İklim krizinin etkileri tarım alanlarında giderek daha fazla hissediliyor. Artan sıcaklıklar, düzensiz yağışlar, kuraklık ve toprak kaybı hem tarımsal verimi hem de gıda güvenliğini tehdit ediyor. Üsküdar Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, gerekli önlemlerin alınmaması halinde bugün market raflarında bulunan birçok gıdaya gelecekte ulaşmanın zorlaşabileceğine dikkat çekti.

Üsküdar Üniversitesi COP31 Koordinatörlüğü tarafından düzenlenen Sürdürülebilir Gelecek Seminerleri kapsamında, “İklim Değişikliğinin Tarıma Etkileri: Kuraklık, Arazi Bozunumu, Biyoçeşitlilik ve İklim Dirençli Tarım” başlıklı seminer gerçekleştirildi. Seminerde konuşan Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Program Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, iklim krizinin tarımsal üretim ve gıda güvenliği üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Kuraklık ve aşırı yağış aynı anda üretimi etkiliyor

İklim değişikliğinin yalnızca sıcaklık artışından ibaret olmadığını belirten Kaman, yağış düzenindeki değişimlerin de tarımsal faaliyetleri doğrudan etkilediğini söyledi. Aşırı yağışların erozyona neden olarak verimli üst toprağı taşıdığını, düz arazilerde biriken suların ise bitki köklerinde oksijen yetersizliği oluşturduğunu ifade etti.

Mevsimsel düzensizliklerin bitkilerin çiçeklenme ve hasat dönemlerini de değiştirdiğini belirten Kaman, konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“İklim değişikliği yalnızca sıcaklık artışına bağlı değil. Sıcaklık ve yağış düzenlerinin uzun vadede değişmesi, aşırı hava olaylarının sıklığını ve şiddetini etkileyerek tarımsal üretim koşullarını yeniden şekillendiriyor. Bir tarafta tarımsal kuraklık yaşanırken diğer tarafta son 80 yılın en büyük sel felaketleriyle karşılaşıyoruz. Şiddetli yağışlar hafif eğimli arazilerde erozyonla verimli üst toprağı taşırken, düz arazilerde oluşan su birikintileri kök bölgesinde oksijen yetersizliğine yol açıyor. Mevsimsel düzensizlikler ise bitkilerin çiçeklenme ve hasat takviminde kaymalara sebep oluyor.”

Tarım sektörü iklim mücadelesinde de rol oynuyor

Tarımsal faaliyetlerin sera gazı salınımındaki payına da değinen Kaman, hayvancılık, gübre kullanımı ve çeltik üretiminin sera gazı emisyonlarıyla ilişkili olduğunu aktardı.

Geviş getiren hayvanların sindirim süreçleri, hayvansal gübre yönetimi ve su altında yetiştirilen çeltiğin metan salınımına katkı sağladığını belirten Kaman, azotlu gübrelerin ve topraktaki mikrobiyal süreçlerin diazot monoksit salınımını etkilediğini söyledi. Doğal alanların tarım arazilerine dönüştürülmesinin ve topraktaki karbon stoklarının azalmasının da karbondioksit salınımını artırdığını ifade etti.

Kaman, “Tarım, iklim değişikliğinin hem mağduru hem de çözümün önemli bir parçası olabilir.” dedi.

Market raflarındaki gıdalara erişim zorlaşabilir

İklim krizinin yalnızca ürün miktarını değil, gıdaların kalitesini de etkilediğini vurgulayan Kaman, sıcak hava dalgaları ve kuraklığın hasat veriminde düşüşe yol açtığını belirtti.

Ürünlerin yetişmesine rağmen tane dolumunun gerçekleşmeyebildiğini veya meyvelerin normal büyüklüğüne ulaşamayabildiğini kaydeden Kaman, bu durumun pazarlanabilir ürün miktarını azalttığını dile getirdi. Artan sulama ve enerji maliyetleri ile hasat dönemlerindeki aksamaların da gıda tedarikini olumsuz etkilediğini söyledi.

Kaman, “Yapıcı önlemler alınmadığı takdirde bugün market raflarında gördüğümüz birçok gıdaya zamanla erişemez hale geleceğiz.” ifadelerini kullandı.

