Ara tatil döneminde çocukların ekran başında geçirdiği süre artarken uzmanlardan ailelere önemli uyarılar geldi. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı'ndan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, ekran kullanımının çocukların gelişimine etkilerine dikkat çekerek ailelerin yalnızca süreyi değil, çocukların dijital ortamda neler yaptığını da takip etmesi gerektiğini söyledi.

Ekran kullanımının çocukların uyku düzeninden dikkat becerilerine, dil gelişiminden sosyal ilişkilerine kadar pek çok alanı etkileyebildiğini belirten Öz, özellikle tatil döneminde günlük yaşam dengesinin korunmasının önemini vurguladı.

Ekranın çocukların hayatındaki yerini takip edin

Ara tatilde çocukların ekran kullanımının artmasının aileleri düşündürdüğünü belirten Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, asıl değerlendirilmesi gereken konunun ekran başında geçirilen süreden çok, bu sürenin çocuğun günlük yaşamını nasıl etkilediği olduğunu ifade etti.

Öz, "Çocuk ve ergen ruh sağlığı açısından asıl mesele, ekranda geçen saatlerden çok, ekranın çocuğun hayatında nelerin yerini aldığıdır" diyerek ekran kullanımının uyku, dikkat ve sosyal yaşam dengesini bozmaması gerektiğini belirtti.

Her yaş grubunda ekranın etkisi farklı

Ekran kullanımının çocukların gelişim dönemlerine göre farklı sonuçlar doğurabileceğini belirten Öz, bebeklik döneminde öğrenmenin yüz yüze iletişim, ses ve dokunma yoluyla gerçekleştiğini söyledi. Bu nedenle görüntülü konuşmalar dışında bebeklerin ekrandan uzak tutulmasının daha tedbirli bir yaklaşım olduğunu kaydetti.

Erken çocukluk döneminde ise yaşa uygun içeriklerin yetişkin eşliğinde izlenebileceğini belirten Öz, hızlı videoların karşılıklı oyun ve sohbetin yerini almasının dil ve dikkat becerilerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.

Yoğun ekran kullanımı dikkati etkileyebilir

Okul çağındaki çocuklarda dikkat becerilerinin önem kazandığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, özellikle kısa videoların yoğun tüketiminin dikkat güçlükleriyle birlikte görülebildiğini söyledi.

Ekran kullanımının dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna doğrudan yol açtığının gösterilmediğini belirten Öz, yoğun kullanımın hem tanı almış çocuklarda belirtileri belirginleştirebileceğini hem de diğer çocukların dikkat işlevlerini etkileyebileceğini dile getirdi.

Gece ekran kullanımı uyku düzenini bozuyor

Ergenlik döneminde ekranların arkadaşlık ilişkileri ve kimlik arayışında önemli bir yer tuttuğunu belirten Öz, bu dönemde gençlerin dijital ortamlarda karşılaştıkları içeriklerin yakından takip edilmesi gerektiğini söyledi.

Sosyal medyada sürekli karşılaştırılma, beğenilme kaygısı, siber zorbalık ve uygunsuz içeriklerin ergenler açısından risk oluşturduğunu kaydeden Öz, gece ekran kullanımının da uyku düzenini bozabildiğini ifade etti. Uyku kalitesinin düşmesinin ertesi gün dikkat ve duygu kontrolünü olumsuz etkileyebileceğini vurguladı.

Yemekte ve uyumadan önce ekran kullanılmamalı

Ara tatilde ekran kullanımına mutlaka sınır getirilmesi gerektiğini belirten Öz, çocukların ekranda ne yaptığının da süre kadar önemli olduğunu söyledi.

Ekran kullanımının yaşa ve gelişimsel ihtiyaçlara göre düzenlenmesini öneren Öz, yemek sırasında, yatmadan önceki son saatte ve yatak odasında eğlence amaçlı ekran kullanımından kaçınılması gerektiğini belirtti.

Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz'ün klinik uygulamada hedeflenebileceğini belirttiği ekran süreleri şöyle:
- 2 yaşına kadar: Görüntülü konuşma dışında ekran önerilmiyor.
- 5 yaşına kadar: Yetişkin eşliğinde, karşılıklı etkileşim sağlayan içeriklerle günde en fazla bir saat.
- 6-12 yaş: Günde bir-iki saat civarında sınır.
- Ergenlik dönemi: Uyku, ders, fiziksel hareket, arkadaşlık ilişkileri ve günlük işlevsellik korunmalı.

Ekran bağımlılığında süre değil, günlük yaşam belirleyici

Yoğun ekran kullanımının her zaman bağımlılık anlamına gelmediğine dikkat çeken Öz, değerlendirmede günlük yaşamın ne ölçüde etkilendiğinin önemli olduğunu söyledi.

Ekran kapatıldığında aşırı öfke, sevilen etkinliklerden uzaklaşma, arkadaşlık ilişkilerinde gerileme, gizli kullanım, yalan söyleme, uyku düzeninin bozulması ve okul başarısında düşüş gibi belirtilerin birlikte ve sürekli görülmesinin uyarıcı olabileceğini belirtti.

Öz, "Ölçüt süre değil, işlevsellik kaybıdır. Oyunda planladığından hep fazla oynama ve oyun içi harcamalar da önemli uyarı işaretleridir. Yine de her yoğun kullanım bağımlılık değildir; hastalık sınıflandırmasında ekranla ilgili yalnızca oyun oynama bozukluğu tanımlıdır. "Bağımlı" demekte acele etmemek, ama yardım için tanıyı da beklememek gerekir: İşaretler sürüyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz" dedi.

Yasaklamak yerine birlikte kurallar belirleyin

Ekran süresini azaltmak için ani yasaklar koymak yerine çocuklarla iş birliği yapılmasını öneren Öz, öncelikle çocuğun ekranla nasıl bir ilişki kurduğunun anlaşılması gerektiğini ifade etti.

Ailelerin çocuklarıyla dijital ortamdaki deneyimleri hakkında açıkça konuşmasının önemine değinen Öz, çocukların olumsuz bir durumla karşılaştıklarında yargılanma korkusu yaşamadan ailelerine anlatabilmeleri gerektiğini vurguladı.

Ailelere ara tatil için beş öneri

Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, ara tatilde çocukların ekran kullanımını dengelemek isteyen ailelere şu önerilerde bulundu:

1. Ekran kullanımının süresini ve amacını çocukla birlikte belirleyin.
2. Her gün en az bir ortak, ekran dışı etkinlik planlayın.
3. Çocuğun uyku düzenini ve fiziksel hareketini koruyun.
4. Yemek sırasında telefonunuzu bir kenara bırakarak örnek olun.
5. Tüm kuralları bir anda uygulamak yerine küçük ve sürdürülebilir değişikliklerle başlayın.

Bilinçsiz bitki çayı ve vitamin kullanımı böbrekleri tehdit ediyor!
Bilinçsiz bitki çayı ve vitamin kullanımı böbrekleri tehdit ediyor!
İçeriği Görüntüle

Yapay zekâ sohbetleri ve siber zorbalığa dikkat

Dijital dünyadaki risklerin yalnızca ekran süresiyle sınırlı olmadığını belirten Öz, kısa videoların ve aralıksız video kaydırmanın çocukların ekranı bırakmasını zorlaştırabildiğini söyledi.

Oyunlarda oyun içi harcamalar, tanınmayan oyuncularla yazışmalar ve ödül sistemlerinin takip edilmesi gerektiğini belirten Öz, sosyal medyada akranlarla kıyaslanmanın ve siber zorbalığın da ergenleri olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.

Yapay zekâ sohbet botlarının çocuklar tarafından nasıl kullanıldığının da aileler tarafından bilinmesi gerektiğini vurgulayan Öz, bu konunun yargılayıcı olmayan bir iletişimle ele alınmasını önerdi.

Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, çocukların dijital dünyadan tamamen uzaklaştırılması yerine bu dünyada sağlıklı bir denge kurmalarına yardımcı olunması gerektiğini belirterek sözlerini tamamladı.

Kaynak: İHA