ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Artemis II görevi sırasında elde edilen 800 gigabaytı aşkın Ay bilimi verisini uluslararası bilim topluluğunun erişimine açtı. Antalya’da düzenlenen 77’nci Uluslararası Uzay Kongresi kapsamında tanıtılan arşivde 12 bin fotoğrafın yanı sıra daha önce yayımlanmamış mürettebat ses kayıtları, bilimsel gözlem notları ve raporlar da yer aldı.
NEST Kongre ve Sergi Merkezi’nde gerçekleştirilen “NASA’nın Artemis II Ay Araştırmaları Ön Veri Bülteni” toplantısında, Artemis II görevinin bilimsel sonuçları ve gelecekteki görevlerin hedefleri ele alındı. Toplantıya NASA yöneticileri ve Artemis II bilim ekibinden isimlerin yanı sıra kongreye katılan uluslararası katılımcılar yoğun ilgi gösterdi.
Artemis II verileri bilim dünyasına açıldı
NASA Yönetici Yardımcısı Matt Anderson, Artemis II mürettebatının tarihteki tüm insanlardan daha uzağa seyahat ettiğini ve Orion uzay aracının derin uzaydaki testleri sırasında önemli bilimsel çalışmalar gerçekleştirildiğini söyledi.
Ay yakın uçuşundan yaklaşık 6 ay sonra bilimsel veri arşivinin ve raporların dünyayla paylaşıldığını belirten Anderson, “Bu yayın, Artemis II Ay biliminin sonunu değil, yeni bir başlangıcı temsil ediyor. Bugün sizler, daha önce duyulmamış saatlerce süren ses kayıtları ve mürettebatın yeni yayımlanan bilimsel notlarını da içeren 800 gigabaytın üzerindeki Ay bilimi verilerini derinlemesine inceleyebilirsiniz" dedi.
Anderson, elde edilen verilerin Ay ile Dünya’nın son 4 milyar yıldaki ortak evriminin anlaşılmasına katkı sunmasının beklendiğini ifade etti. Mürettebat gözlemleri, görüntüler, deneyler ve derin uzayda çalışma deneyiminin bilimsel açıdan benzersiz fırsatlar sunduğunu kaydetti.
Artemis III hazırlıkları başladı
Anderson, Artemis III için 2027 yılına yönelik çalışmaların başladığını belirterek her görevin uçuş sıklığını artırmak, riskleri azaltmak ve Ay yüzeyinde kalıcı bir varlığa yaklaşmak amacıyla tasarlandığını söyledi.
“NASA tam olarak bunu yapar; keşfederiz, öğreniriz ve keşfettiklerimizi şeffaf şekilde paylaşırız, böylece bir sonraki görev daha uzağa gidebilir, daha akıllıca çalışabilir ve daha fazlasını başarabilir" diye konuştu.
NASA Yönetici Yardımcısı Lori Glaze ise Artemis programında insanlı keşiflerle yanıtlanabilecek öncelikli bilimsel sorulara odaklandıklarını söyledi. Artemis II kapsamında çip üzerinde organ değerlendirmelerinden kemik iliği örneklerine, insan davranışlarının incelenmesinden Ay yüzeyinin gerçek zamanlı jeolojik gözlemlerine kadar farklı çalışmalar gerçekleştirildiğini aktardı.
SLS ve Orion testlerden geçti
Glaze, Artemis II’nin donanım, görev mimarisi ve teknolojiye ilişkin test uçuşu hedeflerinin tamamını gerçekleştirdiğini belirtti. Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketinin kabiliyetlerinin doğrulandığını, Orion mürettebat modülünün ise dayanıklılığı, güvenliği ve insanlı operasyonlara uygunluğunun ortaya konulduğunu ifade etti.
“Mürettebatımız ve bilim ekiplerimiz, Ay'da güvenle yaşamak, çalışmak ve keşif yapmak için ihtiyacımız olan temel verileri bize sundu" dedi.
Glaze, Artemis II’den elde edilen bulguların 2027’de gerçekleştirilmesi planlanan Artemis III hazırlıklarında kullanılmaya başlandığını açıkladı. Yeni görevde alçak Dünya yörüngesinde çeşitli teknik hedeflerin gerçekleştirilmesinin, İnsanlı İniş Sistemi prototipleriyle buluşma, yakınlaşma ve kenetlenme operasyonlarının yapılmasının hedeflendiğini belirtti.
Ay gözlemleri yaklaşık 7 saat sürdü
NASA Bilim Misyonu Direktörlüğü’nden Sorumlu Yönetici Yardımcısı Nicola J. Fox, Artemis II mürettebatının Ay yakın uçuşu sırasında yaklaşık 7 saat boyunca bilimsel gözlemler yaptığını anlattı.
Orion’un Ay’ın uzak tarafına geçmesiyle yaklaşık 40 dakika iletişim kurulamadığını belirten Fox, sonrasında mürettebatın tam güneş tutulmasını gözlemlediğini söyledi. Astronotların kraterler, gündüz ve geceyi ayıran sınır, çarpma parlamaları ve tutulmaya ilişkin gözlemler gerçekleştirdiğini aktardı.
