İzmir’in kent hafızasında önemli bir yere sahip olan Şato, yaklaşık 70 yıl önce başlayan hikâyesini bugün farklı bir işlevle sürdürüyor.
Varyant’ın üst bölümünde, İzmir Körfezi’ne hakim konumuyla dikkat çeken tarihi yapı, 1954 yılında “Şark Kahvesi” olarak tasarlanmasının ardından geçen yıllarda farklı amaçlarla kullanıldı. Bugün ise İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane ve İzmirli Kahve olarak hizmet veriyor.
Bir dönem kahve masalarında sohbet eden İzmirlilerin yerini bugün büyük ölçüde sınavlarına hazırlanan gençler aldı. Kahve kültürü ise yapıdaki yerini korumaya devam ediyor.
Varyant’tan İzmir’e uzanan tarihi hikâye
Şato, Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı dönemde İzmir’e kazandırıldı. Mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından 1954 yılında “Şark Kahvesi” olarak tasarlanan yapı, yol ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak inşa edildi.
Yapının giriş katında geniş bir salon bulunurken alt bölümünde açık oturma terasları yer aldı. Dönemin belediye yayınlarında da Şark Kahvesi’nin, Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst kısmında, körfez, Karşıyaka ve Yamanlar Dağı manzarasına hakim bir noktada konumlandığı belirtiliyordu. Yapının İzmirlilere temiz ve nezih bir ortamda dinlenme ve eğlenme imkanı sunması amaçlanıyordu.
Aradan geçen yaklaşık 70 yılın ardından Şato, kentlilerin kullanımına açık olma özelliğini sürdürüyor. Bugün ziyaretçiler aynı noktada dinleniyor, kahvelerini içiyor ve İzmir manzarasını izliyor.
Şark Kahvesi’nin yerini İzmirli Kahve aldı
Şato’nun geçmişi ile bugünü arasındaki en dikkat çekici bağlantılardan biri ise kahve kültürünün yapıdaki devamlılığı oldu. 1954 yılında Şark Kahvesi olarak hizmet veren yapı, bugün İzmirli Kahve ile yeniden kahve ve sohbet kültürünün merkezlerinden biri haline geldi.
Yıllar içinde düğün salonu ve restoran olarak da kullanılan Şato, 1990’lı yıllarda yapısal değişiklikler geçirdi. Buna rağmen kente hakim konumu ve İzmirlilerin kullanımına açık niteliği korunmaya devam etti.
Bugün kütüphane olarak da kullanılan yapıda çalışma masaları, kitaplar ve ders notları dikkat çekiyor. Geçmişte kahve içip sohbet edenlerin yerini şimdi sınavlarına hazırlanan gençler alıyor. Şato’nun geçmişindeki sosyal yaşam kültürü ise İzmirli Kahve ile farklı bir biçimde yaşatılıyor.
“Burada kendimi daha huzurlu hissediyorum”
Şato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak için kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan hemen her gün Şato’ya geldiğini söyledi.
Sabah saatlerinde gelip akşama kadar burada çalıştığını belirten Acay, tarihi yapının atmosferinin sınav sürecinde kendisine iyi geldiğini anlatarak,
“Bu kütüphanede çalışırken kendimi daha huzurlu hissediyorum. Geçmişini de biliyorum, zaman zaman araştırıyorum. Bahçesinde dinlenmek, kahve içmek iyi geliyor. Sınav stresini azaltmaya yardımcı oluyor. Havası, insanları, her şey güzel. Bu tür yerlerin artırılması lazım. Öğrenciler sürekli dışarıdan yemek yiyemez. Kendi yemeğini getirmek hem daha sağlıklı hem daha ekonomik. Kahve hizmetinden de memnunum” diye konuştu.
“Burası evimiz gibi”
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavli ise gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçirdiğini belirtti. Yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini ifade eden Şavlı, “Burası bize evimiz gibi. Manzarası iyi hissettiriyor. Her gün geliyorum” dedi.
İzmirli Kahve’den de yararlandığını aktaran Şavlı,
“Sabah kahvemi evden getiriyorum ama gün içerisinde bittiğinde buradan rahatlıkla alabiliyorum. Fiyatları uygun, lezzetini de beğeniyorum” dedi.
“Bir yaşanmışlık olduğu hissediliyor”
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem de Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını söyledi. Farklı çalışma alanlarını denemesine rağmen yeniden Şato’ya geldiğini belirten Zemzem, yapının kendisine “ev huzuru” verdiğini ifade etti.
Zemzem,
“Farklı yerler de denedim ama burası gerçekten evim gibi hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, personel, sağlanan imkanlar bizim için çok iyi. 2024’te de burayı kullanıyordum ama o zaman İzmirli Kahve yoktu. Bu yıl onun artısını çok hissettik.
Buranın hikayesini bilmiyordum ama belli; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz” şeklinde konuştu.
Yaklaşık 70 yıl önce Şark Kahvesi adıyla İzmirlileri ağırlayan Şato, bugün kütüphane ve İzmirli Kahve olarak yeni kuşağın buluşma noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Tarihi yapı, geçmişten taşıdığı kahve kültürünü bu kez öğrencilerin çalışma ve dinlenme alışkanlıklarıyla bir arada yaşatıyor.
