Dünya genelinde tırmanan jeopolitik riskler petrol fiyatlarını yukarı yönlü tetiklerken, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının enflasyon üzerindeki baskısını azaltmak için gözler eski bir dost olan Eşel Mobil Sistemi'ne çevrildi. Uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki dalgalanmaları tüketiciye yansıtmamak üzere tasarlanan bu mekanizma, devletin vergi gelirlerinden (ÖTV) feragat etmesi esasına dayanıyor. 2021 yılının sonlarında kaldırılan sistemin yeniden devreye alınması, özellikle nakliye ve lojistik maliyetlerini sabitleyerek dezenflasyon sürecini korumayı hedefliyor.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl Çalışır?
Sistemin çalışma prensibi oldukça basit ama bir o kadar da etkili bir denge üzerine kuruludur. Petrol fiyatları veya döviz kuru arttığında, akaryakıtın çıplak fiyatı yükselir. Normal şartlarda bu yükseliş doğrudan pompa fiyatına yansır. Ancak Eşel Mobil devredeyken:
-
ÖTV İndirimi: Akaryakıt fiyatındaki artış miktarı kadar, litreden alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) düşürülür.
-
Fiyat Sabitleme: Örneğin; motorine 2 TL zam gelmesi gerekiyorsa, devlet 2 TL'lik ÖTV'den vazgeçer ve pompa fiyatı değişmez.
-
Geri Alım Süreci: Uluslararası fiyatlar düştüğünde ise pompa fiyatı indirilmez, daha önce feragat edilen ÖTV miktarı kademeli olarak eski seviyesine çekilir.
Neden Gündeme Geldi?
Motorinde beklenen 6 lira 69 kuruşluk artış, ulaşım maliyetlerini ve dolaylı olarak gıda fiyatlarını tetikleyecek devasa bir yüktü. Bu zammın iptal edilmesi, ekonomi yönetiminin "fiyat istikrarı" için Eşel Mobil'i ciddi bir seçenek olarak masada tuttuğunu kanıtlıyor.
2021'den Bu Yana Neler Değişti?
Sistem, 2021 yılının sonunda döviz kurlarındaki aşırı oynaklık ve vergi gelirlerindeki ciddi azalma nedeniyle kaldırılmıştı. Bugün ise savaşın yarattığı olağanüstü koşullar, bu mekanizmayı enflasyon sepetini korumak adına tekrar "zorunlu bir araç" haline getirebilir.
