Uzmanlar, bu stresin tamamen olumsuz olmadığını ancak doğru yönetilmediğinde performansı düşürebileceğini vurguluyor.
Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Talat Sarıkavak, sınav öncesi stresin doğal bir süreç olduğunu belirterek, başarının anahtarının bu stresi yok etmek değil, doğru şekilde yönetmek olduğunu söylüyor. Sarıkavak’a göre doğru yönetilen stres dikkati artırıp motivasyonu destekleyerek performansa katkı sağlayabiliyor.
“Unutulmamalıdır ki; YKS bir son değil, sadece bir başlangıçtır. Gençlerimizin bu süreçten zihinsel ve bedensel olarak sağlıklı, aile ilişkileri yara almamış bir şekilde çıkması, sınavda alacakları puandan çok daha uzun vadeli bir başarı kriteridir” diyen Sarıkavak, ailelere de önemli uyarılarda bulunuyor.
Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Sarıkavak, hem gençler hem de aileler için sınav stresini yönetmenin 7 altın kuralını şöyle sıralıyor:
Sınavı “kader anı” olarak görmeyin
Sınavın bir "kader anı" olarak görülmesi stresi artıran en önemli etkenlerin başında geliyor. Ailelerin çocuklarının başarısını kendi ebeveynlik performanslarının bir göstergesi gibi görmesi sık yapılan bir hata olarak öne çıkıyor. Bu durum hem ebeveyn kaygısını artırıyor hem de genç üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor. Uzmanlara göre beklentilerin çocuğun akademik geçmişi, ilgi alanları ve koşullarıyla uyumlu olması gerekiyor. Sınav öncesinde çocuğa şu sözlerin söylenmesi öneriliyor: ‘zaman zaman zorlandın, zaman zaman çok çalıştın. Eksiklerin olsa bile bu süreci bugüne kadar getirdin. Bizim için bu çaban ve emeğin her şeyden daha değerli’
Duygularınızı konuşmaktan çekinmeyin
Ergenlik dönemindeki gençlerin kaygı ve tükenmişlik gibi duyguları ifade etmesi zor olabiliyor. Bu nedenle ev içinde yargılamadan uzak, açık bir iletişim ortamı oluşturulması önem taşıyor. Gençlerin “Çok yoruldum, çalışmak istemiyorum” gibi ifadelerine “Tembellik yapma, az kaldı” şeklinde yaklaşmak yerine, duyguyu anlamaya çalışan bir tutum öneriliyor. Ailelerin kendi kaygılarını da fark ederek gerekirse uzman desteği alması gerektiği belirtiliyor.
Uyku ve günlük düzeninizi koruyun
Sınav sürecinde en önemli destek unsurlarından biri düzenli yaşam alışkanlıkları. Dengeli beslenme, düzenli uyku ve sakin bir çalışma ortamı sağlanması kritik görülüyor. Sürekli eleştiriye maruz kalan veya sosyal yaşamı tamamen kısıtlanan gençlerde tükenmişlik riskinin arttığı vurgulanıyor. Ev içi gürültünün azaltılması ve kısa molalarla dinlenmeye izin verilmesi performansı olumlu etkiliyor.
Sınavı hayatın tek belirleyicisi olarak görmeyin
Araştırmalar, sınavı “geri dönüşü olmayan tek şans” olarak gören öğrencilerde stresin daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Eğitim hayatında yatay geçiş, ikinci tercih, yeniden deneme ve farklı kariyer yolları gibi seçeneklerin bulunduğu hatırlatılıyor. Buradaki temel mesajın “Bu sınav önemli bir adım ama senin değerini belirleyen tek ölçüt değil” olduğu ifade ediliyor.
Nefesinizi ve bedeninizi sakinleştirmeyi öğrenin
Stresin zihinde başladığı ancak bedende hissedildiği belirtiliyor. Kalp çarpıntısı ve nefes darlığı gibi belirtileri azaltmak için nefes egzersizleri ve kas gevşetme tekniklerinin etkili olduğu aktarılıyor. Bu tekniklerin yalnızca sınav günü değil, deneme sınavlarında da uygulanması gerektiği vurgulanıyor. Böylece sınav anında panik kontrolünün daha kolay sağlanabileceği ifade ediliyor.
Sonuca değil sürece odaklanın
“Ya kazanamazsam?” düşüncesinin öğrenciyi kontrol edemediği bir alana sürüklediği belirtiliyor. Uzmanlara göre stres yönetiminde en önemli adım, kontrol edilebilen hedeflere odaklanmak. Günlük çalışma planları, çözülen soru sayısı ve konu tekrarları gibi somut hedefler öneriliyor. İç konuşmada “Başaramam” yerine “Daha önce de zorlu konuları aştım, elimden geleni yapıyorum” yaklaşımı destekleniyor.
Sınav günü için küçük planlar yapın
Sınav sabahı yaşanabilecek stresi azaltmak için önceden planlama yapılması öneriliyor. Kıyafetlerin hazırlanması, ulaşımın planlanması ve sınav merkezine erken gidilmesi güven duygusunu artırıyor. Rahat kıyafet seçimi, erken varış, derin nefes alma ve sınava en iyi bilinen konudan başlama gibi detayların önemli olduğu belirtiliyor. Sorularda zorlanıldığında soruyu işaretleyip geçmek ve kısa bir nefes molası vermek gibi mikro stratejilerin de stresi azalttığı ifade ediliyor.
