Kışın sona erişini ve doğanın uyanışını simgeleyen Marteniçka (Martenitsa) geleneği, Mart ayının gelişiyle birlikte sokakları ve bilekleri süslemeye başladı. Kökeni çok eskilere dayanan ve özellikle Bulgaristan göçmenleri aracılığıyla Türkiye'de de yaygınlaşan bu gelenek, sadece bir süs eşyası değil; sağlık, şans ve bereket dileklerini taşıyan bir tılsım olarak kabul ediliyor.
Baba Marta: Marta Nine’nin gelişi
Bulgar kültüründe "Baba Marta" (Marta Nine) günleri olarak adlandırılan Mart ayı boyunca, beyaz ve kırmızı yün iplerden yapılan takılar kullanılır. İnanışa göre, kışın sertliğini temsil eden yaşlı ve huysuz "Marta Nine", kırmızı-beyaz takıları takan güler yüzlü insanları gördüğünde neşelenir ve baharı getirir. Bu özel bayram, Balkanlar'da "Çestita Baba Marta!" nidalarıyla kutlanır.
Marteniçka takmanın kuralları: Satın alınmaz, hediye edilir
Marteniçka geleneğini diğerlerinden ayıran en sert kural, bu takıların asla ticari amaçla satın alınmamasıdır. Bir Marteniçka'nın dileği gerçekleştirmesi için;
-
El yapımı olması,
-
Bir başkası tarafından hediye edilmesi,
-
Mütevazı bir dilekle bileğe bağlanması gerekir.
Bu ipler sadece insanlara değil; meyve ağaçlarına, evlere ve ev hayvanlarına da takılarak yeni tarım yılının bereketli geçmesi dilenir.
Kırmızı ve beyazın anlamı
Geleneksel olarak sadece iki renkten oluşan Marteniçka'da kullanılan iplerin derin anlamları bulunur:
-
Beyaz Renk: Uzun ömrü, saflığı ve huzuru temsil eder.
-
Kırmızı Renk: Sağlığı, gücü ve yaşam enerjisini simgeler.
Zamanla evrilen bu sanatta, iplerin ucuna "Pijo ve Penda" adı verilen kırmızı ve beyaz yün kuklalar eklenerek estetik bir boyut kazandırılmıştır. Bazı yörelerde nazardan ve hastalıktan korunmak için iplere altın veya gümüş paralar da eklendiği görülür.
Marteniçka ne zaman çıkarılır?
Marteniçkalar bileğe bağlandıktan sonra Mart ayı boyunca taşınır. Takıyı çıkarmanın şartı ise doğadaki bir canlanmaya şahit olmaktır. Adete göre; havada bir leylek veya kırlangıç görüldüğünde Marteniçka bilekten çıkarılır. Çıkarılan bileklik, baharda çiçek açan ilk meyve ağacının dalına bağlanır ve tutulan dileğin gerçekleşmesi beklenir.