Pamucak Sahili’nde öğrencilerden gönüllü temizlik
Pamucak Sahili’nde öğrencilerden gönüllü temizlik
İçeriği Görüntüle

Su yönetiminde doğru sulama öne çıkıyor

Tarımsal üretimde suyun miktarı kadar verimli kullanılmasının da önemli olduğunu belirten Kaman, Türkiye'de 2026 yılı ortalama yağış verilerinde önceki yıllara göre ciddi artış görüldüğünü aktardı.

Buna rağmen kış aylarında düşen yoğun yağışların yüzey akışı ve erozyon nedeniyle kaybolabildiğini, yaz aylarında ise uzun kurak dönemlerin yaşandığını ifade etti. Kaman, toprak nem sensörleri ve damla sulama sistemleriyle suyun bitkilere ihtiyaç duydukları zamanda ulaştırılması gerektiğini vurguladı.

Biyoçeşitlilik ve doğa temelli tarımın önemi

Tarımsal biyoçeşitliliğin korunmasının üretim açısından önemine dikkat çeken Kaman, tozlayıcıların bitkisel ürünlerin ve meyvelerin çeşitliliğinde kritik rol oynadığını belirtti.

Sıcaklık artışının bitkilerin çiçeklenme dönemleriyle tozlayıcıların faaliyetleri arasındaki dengeyi bozabildiğini söyleyen Kaman, bunun meyve tutumunu azaltarak şekil bozukluklarına neden olabildiğini kaydetti.

Bir derecelik sıcaklık artışının zararlı böceklerin ve hastalık etmenlerinin yaşam döngüsünü hızlandırabileceğini de belirten Kaman, tek ürün yetiştiriciliği yerine ekim nöbeti, toprak örtüsünün korunması ve biyolojik mücadele gibi uygulamaların yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.

Bir derecelik artış buğday verimini yüzde 6 düşürüyor

Küresel ısınmanın tarımsal üretim üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel araştırmalardan örnekler paylaşan Kaman, sıcaklık artışının temel tarım ürünlerinde önemli verim kayıplarıyla ilişkilendirildiğini belirtti.

77 bilimsel çalışma ve 10 yıllık verilerin incelendiği araştırmalara dikkat çeken Kaman, küresel sıcaklıktaki her 1 derecelik artışın buğdayda yüzde 6, mısırda yüzde 7,4, soyada yüzde 3,1 ve pirinçte yüzde 3,2 ortalama verim kaybıyla ilişkilendirildiğini aktardı.

Uyum önlemlerinin yeterince uygulanmaması halinde 2050 yılına kadar küresel gıda üretiminin yüzde 14 azalmasının öngörüldüğünü belirten Kaman, akıllı tarım uygulamalarıyla verimde yüzde 10, kârlılıkta ise yüzde 29 artış sağlanabileceğini ifade etti.

Türkiye'nin bölgelerine göre tarımsal önlemler

Türkiye'nin endemik bitki türleri bakımından zengin bir coğrafyaya sahip olduğunu belirten Kaman, yerel bitki çeşitlerinin iklim koşullarına dayanıklı bitki ıslahı çalışmaları açısından önemli bir potansiyel taşıdığını söyledi.

Bölgelere göre farklı tarımsal uygulamaların öncelik kazanması gerektiğini ifade eden Kaman, Karadeniz ve Akdeniz'de drenaj ve erozyon kontrolünün önemine işaret etti. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da su kaynaklarına uygun ürün planlaması ve tuzluluk yönetiminin, Marmara ve Ege'de ise kuraklığın izlenmesi ve toprak örtüsünün korunmasının öncelikli olduğunu kaydetti.

Konuşmasının sonunda iklim dirençli tarımın üretimin devamlılığı açısından önemini vurgulayan Kaman, şu ifadeleri kullandı:

“İklim dirençli tarım suyu, toprağı ve biyoçeşitliliği korurken üretimin sürekliliğine de doğrudan katkı sağlıyor. Bugün kendimize şu soruyu sormalıyız: ‘Gelecekte ne yiyeceğimize kim karar verecek? Gelecekte tabağımıza ne geleceğinin kararını iklimin merhametine mi bırakmalıyız, yoksa bilgiyi eyleme dönüştürerek bugünden harekete mi geçmeliyiz?’”

Kaynak: Basın Bülteni