Fox, bu çalışmanın bilimin insanlı uzay uçuşlarına gerçek zamanlı olarak entegre edilebileceğini gösterdiğini kaydetti.
İnsan gözlemi robotik verileri tamamlıyor
Fox, insanlı ve robotik gözlemlerin birbirini tamamladığını ifade etti. NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı’nın 7 cihazıyla Ay’ı ayrıntılı biçimde haritalandırdığını belirten Fox, insan gözünün ise yüzey özelliklerini çevresiyle birlikte değerlendirme ve yeni araştırma alanlarını anlık olarak belirleme avantajına sahip olduğunu söyledi.
Bu yeteneğin gelecekte Ay yüzeyinde görev yapacak astronotların eğitimi açısından önem taşıdığını aktaran Fox, astronotların bilimsel açıdan değerli bölgeler ve su kaynakları gibi araştırma hedeflerini belirlerken hızlı karar verebilmeleri gerekeceğini kaydetti.
Arşivde 12 bin fotoğraf bulunuyor
Artemis II mürettebatının çektiği 12 bin fotoğrafın NASA’nın astronot fotoğrafçılığı internet sitesinde bulunduğunu belirten Fox, arşivin fotoğrafların yanı sıra meta veriler, türetilmiş veri ürünleri, ses dosyaları ve gerçek zamanlı gözlem notlarını da içerdiğini söyledi.
Fox, Ay üssü mimarisine 700’den fazla bilimsel yük konseptinin dahil edildiğini ve öncü bilimsel çalışmaların astronotların karşılaşacağı risklerin azaltılması ile araştırma hedeflerinin belirlenmesi açısından önem taşıdığını ifade etti.
Her fotoğrafta 300 meta veri alanı
Artemis II Ay Bilimi Lideri Kelsey Young, görevin denize inişinden 6 aydan kısa süre sonra bilimsel verilerin uluslararası topluluğa sunulmasının kendisi için büyük bir onur olduğunu söyledi.
Arşivde bulunan 12 bin görüntünün her birinde bilimsel analiz yapılmasına olanak sağlayan 300 meta veri alanı bulunduğunu belirten Young, 800 gigabaytı aşan verinin hazırlanmasının kapsamlı bir ekip çalışması gerektirdiğini ifade etti.
Young, Ay yakın uçuşunun 6 Nisan’da gerçekleştiğini ve astronotların gözlemlerini ikili gruplar halinde yürüttüğünü belirterek bu yöntemin hem güvenliği hem de bilimsel çalışmaların niteliğini desteklediğini söyledi.
Astronotların yayımlanmamış kayıtları paylaşıldı
Toplantıda, Ay yakın uçuşundan seçilen görüntü, video ve daha önce yayımlanmamış astronot ses kayıtları da katılımcılara dinletildi ve gösterildi.
Astronot Christina Koch’un Aristarchus Platosu’na ilişkin renk ve doku gözlemlerinin yer aldığı kayıtta, bölgedeki parlak kraterler ile yüzey özelliklerine ilişkin değerlendirmeler paylaşıldı. Young, mürettebatın çektiği görüntünün renk tayfı genişletilmiş bir sürümünün hazırlandığını belirterek bu çalışmayla astronotların tarif ettiği bilimsel ayrıntıların ortaya çıkarılmaya başlandığını söyledi.
Tutulma sırasında Victor Glover ve diğer mürettebatın yaptığı gözlemlere ilişkin kayıtlar da toplantıda paylaşıldı. Astronotların Ay’ın görünümünü “Ölüm Yıldızı”na benzettiği ve ışık darbeleri ile Ay’ın çevresinde sis gibi görünen puslu akıntıları tarif ettiği konuşmalar dinletildi.
Ay’ın uzak tarafındaki çarpma parlamaları gözlendi
Kelsey Young, Ay yakın uçuşu sırasında mikrometeoritlerin Ay yüzeyine çarpması sonucu oluşan parlamaların gözlemlenmesini önemli keşif anlarından biri olarak değerlendirdi.
Toplantının sonunda yeniden söz alan Matt Anderson ise Ay yüzeyindeki renk tonlarının jeolojik köken ve Güneş Sistemi’nin evrimi hakkında bilgiler sunduğunu belirtti.
Mürettebatın Dünya’dan görünmeyen Ay’ın uzak tarafındaki çarpma parlamalarını gözlemlemesinin, Ay’ın mevcut ortamının bilimsel ve insanlı keşifler açısından anlaşılmasına katkı sağladığını ifade eden Anderson, “İnsanlar, Güneş Sistemi'nin bilimsel keşfine inanılmaz değer katmaktadır ve burada sunulan sonuçlar da bunu yansıtmaktadır. Ancak bugünkü bu sonuçlar sadece buzdağının görünen kısmıdır; çünkü NASA henüz yeni başlıyor" diye konuştu.
