Bankalar, kredi ve kredi kartı değerlendirme süreçlerinde önemli bir değişikliğe gitti. Yeni uygulamayla birlikte artık yalnızca kredi notu yeterli olmayacak; müşterilerin banka hesaplarındaki para hareketleri de ayrıntılı biçimde incelenecek. Özellikle sanal bahisle ilişkili işlemler ve kaynağı belirsiz para transferleri, risk göstergesi olarak değerlendirilecek.
Kredi notu tek başına yeterli olmayacak
Son dönemde kredi ya da kredi kartı başvurusu yapan birçok kişi, kredi notu yüksek olmasına rağmen bankalardan olumsuz yanıt almaya başladı. Bankalar, başvuru sahiplerinin son aylardaki hesap hareketlerini detaylı biçimde analiz ederek karar veriyor.
Hangi işlemler riskli sayılıyor?
Bankacılık kaynaklarına göre;
-
Sanal bahis ve oyun sitelerine yapılan düzenli ödemeler
-
Açıklaması bulunmayan para transferleri
-
Gelirle uyumsuz ani para giriş ve çıkışları
riskli finansal davranışlar arasında yer alıyor.
Düzenli maaş girişi, fatura ödemeleri ve standart harcamalar ise “normal finansal davranış” olarak değerlendiriliyor.
Yapay zekâ ve otomatik sistemler devrede
Bu analizler büyük ölçüde otomatik sistemler üzerinden yapılıyor. Kara para aklama ve finansal suçlarla mücadelede kullanılan AML (Anti-Money Laundering) yazılımları, müşterilerin hesap hareketlerini geçmiş dönemlerle karşılaştırıyor. Yapay zekâ destekli modeller, olağan dışı işlemleri tespit ederek müşteriyi “yüksek riskli” olarak sınıflandırabiliyor.
Bu sınıflandırma, kredi ve kredi kartı başvurularının otomatik olarak reddedilmesine yol açabiliyor.
“Karar sistemden geliyor”
Özel bir bankanın İstanbul’daki şube müdürü, değerlendirme süreçlerinin eskisine göre çok daha sıkı olduğunu belirtiyor:
“Eskiden kredi notu yüksek olan müşterilere kredi vermek daha kolaydı. Şimdi hesabın nasıl kullanıldığına bakıyoruz. Bahis sitelerine düzenli para çıkışı olan ya da sık sık farklı kişilerle para trafiği bulunan müşteriler, gelir seviyesi iyi olsa bile riskli kabul edilebiliyor. Bu, şubenin değil sistemin kararı.”
Uzmanlar uyarıyor: Hesap alışkanlıkları önemli
Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık da davranış temelli risk analizine dikkat çekiyor:
“Kredi notu yüksek olan kişiler bile, hesap kullanım biçimleri nedeniyle kredi veya kredi kartı başvurularında olumsuz sonuç alabiliyor. Düzenli gelir ve öngörülebilir harcamalar düşük riskli kabul edilirken, riskli sektörlerle temas kredi değerlendirmesinde dezavantaj yaratıyor.”
Bankalar yasal yükümlülükleri de gözetiyor
Uzmanlara göre bu yaklaşımın arkasında yalnızca bankaların temkinliliği değil, yasal zorunluluklar da bulunuyor. Bankalar; Merkez Bankası Risk Merkezi, Kredi Kayıt Bürosu (KKB) ve kendi iç denetim birimleri aracılığıyla müşteri hareketlerini sürekli izliyor. Şüpheli işlemler tespit edildiğinde, ilgili finansal istihbarat birimlerine bildirim yapılması gerekiyor.
