Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Metin, zihinsel aktivitelerin beynin bilişsel becerileri üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Metin, her aktivitenin dikkat, hafıza, dil ve planlama gibi farklı becerileri çalıştırdığını belirterek tek bir egzersize bağlı kalmak yerine çeşitliliğin önem taşıdığını ifade etti.
Beyin egzersizlerinin tek başına Alzheimer’a karşı koruma sağlamadığını vurgulayan Prof. Dr. Metin, zihinsel aktivitelerin düzenli hareket, sosyal ilişkiler ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Her aktivite farklı bir beceriyi çalıştırıyor
Beynin tek bir yetenekten oluşmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Barış Metin, farklı zihinsel aktivitelerin farklı bilişsel işlevleri harekete geçirdiğini belirtti.
Kelime bulmacalarının bilinen sözcükleri hatırlamayı, sudoku çözmenin ise mantık yürütmeyi ve olasılıkları takip etmeyi gerektirdiğini aktaran Metin, yeni bir yemek tarifini uygulamanın da dikkat, hafıza ve planlamayı birlikte kullanmayı sağladığını ifade etti.
Bir bulmacada başarılı olmanın tüm zihinsel becerilerin aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmediğini vurgulayan Prof. Dr. Metin, alışılan bir etkinliğin zamanla daha otomatik yapılabildiğini, yeni bir beceri öğrenmenin ise bilgiyi akılda tutma, hata karşısında yöntem değiştirme ve dikkat gösterme gibi süreçleri içerdiğini söyledi.
Metin, sosyal ilişkilerin de konuşmayı takip etme, insanları tanıma ve farklı bakış açılarına uyum sağlama açısından değer taşıdığını belirterek, sevilen bulmacaların bırakılması gerekmediğini, bunlara yeni öğrenmeler ve sosyal etkinliklerin eklenebileceğini kaydetti.
Zorlayan ancak bunaltmayan etkinlikler seçilmeli
Zihinsel aktivitelerin seçiminde kişinin zorlanma düzeyinin önemli olduğunu ifade eden Prof. Dr. Metin, etkinliğin ne çok kolay ne de sürekli başarısızlık hissi yaratacak kadar zor olması gerektiğini dile getirdi.
Metin, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
“Uğraştıran ama ilerlenebilen etkinlikler iyi bir ölçü olabilir. Etkinlik hiç düşünmeden yapılıyorsa zorluk artırılabilir. Sürekli başarısızlık hissi yaratıyorsa daha küçük adımlara bölünebilir.”
Yeni bir dil öğrenirken uzun metinleri ezberlemek yerine birkaç ifadeyi öğrenerek kısa bir konuşmada kullanmaya başlanabileceğini belirten Metin, kısa sürelerle başlayıp alıştıkça ilerlemenin daha sürdürülebilir olduğunu söyledi.
Prof. Dr. Metin, “Kısa sürelerle başlayıp alıştıkça ilerlemek daha sürdürülebilirdir. Hata yapmak normaldir; amaç kendimizi sınava sokmak değil, öğrenmeyi sürdürmektir. Kişinin ilgisi, eğitim düzeyi, görme ve işitme durumu da seçimi etkilemelidir. Bu konuda özellikle demans hastası yakınlarımız açısından dikkatli olmalıyız. Bazen yapılan egzersizler demans hastaları için aşırı zor ve yorucu olabiliyor. Egzersizleri seçerken nöroloji uzmanı veya bu konuda uzman bir psikoloğa danışılması önerilir.” dedi.
Kitap okumaktan dansa farklı seçenekler
Herkes için geçerli tek bir “en iyi beyin egzersizi” bulunmadığını belirten Prof. Dr. Barış Metin, farklı etkinliklerin farklı bilişsel ve fiziksel becerileri bir arada kullanabildiğini ifade etti.
Metin, kitap okumanın dili anlama, dikkati sürdürme ve olaylar arasında bağlantı kurma; enstrüman çalmanın ise dinleme, ritim, hafıza ve el hareketlerini birlikte yönetme becerilerini içerdiğini söyledi. Yeni bir dil öğrenmenin sözcükleri hatırlama ve sesleri ayırt etme, dans etmenin ise hareket sırasını hatırlama, ritim ve koordinasyon açısından katkı sunduğunu aktardı.
Örgü, seramik ve ahşap işleri gibi el becerilerinin de dikkat, planlama ve el-göz koordinasyonunu kullandığını belirten Metin, bu aktivitelerin beynin farklı işlevlerini ve görece olarak farklı bölgelerini çalıştırdığını dile getirdi.
Prof. Dr. Metin, “Kişinin zevk alarak ve aşırı zorlanmadan yapacağı zihinsel aktiviteyi seçmek gerekir.” değerlendirmesinde bulundu.
Amaç yalnızca puan yükseltmek değil
Yapılan aktivitenin kişinin ihtiyaçlarına göre değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Metin, sağlıklı bireyler için çeşitli, ilgi çekici ve sürdürülebilir etkinliklerin iyi bir başlangıç olabileceğini söyledi.
Belirgin bir dikkat veya hafıza sorunu bulunması durumunda ise öncelikle sorunun niteliğinin anlaşılması ve çalışmaların buna göre düzenlenmesinin daha anlamlı olduğunu belirtti.
Günlük yaşamı kolaylaştırmanın önemine dikkat çeken Metin, randevularını unutan kişiler için bilgileri düzenleme ve takvim kullanma alışkanlığının da değerli olduğunu ifade etti. Yeni başlayan, giderek artan veya günlük işleri aksatan unutkanlıkların yalnızca bulmacalarla çözülmeye çalışılmaması gerektiğini vurguladı.
Beyin egzersizleri Alzheimer’a karşı garanti sunmuyor
“Beyin egzersizi yapıyorum, dolayısıyla Alzheimer olmam” düşüncesinin doğru olmadığını belirten Prof. Dr. Barış Metin, bazı yapılandırılmış bilişsel eğitimlerin umut verici sonuçları olsa da bu sonuçların her bulmaca, uygulama veya hobiye genellenemeyeceğini söyledi.
Metin, sözlerini şöyle tamamladı:
“Beyin egzersizi Alzheimer’a karşı garanti değildir. Bazı yapılandırılmış bilişsel eğitimler için umut verici sonuçlar olsa da bunları her bulmacaya, uygulamaya veya hobiye genelleyemeyiz. Bir etkinlikte daha iyi olmakla Alzheimer hastalığını önlemek aynı şey değil.
Zihinsel etkinlikler, beyin sağlığını destekleyen yaşamın bir parçasıdır. Düzenli hareket, sosyal ilişkiler, sağlıklı beslenme, sigaradan uzak durma ve tansiyon, kan şekeri, kolesterol kontrolü de önemlidir. Risk azaltılabilir ama sıfırlanamaz; Alzheimer gelişmesi kişinin yeterince okumadığı veya bulmaca çözmediği anlamına gelmez.”
