TÜBİTAK TEYDEB 1505 – Üniversite-Sanayi İş Birliği Destek Programı kapsamında yürütülen proje, üniversite-sanayi iş birliğinin öne çıkan örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Bursa Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde, Üsküdar Üniversitesi, Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi ve Ormo Yün İplik iş birliğiyle 24 ay sürecek proje kapsamında geliştirilecek özel iplikler; yastık kılıfı, çarşaf, pijama ve benzeri tekstil ürünlerinde kullanılacak. Böylece koku ve cilt yoluyla uykuya destek sağlanması hedefleniyor. Projede doğal moleküllerin mikroenkapsülasyon yöntemiyle iplik yapısına entegre edilmesi planlanıyor.
Yan etkisi olmayan iplik hedefleniyor
Projede Üsküdar Üniversitesi’nden araştırmacı olarak görev alan In Silico Araştırma Laboratuvarı Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, projenin temel amacını şöyle özetledi:
“Buradaki en önemli konu, kimyasal olmayan doğal moleküllerin kullanılması. Uyku ilaçları ya da klasik yöntemler yerine, doğal moleküllerin iplik ve tekstil ürünlerine entegre edilmesinden söz ediyoruz. Örgü örerken, günlük yaşamın içinde ya da bir yastık kılıfında, deri ve koku yoluyla vücuda geçen bir etki mekanizması söz konusu. Yani ilacı doğrudan vücuda almıyorsunuz, yan etkisi olmayan bir yöntem hedefleniyor.”
Dr. Çarşıbaşı, projenin fikrinin yüksek lisans öğrencisi aracılığıyla şekillendiğini belirterek, “Yüksek lisansında Alzheimer üzerinde doğal molekül çalışması yapmış bir öğrencim vardı. Şimdi de uyku düzenlemesiyle ilgili bir proje fikri ortaya çıktı. Amacımız, yan etkisi olmayan, kimyasal içermeyen doğal moleküllerden elde edeceğimiz uygun adayları iplik yapısına entegre ederek günlük yaşamda kullanılabilecek fonksiyonel ürünler üretmek.” dedi.
İlaçsız uyku düzenlemesi
Projenin bilimsel altyapısına dair bilgiler veren Dr. Çarşıbaşı, “Beynimizde uyku düzenlenmesinde kilit rol oynayan proteinleri, GABA ve melatonin reseptörlerini hedef alarak doğal molekül taramalarıyla yan etkisiz bir alternatif geliştirmeyi amaçlıyoruz. Mikroenkapsülasyon yöntemiyle iplik yapısına entegre edilen moleküller, ilk etapta iplik yumağı olarak ortaya çıkacak.” ifadelerini kullandı.
Projede klinik çalışmaların Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi’nde yürütüleceğini belirten Dr. Çarşıbaşı, sanayi ortağının Türkiye’nin köklü iplik üreticilerinden biri olduğunu hatırlatarak, “Akademide yapılan birçok çalışma literatürde kalıyor. Burada en sonunda somut olarak, elle tutulur bir ürün çıkacak. Bu bir ilk olacak. Yenilikçi bir ürün. Şimdiye kadar iplik yapısına böyle bir fonksiyonel katkı olmamış.” dedi.
Günlük hayatta yenilikçi kullanım
Dr. Çarşıbaşı, projenin potansiyelini şöyle açıkladı:
“Düşünsenize, bu iplikten çocuklar ve bebekler için uyku oyuncakları üretildiğini… Bebek oyuncakla oynarken ya da biri örgü örerken, ipliğin içindeki mikro kapsüller açılıyor ve moleküller koku ve deri yoluyla vücuda alınıyor. Bu sayede etki mekanizması hızlı devreye giriyor ve yan etki söz konusu olmuyor.”
Projedeki kilit iş paketinin Üsküdar Üniversitesi ekibinde olduğunu vurgulayan Dr. Çarşıbaşı, “Molekülü biz bulacağız. Bu son derece kritik ve büyük sorumluluk gerektiren bir aşama. Belirlenecek molekül, iplik yapısına entegre edilecek ve süreç geri dönüşü olmayan bir noktaya taşınacak.” diye konuştu.
Güvenliği kanıtlanmış moleküller
Çalışmada yalnızca FDA onaylı ve güvenliği kanıtlanmış doğal moleküller üzerinde çalışıldığını ifade eden Dr. Çarşıbaşı, “Herhangi bir bitkiden rastgele bir molekül ayırmak gibi bir durum yok. Yan etkisi olmayan, güvenliği kanıtlanmış moleküller üzerinde çalışıyoruz. Ancak bu moleküllerin daha önce bu reseptörlerle etkileşimi bilinmiyor olabilir. İşte buradaki bilimsel yenilik de tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.” dedi.
Yenilikçi ve patent odaklı bir çalışma
Dr. Çarşıbaşı, projenin uluslararası alanda da bir ilk olduğunu vurgulayarak, “Böyle bir çalışma şimdiye kadar yurt dışında da hiç yapılmamış. Projenin sonunda elimizde gerçek anlamda somut bir ürün, yani yumaklar olsun istiyoruz. Patent odaklı bir proje ve bu çalışmanın hem bilimsel hem de toplumsal açıdan önemli bir boşluğu doldurmasını hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Proje, yüksek lisans tezinden doğan akademik bir sürecin ürüne dönüşmesinin örneği olarak da dikkat çekiyor. Dr. Çarşıbaşı, laboratuvarın kurulma sürecine de değinerek, “Laboratuvarımız yokken çeşitli platformları kısa süreli izinlerle kullandık. Sağ olsunlar destek verdiler ve bugün bu imkanın meyvelerini görüyoruz.” dedi.
“Uyutan İplik” projesi, kimyasal içerik taşımayan, doğal moleküllerle uyku desteği sağlayan yenilikçi bir çözüm olarak önümüzdeki aylarda somut ürünle hayatımıza girmeye hazırlanıyor.
