Pandemi sonrası hızla büyüyen kurye, kargo, temizlik ve bakım hizmetleri gibi "algoritma tabanlı" iş modelleri için yasal çerçeve netleşiyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmayla, dijital platformlar üzerinden çalışan binlerce kişi sosyal güvence şemsiyesi altına alınacak.
Düzenleme, hem internet üzerinden yürütülen sanal işleri hem de konum tabanlı (kurye, kargo vb.) saha çalışmalarını kapsayacak.
Primler "kaynağından" kesilecek
Yeni sistemin en dikkat çekici maddesi, sosyal güvenlik primlerinin ödenme biçimi oldu. Mevcut sistemde sigorta primlerini takip etmekte zorlanan serbest çalışanlar için "kaynaktan kesinti" modeli uygulanacak. Buna göre, platformlar çalışana ücretini yatırmadan önce sigorta primini otomatik olarak kesecek ve SGK’ya aktaracak. Bu sayede çalışanların sağlık hizmetlerinden yararlanma ve emeklilik hakları kesintisiz korunmuş olacak.
Keyfi işten çıkarmaya algoritma sınırı
Sabah Gazetesi'nden Önder Yılmaz'ın haberine göre, platformların tek taraflı olarak iş ilişkisini sonlandırma yetkisi sınırlandırılıyor. "Keyfi işten çıkarma" riskine karşı hukuki güvence getirilirken, performans değerlendirmesi yapan algoritmaların sınırları da yasayla çizilecek.
Yeni düzenleme neler getirecek?
Hazırlık aşamasındaki pakette öne çıkan diğer başlıklar şunlar:
-
Sosyal Haklar: Çalışanlar işsizlik sigortası, sağlık sigortası ve emeklilik haklarından tam kapasiteyle yararlanabilecek.
-
Esneklik Korunacak: Çalışanların kendi mesai saatlerini belirleme ve istediği zaman dinlenme özgürlüğü yasal güvence altına alınırken, sistem kayıtlı hale getirilecek.
-
İş Sağlığı ve Güvenliği: Özellikle kuryeler için hayati önem taşıyan iş sağlığı kriterleri ve mesleki yeterlilik belgelendirme zorunluluğu gelecek.
-
Sendikal Haklar: Platform çalışanlarının yaşadığı "sendikal yoksunluk" giderilerek, örgütlenme zemini oluşturulacak.
Dijital ekosistem kayıt altına alınıyor
Düzenleme ile hem yerli hem de uluslararası dijital platformların oluşturduğu devasa ekonomi kayıt altına alınmış olacak. Bakanlık, bu ekosistemin esnek yapısını bozmadan, çalışanların modern kölelik düzenine mahkum edilmesini önlemeyi hedefliyor. Karar süreçlerinin şeffaflaşmasıyla birlikte, çalışanların performans puanları nedeniyle sistem dışı bırakılmasının da önüne geçilecek.
