Ankara'da düzenlenen Uzlaştırma Ödül Töreni ve Alternatif Çözümlerde 10. Yıl Sempozyumu'nda konuşan Adalet Bakanı Akın Gürlek, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin ceza adalet sistemine katkılarına dikkat çekti. Gürlek, uzlaştırma uygulaması kapsamında 2017 yılından bugüne kadar 2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüphelinin uzlaştığını söyledi.
Alternatif çözüm yöntemlerine vurgu yaptı
Ankara'da bir otelde gerçekleştirilen programa Adalet Bakanı Akın Gürlek, Ceza İşleri Genel Müdürü Hazım Aslancı, çok sayıda savcı ve davetli katıldı.
Saygı duruşu ve İstiklal Marşı'nın okunmasıyla başlayan programda konuşan Gürlek, uyuşmazlıkların adil, hızlı, basit ve en az maliyetle çözüme kavuşturulmasının maddi hukuk ve yargılama hukukunun temel hedefleri arasında bulunduğunu ifade etti.
Bakanlığın adaletin hızlı şekilde tecelli etmesi amacıyla çalışmalarını sürdürdüğünü belirten Gürlek, ceza uyuşmazlıklarının etkin biçimde sonuçlandırılmasını sağlayan alternatif çözüm yöntemlerine büyük önem verdiklerini kaydetti
2005 yılından bu yana gerçekleştirilen reformlarla ceza mevzuatının insan odaklı yaklaşımlar doğrultusunda yenilendiğini aktaran Gürlek, suçların yol açtığı maddi ve manevi zararların uygun şekilde telafi edilmesinin önemine değindi.
"Mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması bu başarının ayrılmaz unsurlarıdır"
Ceza adalet sisteminin başarısının yalnızca suçların soruşturulması, kovuşturulması ve yaptırıma bağlanmasıyla ölçülemeyeceğini vurgulayan Gürlek, mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması ve uyuşmazlıkların makul sürede sonuçlandırılmasının da önemli olduğunu söyledi.
Gürlek, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Bu sistemin başarısı yalnızca suçların soruşturulması, kovuşturulması ve yaptırıma bağlanmasıyla ölçülemez. Mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması, uyuşmazlıkların makul sürede sonuçlandırılması ve toplumun adalet sistemine duyduğu güvenin güçlendirilmesi de bu başarının ayrılmaz unsurlarıdır. Her uyuşmazlığın aynı yargılama sürecinden geçmesi, her zaman en etkili ve en verimli çözüm olmayabilir. Ceza adalet sistemimizde uzlaştırma, seri muhakeme, ön ödeme ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi kurumlar ile basit yargılama usulü, kanuni şartları dahilinde farklı çözüm imkanları sunmaktadır. Farklı hukuki amaçlara ve uygulama alanlarına sahip bu mekanizmaların ortak noktası, ceza adaletinin daha etkin işlemesine ve adli kaynakların daha verimli kullanılmasına katkıda bulunmalarıdır"
"Alternatif çözüm yollarının en önemli boyutlarından biri, onarıcı adalet anlayışıdır"
Alternatif çözüm yöntemlerinin adaletten vazgeçmek anlamına gelmediğini belirten Gürlek, bu yöntemlerin uyuşmazlığın niteliğine uygun şekilde hızlı ve etkili çözümler sunmayı amaçladığını dile getirdi.
Onarıcı adalet anlayışının önemine işaret eden Gürlek, mağdurun zararının giderilmesi, yaşadığı mağduriyetin dikkate alınması ve süreçte söz sahibi olmasının adaletin önemli unsurları arasında bulunduğunu kaydetti.
Gürlek, alternatif çözüm yollarının cezasızlık algısına yol açıp açmadığı konusuna da değinerek şu açıklamada bulundu:
"Öncelikle belirtmek gerekir ki alternatif çözüm ile cezasızlık birbirinden farklı kavramlardır. Alternatif çözüm yolları, kanunun suç olarak belirlediği fiilleri önemsizleştirmez. Bu yolların hangi suçlarda, hangi şartlarla ve hangi hukuki sonuçlarla uygulanabileceği kanunla belirlenmiştir"
Alternatif çözüm mekanizmalarının sorumluluktan kaçış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Gürlek, bu uygulamaların yargılamaların hızlanmasına ve mahkemelerin daha ağır ve karmaşık suçlara odaklanmasına katkı sağladığını ifade etti. Adalete güvenin cezanın kesinliği, çabukluğu ve hukukun öngörülebilir biçimde uygulanmasıyla güçleneceğini vurguladı.
