Kötü ağız hijyeni, kronik tahriş ve bakımsız dişlerle birlikte tütün kullanımı ve HPV enfeksiyonu, hastalıkla ilişkilendirilen başlıca etkenler arasında bulunuyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 900–950 bin kişide baş-boyun kanserlerinin görüldüğünü belirten Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi KBB Uzmanı Prof. Dr. Emre Üstündağ, korunmada tütün ürünlerinden uzak durulması ve ağız sağlığına dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı.
Baş-boyun kanserlerinin önemli bir bölümünün ağız, boğaz ve gırtlak gibi bölgelerin iç yüzeyini oluşturan hücrelerden geliştiğini belirten Üstündağ, özellikle tütün kullanımının risk üzerindeki etkisine dikkat çekti.
Üstündağ, “Kullanılan sigara miktarı ve kullanım süresi arttıkça tehlike de artıyor. Özellikle papillom virüsü HPV-16 tipi, bademcik ve dil kökünü kapsayan orofarenks kanserleriyle ilişkilendiriliyor. Bu nedenle uzun süre sigara kullananların, HPV enfeksiyonu taşıyanların, daha önce baş-boyun kanseri geçirenlerin ve 40 yaş üzerindeki bireylerin daha dikkatli olması gerekiyor. Hastalık çoğunlukla 50 yaş üzerinde görülse de HPV ile ilişkili kanserlere daha genç yaşlarda da rastlanabiliyor” şeklinde konuştu.
Korunmada ağız ve diş sağlığı önemli
Baş-boyun kanserlerinden korunmada tütün ürünlerinin bırakılmasının önemli bir adım olduğunu ifade eden Üstündağ, sigara, pipo, puro ve dumansız tütün ürünlerinin ağız boşluğu, gırtlak ve yutak kanserleriyle güçlü şekilde ilişkili olduğunu belirtti.
Üstündağ, “Sigara, pipo, puro ve dumansız tütün ürünleri özellikle ağız boşluğu, gırtlak ve yutak kanserleriyle güçlü bir ilişkiye sahip. Kullanım süresi ve miktarı arttıkça risk yükselirken, sigaranın bırakılması bu olasılığın zaman içinde belirgin şekilde azalmasını sağlıyor. Ağız hijyeni ve diş sağlığı da korunmada önem taşıyor. Kötü ağız hijyeni, kronik tahriş ve bakımsız dişler bazı ağız kanserleriyle ilişkilendirildiği için düzenli diş hekimi kontrolleri, iyi ağız bakımı ve uygun protez kullanımı koruyucu önlemler arasında yer alıyor” dedi.
İki–üç haftayı aşan belirtiler göz ardı edilmemeli
Baş-boyun kanserlerinin bulunduğu bölgeye göre farklı belirtiler gösterebildiğini aktaran Üstündağ, özellikle uzun süre devam eden şikâyetlerin dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Üstündağ, “Ağız içinde iyileşmeyen yara, beyaz veya kırmızı plaklar, dilde ya da ağız tabanında sertlik ve kitle, yutma güçlüğü, ağrılı yutkunma, boğazda takılma hissi ve uzun süren ses kısıklığı erken belirtiler arasında yer alabilir. Boyunda ağrısız, giderek büyüyen veya antibiyotik tedavisine rağmen geçmeyen bir kitle, tek taraflı burun tıkanıklığı, tekrarlayan burun kanaması, yüzde uyuşma ya da şişlik de göz ardı edilmemeli. Erişkinlerde kulak muayenesinde herhangi bir sorun görülmediği hâlde devam eden, nedeni açıklanamayan tek taraflı kulak ağrısı da önemsenmeli. Bu belirtilerden herhangi biri iki–üç haftadan uzun sürüyorsa bir KBB uzmanına başvurulmalı” dedi.
Tanıda görüntüleme yöntemlerinden yararlanılıyor
Baş-boyun kanserlerinde erken ve doğru tanının tedavi sürecinin planlanması açısından kritik olduğunu belirten Üstündağ, farklı görüntüleme yöntemlerinin tümörün özelliklerinin ve yayılımının değerlendirilmesinde kullanıldığını ifade etti.
Üstündağ, “Bilgisayarlı tomografi tümörün boyutunu, çevre dokulara yayılımını ve kemik tutulumunu; manyetik rezonans ise dil, ağız tabanı, nazofarenks ve kafa tabanı gibi yumuşak dokuları ayrıntılı biçimde gösteriyor. PET-BT gizli lenf nodu ve uzak metastazların araştırılmasında, ultrasonografi ise lenf bezlerinin değerlendirilmesi ve biyopsiye rehberlik edilmesinde kullanılıyor. Kesin tanı için şüpheli dokudan örnek alınması gerekiyor. Lezyonun bulunduğu bölgeye göre endoskopik, ince iğne aspirasyon veya daha büyük doku örneği alınmasını sağlayan ‘tru-cut’ biyopsi uygulanabiliyor. Henüz her merkezde rutin olarak kullanılmasa da özellikle patoloji ve görüntüleme alanlarında hızla gelişen yapay zekâ sayesinde dijital ortama aktarılan doku örnekleri daha ayrıntılı değerlendirilebiliyor. Bu teknolojinin gelecekte tümörün özelliklerinin ve saldırganlık potansiyelinin belirlenmesine katkı sağlaması bekleniyor” bilgilerini verdi.
