İran’ın balistik füze kapasitesi, ABD ve İsrail’in operasyonları sonrası yeniden gündemde. Tahran’ın envanteri, menzilleri, hipersonik iddiaları ve son yıllardaki saldırıları detaylarıyla özetlendi. İsrail-ABD-İran gerilimi, Orta Doğu’da yeni bir çatışma döneminin işaretini verdi. Reuters’a göre ABD Başkanı Donald Trump, operasyonların ABD’ye yönelik tehditleri sona erdirmeyi ve İran yönetimi üzerinde iç dinamiklerin değişebileceği mesajını verdi. İran ise İsrail’e karşılık balistik füze fırlattı; İsrail ordusu saldırıları doğruladı.
Balistik füze nedir?
Balistik füze, ilk aşamada roket motoruyla yönlendirilen, uçuşunun büyük bölümünde yerçekimi etkisiyle serbest düşüş yörüngesi izleyen bir silah sistemidir. Bu füzeler konvansiyonel patlayıcıların yanı sıra biyolojik, kimyasal veya nükleer başlık taşıyabilir. Batılı ülkeler, İran’ın balistik füzelerini bölgesel istikrar açısından konvansiyonel bir tehdit olarak değerlendiriyor. Tahran ise nükleer silah geliştirme niyetinin olmadığını savunuyor.
İran’ın füze kapasitesi ve menzilleri
ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü’ne göre İran, Orta Doğu’daki en büyük balistik füze stokuna sahip. İranlı yetkililer füzelerin azami menzilini 2.000 kilometre ile sınırlandırdıklarını belirtiyor. Bu mesafe, İsrail dahil potansiyel hedeflere ulaşmak için yeterli kabul ediliyor. Başlıca üsler Tahran ve çevresinde, Kirmanşah ve Semnan gibi eyaletlerde ve Körfez bölgesine yakın en az beş yer altı “füze kenti”nde bulunuyor.
Center for Strategic and International Studies verilerine göre İran’ın uzun menzilli sistemleri şunlar:
-
Sejil: 2.000 km
-
Emad: 1.700 km
-
Ghadr: 2.000 km
-
Shahab-3: 1.300 km
-
Khorramshahr: 2.000 km
-
Hoveyzeh: 1.350 km
ISNA’nın Nisan 2025 grafiğine göre, İsrail’e ulaşabilen dokuz model arasında Sejil (2.500 km, saatte 17.000 km hız), Kheibar (2.000 km) ve Haj Qasem (1.400 km) yer aldı. Arms Control Association, Shahab-1 (300 km), Zolfaghar (700 km), Shahab-3 (800–1.000 km), Emad-1 (geliştirme aşamasında, 2.000 km) ve Sejil türevlerinin (1.500–2.500 km) envanterde olduğunu belirtiyor.
İran füzelerini en son ne zaman kullandı?
Haziran 2025’teki 12 günlük çatışmada İran, İsrail topraklarına balistik füzeler fırlattı. Onlarca kişi hayatını kaybetti, birçok bina zarar gördü. Institute for the Study of War ve AEI Critical Threats Project analizlerine göre İsrail, İran’a ait füze rampalarının yaklaşık üçte birini imha etmiş olabilir. İran yetkilileri ise hasarın büyük ölçüde telafi edildiğini açıkladı.
Ocak 2024’te İran Devrim Muhafızları, Irak sınırında İsrail istihbaratına ait hedefler ve Suriye’deki IŞİD unsurlarına yönelik saldırılar gerçekleştirdi. Pakistan’da Beluç militanlara ait üsler de hedef alındı. 2019’da Suudi Arabistan petrol tesislerine, 2020’de ise ABD güçlerine füze saldırıları düzenlendi.
Füze stratejisi ve hipersonik iddialar
İran, balistik füze programını ABD, İsrail ve bölgedeki tehditlere karşı caydırıcı güç unsuru olarak tanımlıyor. Foundation for Defense of Democracies 2023 raporuna göre İran, yer altı füze depolarını taşıma, fırlatma, üretim ve depolama altyapılarıyla birlikte geliştiriyor. 2020’de yer altından balistik füze fırlattığını duyurdu.
Haziran 2023’te ilk yerli hipersonik balistik füzesini tanıttı. IRNA’ya göre bu füzeler ses hızının en az beş katı hızla ve karmaşık yörüngede ilerliyor; mevcut hava savunma sistemleri tarafından tespit edilmesi ve imha edilmesi zor. Arms Control Association’a göre İran programı büyük ölçüde Kuzey Kore ve Rusya tasarımlarına dayanıyor, Çin’den teknik destek aldı.
Envanterde ayrıca 3.000 km menzile sahip, havadan fırlatılabilen ve nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip Kh-55 tipi seyir füzeleri de bulunuyor.