Uzlaştırma kurumu 2016'da ivme kazandı
Uzlaştırma kurumunun ilk kez 2005 yılında ceza adalet sistemine dahil edildiğini hatırlatan Gürlek, Aralık 2016'da yapılan köklü değişikliklerle uygulamanın önemli ölçüde geliştiğini belirtti.
Gürlek, konuyla ilgili şu ifadeleri kullandı:
"Uyuşmazlıkların daha kısa sürede çözülmesi, vatandaşımızın duruşmaya katılmak için işinden izin alma, yol masrafına katlanma ve yaşadığı olayı yeniden anlatma yükünü de azaltmaktadır. Bu yaklaşım, yalnızca dosya sayısının azaltılması değildir. Aynı zamanda adli kaynakların doğru yerde kullanılmasını, iş süreçlerinin iyileştirilmesini ve adalet hizmetlerinin niteliğinin artırılmasını hedefler. İlk kez 2005 yılında ceza adalet sistemimize dahil edilen uzlaştırma kurumu, 2016 yılının Aralık ayında yapılan köklü değişikliklerle büyük bir ivme kazanmıştır. Yapılan düzenlemelerle uzlaştırma, ceza yargılamasının yükünü hafifleten, çözümün taraflarca bulunmasını sağlayan etkin bir kurum haline gelmiştir."
Uzlaştırma sürecinde tarafların bağış yapma, fidan dikme, öğrencilere kırtasiye yardımında bulunma ve Kızılay'a kan bağışı gibi toplumsal dayanışmayı güçlendiren edimler üzerinde de anlaşabildiğini aktaran Gürlek, uygulamanın etkin yürütülmesi için 2016 yılında Alternatif Çözümler Daire Başkanlığının ve cumhuriyet başsavcılıkları bünyesinde uzlaştırma bürolarının kurulduğunu söyledi.
Eğitim, sınav, sicil ve denetim mekanizmalarıyla uygulamanın niteliğinin güçlendirildiğini belirten Gürlek, uzlaştırma sürecinde görev yapan personelin çalışmalarına da değindi.
"2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüpheli uzlaşmıştır"
Uzlaştırma siciline kayıtlı ve cumhuriyet başsavcılıklarının listelerinde yaklaşık 30 bini aşkın uzlaştırmacının görev yaptığını belirten Gürlek, uygulamanın farklı meslek gruplarının katkısıyla yürütüldüğünü ifade etti.
Bakan Gürlek, uzlaştırma uygulamasına ilişkin verileri şu sözlerle açıkladı:
"Uzlaştırmacı siciline kayıtlı ve cumhuriyet başsavcılıkları listelerinde yaklaşık 30 bini aşkın uzlaştırmacı görev yapmaktadır. Uzlaştırma kurumu; hakim ve cumhuriyet savcıları, uzlaştırmacılar, avukatlar ve uzlaştırma büro personelinin büyük gayret ve özverili çalışmalarıyla sağlam temeller üzerine inşa edilmiş, toplum tarafından da olumlu karşılık bulmuştur. 2017 yılından günümüze kadar 2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüpheli uzlaşmıştır. Diğer alternatif çözüm yöntemlerinde de büyük bir başarıya ulaşılmış; seri muhakeme, ön ödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve basit yargılama usulleriyle çok sayıda dosya sonuçlandırılmıştır. 2025 yılında alternatif çözüm yöntemleri sayesinde asliye ceza ve çocuk mahkemelerine ilk kez açılan kamu davalarında yüzde 33 azalma sağlanmıştır."
"Kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi öncelikli çalışma alanlarımız arasındadır"
Adalet hizmetlerinin niteliğini yükseltmenin öncelikli hedefleri arasında bulunduğunu belirten Gürlek, yargı teşkilatının iş yükünün yönetilebilir seviyede tutulmasının önemine dikkat çekti.
Hakim, cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacı ve ilgili personelin mesleki bilgi ve uygulama becerilerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade eden Gürlek, mağdur haklarının ve gönüllülük ilkesinin gözetilmesiyle kamuoyunun doğru bilgilendirilmesinin de öncelikli çalışma alanları arasında yer aldığını kaydetti.
Uygulama verilerinin düzenli analiz edilmesi, başarılı uygulamaların yaygınlaştırılması ve kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesinin de çalışmaların bir parçası olduğunu belirtti.
Programın sonunda Bakan Gürlek, Uzlaştırma Ödül Töreni kapsamında 2025 yılında en başarılı 33 cumhuriyet başsavcılığına plaket, 10 uzlaştırmacıya ise plaket ve ödüllerini takdim etti. Hatıra fotoğrafının çekilmesinin ardından program sona erdi.
