Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TÜBİTAK UZAY öncülüğünde geliştirilen Ay uzay aracının üretim, montaj ve sistem entegrasyonunun tamamlandığını açıkladı. Ay Araştırma Programı (AYAP) kapsamında geliştirilen araç, fırlatma öncesindeki önemli aşamalardan biri olan çevresel test sürecine geçti.
Basın toplantısında konuşan Kacır, uzay aracının TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'ne (USET) gönderileceğini belirterek, Türkiye'nin kritik teknolojilerde tam bağımsızlık hedefi doğrultusunda ilerlediğini söyledi.
“Ay‘a erişmek üzere üretim, montaj ve entegrasyon faaliyetlerini tamamladığımız uzay aracımızı sistem seviyesi çevresel testlerinin gerçekleştirilmesi için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezimize, USET'e uğurluyoruz. Teknolojide yaşanan paradigma değişimlerinin ülkemiz için stratejik avantajlar sunduğu anlayışı ile hareket ederek ‘kritik teknolojilerde tam bağımsız Türkiye' hedefimize emin adımlarla ilerliyoruz. Bu anlayışın ilk örneğini savunma sanayiinde sergiledik. İnsansız hava araçlarının muharebe sahasında oluşturacağı dönüşümü erkenden gördük; kendi platformlarımızı ve kritik teknolojilerimizi geliştirerek ülkemizi insansız hava sistemlerinde dünyada öncü konuma taşıdık. Ülkemiz için benzer bir fırsat penceresi uzay teknolojilerinde mevcut”
Kacır, uzay çalışmalarının teknolojik üstünlük, ekonomik rekabet ve stratejik bağımsızlık açısından öneminin arttığını ifade etti. Türkiye'nin uydu teknolojilerinde kendi uydularını tasarlayıp üreten ülkeler arasında yer aldığını belirten Kacır, GÖKTÜRK-2 ve İMECE projeleriyle elde edilen mühendislik birikimine dikkati çekti.,
TÜRKSAT 6A ile yeni projeler
Kacır, Türkiye'nin haberleşme uydusu üretimindeki kapasitesine ilişkin şu bilgileri paylaştı:
“Yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranına ulaştığımız TÜRKSAT 6A ile Türkiye'yi kendi haberleşme uydusunu tasarlayıp üretebilen 11 ülke arasına taşıdık. Gerçekleştirdiğimiz her bir proje, yeni kabiliyetlerin ve kazanımların önünü açıyor. Yüksek hızlı veri iletim kapasitesi ve esnek kapsama özelliklerine sahip; afet iletişimi, kamu hizmetleri ve güvenli haberleşme ihtiyacına cevap verecek ek görev yüklerini bünyesinde barındıracak TÜRKSAT 7A uydumuzun çalışmalarına başladık. Yeni nesil takım uydularımız İMECE-2 ve İMECE-3 ile daha geniş alanları görüntüleyebilen, aynı bölgeden daha sık veri alabilen bir yer gözlem uydusu mimarisi oluşturmak üzere adım attık.”
Milli Uzay Programı kapsamında 10 temel hedef belirlendiğini aktaran Kacır, Alper Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda 13, Tuva Cihangir Atasever'in ise yörünge altı araştırma uçuşunda 7 bilimsel deney gerçekleştirdiğini hatırlattı. Ay Araştırma Programı'nın da derin uzay operasyonlarında kullanılacak teknolojilerin geliştirilmesi ve bu alanda deneyim kazanılması açısından önem taşıdığını söyledi.
Ay görevi 2027'nin ilk aylarında planlanıyor
Bugüne kadar 8 ülkenin Ay görevi gerçekleştirdiğini belirten Kacır, Türkiye'nin hedefini şöyle açıkladı:
“Kendi mühendislik kabiliyetlerimizle hayata geçireceğimiz Ay Araştırma Programımızla Ay görevi gerçekleştiren 9'uncu ülke olmayı hedefliyoruz. Yaklaşık altı asır önce gökyüzünün ve Ay'ın hareketlerine ilişkin çalışmalarıyla bilim tarihine önemli katkılar sunan Ali Kuşçu'nun ve bilim tarihimize yön veren bilim insanlarımızın mirasını, Ay yörüngesinde gerçekleştireceğimiz bilimsel araştırmalarla yaşatacağız. 2027'nin ilk aylarında fırlatmayı planladığımız Ay Uzay Aracımızın, yaklaşık iki aylık yolculuğun ardından Ay yüzeyinden 100 kilometre irtifada bulunan kutupsal ve dairesel görev yörüngesine ulaşmasını öngörüyoruz. Burada en az 3 ay boyunca operasyon yürüteceğiz. Görev performansına bağlı olarak bu süreyi bir buçuk yıla kadar uzatabileceğiz. Görev süresince Güneş rüzgarlarının Ay yüzeyiyle etkileşimini, Ay yüzeyindeki suyun oluşum mekanizmalarını, Ay'ın manyetik alanlarını ve yüzeyin ısıl özelliklerini inceleyeceğiz. Yerli olarak geliştirdiğimiz bilimsel ekipmanlarımızla Ay'daki radyasyon ortamına ilişkin ölçümler de gerçekleştireceğiz. Uzay aracımızı, bilimsel çalışmalarımızı tamamladıktan sonra kontrollü yavaşlatma manevralarıyla Ay yüzeyine ulaştırmayı hedefliyoruz. Kendi imkanlarımızla geliştirdiğimiz Hibrit İtki Sistemimiz de bu görevin kritik unsurlarından biri olacak. Sistemimizi, yörünge yükseltme manevralarında ve görevin son aşamasında Ay yüzeyine ulaşmak üzere gerçekleştirilecek Ay yörüngesinden çıkarma ateşlemelerinde kullanacağız”
Yaklaşık 3,5 ton ağırlığındaki Ay uzay aracının yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla üretildiğini belirten Kacır, araçta İMECE ve TÜRKSAT 6A projelerinde geliştirilen uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol ve yörünge operasyonları gibi kritik kabiliyetlerden yararlanıldığını ifade etti.
