarda zorlanılması hastalığın uyarıcı işaretleri arasında yer alıyor.

Zaman ve mekân algısındaki değişiklikler de dikkat edilmesi gereken belirtilerden. Her gün kullanılan bir yolda kaybolmak, günleri ve ayları karıştırmak, bulunulan yeri tanımakta güçlük çekmek ve mesafeleri doğru değerlendirememek Alzheimer hastalarında görülebiliyor.

Konuşma sırasında doğru kelimeyi bulamamak, cümleleri yarıda bırakmak ve nesnelerin isimlerini hatırlayamamak da hastalığın dil becerileri üzerindeki etkileri arasında bulunuyor.

Öfke, şüphecilik ve içe kapanma da görülebiliyor

Alzheimer hastalığının kişilik ve davranış değişikliklerine de yol açabildiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, daha önce sakin olan bir kişinin öfkeli veya şüpheci davranmaya başlamasının göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.

“Eşyaların alışılmadık yerlere konulması ve daha sonra bulunamadığında aile bireylerinin suçlanması, karar verme becerilerinde zayıflama, para yönetiminde riskli tercihler yapılması ve günlük yaşamla ilgili basit kararların dahi alınamaması, hastalıkta karşılaşılabilen durumlar arasında yer alıyor.”

Hastaların sosyal yaşamdan uzaklaşmasının da önemli bir değişiklik olduğunu ifade eden Prof. Dr. Tanrıdağ, arkadaşlarıyla görüşmeyi ve hobileriyle ilgilenmeyi bırakan, eve kapanan ve daha önce keyif aldığı etkinliklere ilgi göstermeyen kişilerin değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Bu belirtilerin süreklilik kazanması hâlinde erken dönemde uzman değerlendirmesi yapılmasının önemine dikkat çekti.

Alzheimer hastasıyla tartışmak doğru değil

Alzheimer'ın hafıza, dikkat ve dil becerilerinin yanı sıra kişinin kendisini ve çevresini algılayışını da etkilediğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, hasta yakınlarının iletişimde sabırlı ve anlayışlı davranması gerektiğini söyledi.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde kişilerin geçmişte yaşadıkları olayları bugün gerçekleşiyormuş gibi anlatabildiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, hastanın sürekli düzeltilmesinin ve anlattıkları üzerinden tartışmaya girilmesinin fayda sağlamayacağını dile getirdi.

“Hasta yaşananları aklında tutamaz, kendisine söylenilenlere dikkat edemez ve derdini tam anlatamaz. Diğer yandan da sosyal norm ve kurallardan uzaklaşabilir ve kendi davranışlarını değerlendiremez ve denetleyemez. Çoğu zaman da onları normal kabul eder.”
Geçmişten söz ediyorsa konuşmasına eşlik edin
Alzheimer hastalarının geçmişte yaşadıkları olayları bugün oluyormuş gibi anlatabildiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, bu anlarda hastayı sürekli gerçekle yüzleştirmenin üzüntü ve öfkeye neden olabileceğini ifade etti.

Ekran süresi kadar içeriğe de dikkat!
Ekran süresi kadar içeriğe de dikkat!
İçeriği Görüntüle

“Alzheimer hastalığında kayıt zorluğu olduğundan siz ona doğruları söylemiş olsanız da o bunları aklında tutamayacaktır. Bu bakımdan hastanın yanlışlarının düzeltilmesinin ve bunlar üzerinden hastayla tartışmanın bir yararı yoktur.”

Hasta yakınlarına iletişim sırasında zaman ve mekân kavramlarını gündeme getirmemelerini öneren Prof. Dr. Tanrıdağ, şu ifadeleri kullandı:

“Hastanızla zaman ve mekan kavramlarını gündeme getirmeden rahatlıkla konuşmaya çalışın. Eğer o eskilerden bugünmüş gibi söz ediyorsa onunla o konuşmanın içine girerek sürdürün. Konuştuğu konunun bütünlüğünü bozmayın. Zaman zaman espriler yapın.”

Hastayı zorlamak yerine sabırlı olun

Alzheimer hastalarının kendilerine anlatılanları anlamakta ve istenilenleri yerine getirmekte güçlük yaşayabileceğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, hasta yakınlarının empati kurmasının önemini vurguladı.

“Hastanın anlatılanları kavrayamaması durumunda farklı iletişim yöntemlerinin denenebileceğini ifade eden Prof. Dr. Tanrıdağ, fiziksel zorlamadan kaçınılması gerektiğini söyledi.”

Hasta yakınlarının kendilerini hastanın yerine koyarak yaklaşım geliştirmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, şu ifadeleri kullandı:

“Empati kurun. Her şeyden önce kendinize şu soruyu sormalısınız; ‘Eğer Alzheimer hastası o değil de ben olsaydım nasıl bir ilgi beklerdim? Sevgiyle, anlayışla ve sabırla mı karşılanmak isterdim yoksa ilgisizlik ve kabalık mı görmek isterdim?’”

Hasta bakımında sevgi, anlayış ve sabrın önemine dikkat çeken Prof. Dr. Tanrıdağ, hastaların hoşlanmadıkları etkinliklere zorlanmaması gerektiğini de sözlerine ekledi.

Kaynak: Basın Bülteni