Karnın sağ üst bölümünde başlayan, sırta ya da sağ omuza yayılan ve saatlerce devam eden şiddetli ağrı, basit bir hazımsızlık değil, safra kesesi iltihabının habercisi olabilir. Uzmanlar, özellikle ateş, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği karın ağrılarında vakit kaybedilmemesi gerektiğini vurguluyor. Erken dönemde uygulanan tedavi hastalığın ciddi sonuçlar doğurmasını önleyebilir.
Safra kesesinde gelişen akut iltihaplanma, tıp literatüründe akut kolesistit olarak adlandırılıyor. Erken tanı konulup zamanında cerrahi müdahale edilen hastalarda tedavi başarıyla sonuçlanırken, sağlık kuruluşuna geç başvurulması durumunda safra kesesinde delinme, yaygın karın zarı enfeksiyonu ve sepsis gibi yaşamı tehdit eden tablolar gelişebiliyor.
Acıbadem Fulya Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Dr. İsmail Çalıkoğlu, hastaların uzun süren karın ağrısını önemsemeleri gerektiğini belirterek, “Bu nedenle saatlerce süren ve özellikle ateş, bulantı ile kusmanın eşlik ettiği şiddetli karın ağrısı hiçbir zaman ihmal edilmemeli ve en kısa sürede genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır” diyor.
Vakaların büyük bölümünden safra taşları sorumlu
Karaciğerde üretilen safrayı depolayan safra kesesi, özellikle yağlı besinlerin sindirilmesinde önemli görev üstleniyor. Safranın yapısındaki kolesterol, safra tuzları ve pigmentler arasındaki dengenin bozulması önce safra çamuruna, ardından safra taşlarının oluşmasına neden olabiliyor.
Bu taşlardan birinin safra kesesinin çıkış kanalını tıkamasıyla safra akışı duruyor. İçeride biriken safra ise zamanla safra kesesi duvarında ödem ve iltihap gelişmesine yol açıyor.
Akut kolesistit vakalarının yaklaşık yüzde 90-95'inin safra taşlarından kaynaklandığını belirten Dr. İsmail Çalıkoğlu, “Safra taşı toplumda oldukça yaygın görülmektedir. Erişkinlerin yaklaşık yüzde 10-20'sinde safra taşı bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu kişilerin önemli bir kısmında hiçbir belirti gelişmezken, bir bölümünde safra kesesi iltihabı, safra yolu tıkanıklığı veya pankreatit gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir” bilgisini veriyor.
Dr. Çalıkoğlu, taşsız gelişen kolesistit vakalarının ise özellikle yoğun bakım hastalarında görülebildiğini, ayrıca bazı enfeksiyonlar ve nadir hastalıkların da bu tabloya neden olabileceğini ifade ediyor.
Kadınlarda daha sık görülüyor
Safra kesesi iltihabı kadınlarda erkeklere kıyasla yaklaşık 2-3 kat daha fazla görülüyor. Bunun başlıca nedenleri arasında östrojen hormonunun safra içerisindeki kolesterol düzeyini artırması ve hamilelik döneminde safra kesesi hareketlerinin yavaşlaması yer alıyor.
Hastalığın görülme riskini artıran diğer etkenler ise ileri yaş, aile öyküsü, obezite, diyabet, yüksek kolesterol, uzun süre aç kalma, hızlı kilo kaybı ve bazı kan hastalıkları olarak sıralanıyor.
Doğru yaşam alışkanlıkları riski azaltabiliyor
Safra kesesi iltihabını tamamen önlemek mümkün olmasa da alınacak bazı önlemler hastalık riskini önemli ölçüde azaltabiliyor.
Sağlıklı kilonun korunması, düzenli egzersiz yapılması, lif bakımından zengin beslenme, uzun süre aç kalmama ve hızlı kilo vermekten kaçınılması öneriliyor.
Dr. İsmail Çalıkoğlu, özellikle obezite tedavisi gören veya kısa sürede fazla kilo veren kişilerin bu süreçte mutlaka hekim kontrolünde takip edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Yağlı yemeklerden sonra başlayan ağrı uyarı olabilir
Hastalığın en belirgin belirtisi, özellikle yağlı yemeklerin ardından başlayan ve karnın sağ üst kısmında hissedilen şiddetli ağrı olarak öne çıkıyor. Ağrı zamanla sağ omuza, sağ kürek kemiğinin altına ya da sırta yayılabiliyor ve çoğu zaman birkaç saatten uzun sürüyor.
Bu tabloya bulantı, kusma, iştahsızlık ve ateş eşlik edebiliyor. Hastalık ilerlediğinde ise titreme, yüksek ateş ve genel durum bozukluğu gelişebiliyor.Dr. İsmail Çalıkoğlu, bu şikâyetlerin gaz sancısı ya da hazımsızlık sanılarak evde geçirilmeye çalışılmasının tanı ve tedaviyi geciktirebileceğine dikkat çekerek, “Özellikle saatlerce devam eden şiddetli karın ağrısı, ateş veya kusmanın eşlik ettiği durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır” uyarısında bulunuyor.
Tanıda ultrason ilk sırada
Tanı sürecinde öncelikle hastanın şikâyetleri ve fizik muayene değerlendiriliyor. Ardından kan testleriyle enfeksiyon bulguları araştırılıyor.
Görüntüleme yöntemleri arasında ilk tercih karın ultrasonografisi oluyor. Ultrason sayesinde safra taşları, safra kesesi duvarındaki kalınlaşma, çevresinde sıvı birikimi ve iltihabı düşündüren bulgular büyük oranda tespit edilebiliyor.
Gerekli görülen durumlarda bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılıyor.
Kalıcı çözüm cerrahi tedavi
Tedavide öncelikle hastaya damar yoluyla sıvı desteği veriliyor, ağrı kontrolü sağlanıyor ve gerekli durumlarda antibiyotik uygulanıyor.
Ancak ilaç tedavisinin tek başına sorunun kaynağını ortadan kaldırmadığını belirten Dr. İsmail Çalıkoğlu, “Safra kesesi içerisinde taşlar bulunduğu sürece tekrarlayan iltihap atakları riski devam eder. Dolayısıyla uygun hastalarda kalıcı tedavi, safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır” ifadelerini kullanıyor.
İlk 72 saatte yapılan ameliyat avantaj sağlıyor
Uluslararası cerrahi kılavuzları, akut safra kesesi iltihabı tanısı konulan ve ameliyata engel ciddi sağlık sorunu bulunmayan hastalarda erken laparoskopik safra kesesi ameliyatını öneriyor.
Dr. İsmail Çalıkoğlu, “Özellikle belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde gerçekleştirilen ameliyat, hem teknik olarak ameliyatın daha güvenli yapılmasını sağlamakta hem de hastanede kalış süresini ve komplikasyon riskini azaltmaktadır. Gereksiz gecikmeler ise iltihabın ilerlemesine, safra kesesinde kangren veya delinme gelişmesine ve daha zor cerrahilere neden olabilmektedir” diyor.
Günümüzde safra kesesi ameliyatlarının büyük kısmı kapalı (laparoskopik) yöntemle gerçekleştiriliyor. Karın duvarına açılan birkaç küçük kesiyle uygulanan bu yöntemde hastalar daha az ağrı hissediyor, enfeksiyon riski azalıyor, günlük yaşama daha kısa sürede dönebiliyor ve estetik açıdan daha başarılı sonuçlar elde ediliyor.
