17 Kasım Dünya Komşuluk Günü dolayısıyla modern kent yaşamındaki komşuluk ilişkilerini değerlendiren Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, değişen toplumsal alışkanlıklara ve dijitalleşmenin komşuluk üzerindeki etkilerine ilişkin açıklamalarda bulundu.
Kentleşme ve bireyselleşmeyle birlikte komşuluk ilişkilerinin zayıfladığı düşünülse de araştırmalar bu konuda farklı bir tablo ortaya koyuyor. Prof. Dr. Süleymanlı, komşuluğun ortadan kalkmadığını, ancak eski alışkanlıkların yerini farklı ilişki biçimlerinin aldığını belirtti.
Komşuluk memnuniyeti yüzde 80,6
TÜİK'in 2025 Yaşam Memnuniyeti Araştırması'na göre Türkiye'de komşuluk ilişkilerinden memnun olanların oranı yüzde 80,6 olarak ölçüldü. Bu oran 2003 yılında yüzde 80,2 seviyesindeydi.
Verileri değerlendiren Prof. Dr. Süleymanlı, komşuluk memnuniyetinde belirgin bir düşüş yaşanmadığını, ancak ilişkilerin niteliğinin değiştiğini söyledi.
“Yaygın kanaatin aksine, komşuluk ilişkilerinden duyulan memnuniyette belirgin bir gerileme görülmüyor. Ancak ilişkilerin niteliği değişiyor. Özellikle büyükşehirlerde yoğun çalışma hayatı, sık taşınma ve site yaşamı, komşuluk ilişkilerini yeniden şekillendiriyor. Günümüzde insanlar samimiyet kadar kişisel mahremiyete ve karşılıklı saygıya da önem veriyor.”
Aynı binada yaşamak yakınlaşmaya yetmiyor
Geleneksel komşuluk anlayışının değişmesinde yalnızca bireyselleşmenin etkili olmadığını belirten Süleymanlı, fiziksel yakınlık ile toplumsal yakınlık arasındaki farkı vurguladı.
“Aynı apartmanda yaşamak, aynı topluluğun parçası olmak anlamına gelmiyor.” diyen Süleymanlı, günümüzde insanların aynı binayı paylaşmalarına rağmen birbirleriyle güçlü sosyal ilişkiler kuramayabildiğine işaret etti.
Komşuluk WhatsApp gruplarına taşındı
Dijitalleşmeyle birlikte apartman WhatsApp grupları ve mahalle platformları da komşuluk ilişkilerinin yeni adreslerinden biri hâline geldi. Bu grupların yardımlaşma ve bilgi paylaşımını kolaylaştırdığını belirten Süleymanlı, afet dönemlerinde de dayanışmaya katkı sunduğunu ifade etti.
Ancak dijital iletişimin her zaman gerçek bir komşuluk ilişkisi anlamına gelmediğini belirten Süleymanlı, şu değerlendirmede bulundu:
“Komşularımızın telefon numarasını biliyoruz ama bazen isimlerini bile bilmiyoruz. Üstelik bu gruplar zaman zaman şikâyet ve tartışmaların yaşandığı ortamlara dönüşebiliyor. Dijital komşuluk yeni bir toplumsal gerçekliktir. Ancak aynı WhatsApp grubunda bulunmak değil, ihtiyaç anında birbirinin yanında olabilmek gerçek komşuluğun göstergesidir.”
Yaklaşık 1 milyon 836 bin yaşlı yalnız yaşıyor
Türkiye'de tek kişilik hanelerin oranının 2025 yılında yüzde 20,5'e yükseldiğini hatırlatan Prof. Dr. Süleymanlı, yaklaşık 1 milyon 836 bin yaşlının da tek başına yaşadığını belirtti.
Bu rakamların doğrudan yalnızlığı göstermediğini vurgulayan Süleymanlı, özellikle tek başına yaşayan yaşlılar açısından komşuluk ilişkilerinin önemli bir sosyal destek mekanizması olabileceğini söyledi.
“Bu rakamlar yalnızlığın doğrudan ölçüsü değildir ancak komşuluğun sosyal destek işlevinin neden daha önemli hâle geldiğini gösteriyor. Özellikle tek başına yaşayan yaşlılar için güvenilir bir komşu, gündelik yaşamın önemli bir destek kaynağı olabilir.”
Dijital arkadaşlıklar yalnızlığı gidermiyor
Gençlerin dijital ortamlarda çok sayıda kişiyle iletişim kurmasına rağmen yaşadıkları çevreye aidiyet hissetmeyebildiğine dikkat çeken Süleymanlı, yalnızlığın insanın çevresindeki kişi sayısıyla ölçülemeyeceğini ifade etti.
“Gençlerde ise farklı bir durum söz konusu. Dijital ortamda yüzlerce bağlantıya sahip olmak, yaşanılan çevreye aidiyet hissedildiği anlamına gelmiyor.”
Süleymanlı, yalnızlıkla mücadelede güven ilişkilerinin önemini ise şu sözlerle anlattı:
“Yalnızlığın ölçüsü çevremizde kaç insan bulunduğu değil, ihtiyaç duyduğumuzda kaç insana güvenebildiğimizdir. Komşuluk bu nedenle yalnızlıkla mücadelede önemli bir toplumsal dayanışma kaynağıdır.”
İyi komşuluğun temelinde karşılıklı saygı var
Apartman ve site yaşamında gürültü, otopark, aidat ve ortak alanların kullanımı gibi konuların zaman zaman anlaşmazlıklara neden olduğunu belirten Süleymanlı, farklı yaşam tarzlarının aynı alanlarda buluşmasının ve ortak kuralların yeterince benimsenmemesinin sorunları artırabildiğini söyledi.
Dijital apartman gruplarında küçük anlaşmazlıkların büyüyebildiğine de değinen Süleymanlı, modern komşuluk ilişkilerinde kişisel sınırlara saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı.
“İyi komşuluk, birbirinin hayatına karışmak değil, birbirinin hayatını kolaylaştırmaktır. Modern komşulukta samimiyet kadar kişisel sınırlara saygı da önemlidir.”
Depremde en yakın destek komşudan gelebilir
Komşuluğun sosyal yaşamın yanı sıra afet ve kriz dönemlerinde de önemli bir dayanışma ağı olduğunu belirten Prof. Dr. Süleymanlı, Türkiye'nin deprem gerçeğine dikkat çekti.
“Özellikle deprem gerçeğiyle yaşayan Türkiye'de komşuluk yalnızca kültürel bir değer değil, aynı zamanda hayati bir dayanışma ağıdır. Afet anında ilk yardımımıza koşabilecek kişi çoğu zaman en yakınımızdaki komşumuzdur.”
Yeni komşuluk kültürü güven üzerine kurulmalı
Komşuluk ilişkilerinin güçlenmesi için insanların bir araya gelebileceği ortak sosyal alanların artırılması gerektiğini belirten Süleymanlı, mahalle parkları, ortak bahçeler, kültür merkezleri ve yerel dayanışma ağlarının önemine işaret etti.
Geçmişteki komşuluk anlayışının aynen geri getirilmesinin mümkün olmadığını ifade eden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, günümüz koşullarına uygun yeni bir dayanışma kültürüne ihtiyaç duyulduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Bugün ihtiyacımız olan geçmişin komşuluğunu aynen geri getirmek değil, modern kent yaşamına uygun, dijital imkânlardan yararlanan ve güven üzerine kurulu yeni bir komşuluk kültürüdür.”





