Kıyafetlerin yıkama sonrası birkaç beden küçülmesi çoğu zaman kullanıcı hatası olarak görülse de tekstil bilimcileri bu durumun liflerin yapısıyla doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Özellikle pamuk ve keten gibi doğal lifler, su ve ısıyla temas ettiğinde üretim aşamasında zorla kazandırılan formdan uzaklaşıyor.
Kumaş liflerinin “hafızası” nasıl çalışıyor?
Tekstil uzmanlarına göre pamuk ve keten gibi bitkisel lifler mikroskobik düzeyde kıvrımlı bir yapıya sahip. Üretim sırasında bu lifler makinelerle geriliyor, bükülüyor ve pürüzsüz iplikler haline getiriliyor. Bu süreçte lifleri bir arada tutan hidrojen bağları oluşuyor ve kumaş yüksek bir gerilim altında sabitleniyor.
Yıkama sırasında ise su, ısı ve makinenin mekanik hareketi bu bağları zayıflatıyor. Lifler gevşeyerek doğal, kıvrımlı yapılarına dönmeye çalışıyor. Bu da kumaşın büzüşmesine ve küçülmesine yol açıyor.
Sıcak su ve mekanik hareketin etkisi
Sıcak su, liflerin enerjisini artırarak titreşimlerini hızlandırıyor. Bu hareketlilik hidrojen bağlarını daha da zayıflatıyor. Gevşek örülmüş kumaşlar, liflerin hareketi için daha fazla alan sunduğundan daralmaya karşı daha savunmasız kalıyor.
Uzmanlar, sadece suyun sıcaklığının değil, makinenin sıkma hızı ve program sertliğinin de küçülmede belirleyici olduğunu vurguluyor. Soğuk su bile liflerin şişmesine neden olabiliyor.
Yün ve sentetik kumaşlar neden farklı?
Yünlü giysilerde küçülmenin nedeni “keçeleşme” olarak bilinen süreç. Yün liflerinin üzerindeki mikroskobik pullar yıkama sırasında birbirine kenetleniyor ve giysi sertleşerek küçülüyor.
Sentetik lifler ise petrol bazlı yapıları sayesinde bu tür kıvrılmalara karşı daha dirençli. Bu nedenle sentetik ağırlıklı kumaşlar formunu daha uzun süre koruyabiliyor.
Çeken kıyafet eski haline getirilebilir mi?
Uzmanlara göre tamamen eski haline dönmesi zor olsa da bazı yöntemlerle küçülme azaltılabiliyor. Ilık suya eklenecek saç kremi veya bebek şampuanı, lifleri geçici olarak yumuşatabiliyor.
Bu karışımda bekletilen giysi nazikçe eski formuna doğru çekilip düz zeminde kurutulduğunda, en azından tekrar giyilebilir hale gelebiliyor. Yöntem her zaman kesin sonuç vermese de hatalı yıkamanın etkilerini hafifletmede etkili görülüyor.
