Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının geldiği nokta, mevzuattaki boşluklar ve sahadaki denetim eksiklikleri, Prof. Dr. Bülent Ertuğrul’un hazırlayıp sunduğu Sağlıklı Düşünce programında masaya yatırıldı. Programın konuğu olan 15 yıllık A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Esin Tamcı, yasal düzenlemelerin kağıt üzerinde Avrupa standartlarında olmasına rağmen uygulamada ciddi sorunlar yaşandığını vurguladı.

'Günde ortalama 5-6 kişiyi kaybediyoruz'

Programda paylaşılan 2025 yılı istatistiklerine göre Türkiye'de 766 bin iş kazası meydana gelirken, bu kazalarda 1.931 emekçi yaşamını yitirdi. Bu tablonun terör ve trafik kazalarından daha ağır bir bilanço ortaya koyduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Bülent Ertuğrul, ülkede neredeyse her gün 5 ila 6 çalışanın iş yerlerinde hayatını kaybettiğini belirtti.

Esin Tamcı ise "kaza" kavramının öngörülemeyen durumlar için kullanıldığını hatırlatarak şu ifadeleri kullandı:

"Biz İSG profesyonelleri olarak yaşanan bu olayların yüzde 98’inin önlenebilir olduğunu biliyoruz. Önlenemeyen ve 'kader' diyebileceğimiz kısım sadece yüzde 2'dir. Mevzuat gereği de bu olayların ardından taksirle adam öldürmekten yargılanıyoruz. Dolayısıyla yüzde 98 oranında önlenebilir olan bu ölümlere 'kaza' diyemiyoruz; bunlar iş cinayetidir."

İSG uzmanlarının bağımsızlık sorunu ve 'günah keçisi' ilan edilmeleri

Sahadaki en büyük problemlerden birinin iş güvenliği uzmanlarının ve iş yeri hekimlerinin ücretlerini doğrudan denetledikleri işverenden almaları olduğunu belirten Tamcı, bu durumun mesleki bağımsızlığı ortadan kaldırdığını ifade etti.

Bolu’daki otel yangını faciasına da değinen Tamcı, işletmenin "az tehlikeli" sınıfta yer alması sebebiyle sürekli bir uzman bulundurma zorunluluğu olmadığını, ancak olayın ardından yıllar önce rapor yazan genç bir uzmanın ağır hapis cezasıyla karşı karşıya kaldığını söyledi. Tamcı, "6 yıl boyunca hiçbir bakanlık veya belediye denetiminden geçmeyen işletmelerde, bir facia yaşandığında sistemdeki en zayıf halka olan İSG uzmanları günah keçisi ilan ediliyor. Oysa uzman durumu tespit edip raporlar; önlem alma ve uygulama sorumluluğu ilk amirden başlayarak en üst yönetime kadar uzanan işveren vekillerine aittir" diye konuştu.

Çalışanlara kritik hatırlatma: 'Çalışmaktan kaçınma hakkınızı kullanın'

Sendikalaşma oranlarının düşmesiyle birlikte çalışanların iş yerlerinde savunmasız kaldığını belirten Tamcı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun işçilere tanıdığı en önemli hakka dikkat çekti:

  • Riskli ortamda iş durdurma: Çalışanlar; yüksekte emniyet kemeri olmadan çalışma, gaz ölçümü yapılmadan kuyuya inme gibi hayati tehlike arz eden durumlarda "Çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabilir.

  • Yasal güvence: Bu hakkını kullanan bir çalışanın iş akdi feshedilemez ve bu talep hukuki açıdan işçiyi koruma altına alır. Tamcı, mahkemelerde işveren vekillerinin "Çalışan kaçınma hakkını kullansaydı kaza olmazdı" diyerek kendilerini savunduklarını, bu nedenle işçilerin kendi can güvenlikleri için bu hakkı mutlaka kullanmaları gerektiğini vurguladı.

    Süper Lig’de 12’nci haftanın hakemleri açıklandı!
    Süper Lig’de 12’nci haftanın hakemleri açıklandı!
    İçeriği Görüntüle

'Görünmeyen tehlike: Meslek hastalıkları'

Programda yalnızca anlık iş kazalarının değil, uzun vadede ortaya çıkan meslek hastalıklarının da büyük bir tehdit oluşturduğu konuşuldu. Gürültülü ortamlarda çalışanların işitme kaybı yaşamasından, maden ve gemi söküm işçilerinin maruz kaldığı arsenik ve asbest gibi kimyasallara kadar pek çok riskin kayıt altına alınamadığını belirten Tamcı, önümüzdeki 10 yıl içinde Türkiye'nin çok ciddi bir meslek hastalıkları tablosuyla yüzleşeceği uyarısında bulundu.

Programın sonunda yaşam alanlarının büyük bir kısmının iş yerlerinde geçtiğini hatırlatan Prof. Dr. Bülent Ertuğrul, yasaların eksiksiz uygulanması ve denetim mekanizmalarının işletilmesiyle iş kazalarındaki can kayıplarının yüzde 90'ın üzerinde azaltılabileceğini belirterek güvenli çalışma ortamlarının bir lüks değil, temel bir insan hakkı olduğunun altını çizdi.

Muhabir: Batuhan VURUŞKANLAR