Fırlatma öncesi zorlu testlerden geçecek
Ay uzay aracının çevresel test sürecinde, fırlatma ve uzay ortamında karşılaşabileceği koşullara dayanıklılığının doğrulanması hedefleniyor. Kacır, testlerin kapsamını şöyle anlattı:
“Bu bilimsel görevi icra edecek yaklaşık 3,5 ton ağırlığındaki Ay uzay aracımızı yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla ürettik. İMECE ve TÜRKSAT 6A projelerinde geliştirdiğimiz uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol ve yörünge operasyonları gibi kritik kabiliyetlerden Ay Uzay Aracımızda yararlandık. Uydu teknolojilerinde yıllar içinde inşa ettiğimiz bilgi birikiminin eseri uzay aracımızın üretim, montaj ve entegrasyon çalışmaları tamamladık. Şimdi Ay uzay aracımızı, Ay yolculuğu öncesindeki en kritik aşamalardan biri için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'ne yolcu ediyoruz. Burada icra edilecek testlerle aracımızın fırlatma sırasında ve uzay ortamında karşılaşacağı zorlu şartlara dayanımını doğrulayacağız. Isıl vakum testleriyle uzay ortamını, yapısal testlerle fırlatma şartlarını, elektromanyetik uyumluluk testleriyle de aracımızdaki sistemlerin birlikte güvenli ve uyumlu şekilde çalışmasını sınayacağız”
Testlerin tamamlanmasının ardından aracın nihai kontroller için TÜBİTAK UZAY'ın ODTÜ yerleşkesindeki yeni temiz oda ve entegrasyon tesisine getirileceği, daha sonra fırlatma hazırlıkları için Kennedy Uzay Üssü'ne gönderileceği bildirildi. Şartların elvermesi hâlinde fırlatmanın 2027 yılının ilk aylarında yapılması planlanıyor.
Programın yüzde 77'si tamamlandı
Kacır, 2022 yılının başında başlatılan Ay Araştırma Programı'nın yüzde 77 tamamlanma seviyesine ulaştığını açıkladı. Projede TÜBİTAK UZAY ve DeltaV'nin yanı sıra yerli teknoloji firmaları ve girişimlerin de görev aldığını belirten Kacır, bugüne kadar 200'den fazla mühendis, araştırmacı ve teknik personelin çalışmalara katkı sunduğunu söyledi.
Türkiye'nin Artemis Mutabakatı kapsamında uzayın barışçıl ve sürdürülebilir keşfine yönelik uluslararası iş birliklerini sürdürdüğünü ifade eden Kacır, 5-6 Ekim tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne de değindi. Ankara'da uzay teknolojileri geliştirme bölgesi kurma çalışmalarının sürdüğünü, Somali'de inşa edilen uzay limanının ise Türkiye'nin uzaya bağımsız erişimine katkı sağlayacağını aktardı.
Ay'a ulaşan ilk Müslüman ülke olma hedefi
Basın açıklamasının ardından Ay uzay aracının yanında da konuşan Kacır, hibrit itki sisteminin derin uzayda dünya tarihinde ilk kez kullanılacağını belirtti. Görev sonunda Ay'a iniş gerçekleştirmesi planlanan araçla Türkiye'nin, 2027'nin ilk aylarında gerçekleştirilmesi hedeflenen misyon kapsamında Ay'a ulaşan ilk Müslüman ve bayrağında hilal bulunan ülke olmasının amaçlandığını ifade etti. Kacır, Ay Araştırma Programı'nın ülkeye, millete ve bilim dünyasına hayırlı olmasını diledi.
