Sosyal medyada giderek yaygınlaşan vitamin ve bitkisel gıda takviyeleri, hekim kontrolü olmadan kullanıldığında sağlık açısından risk oluşturabiliyor. İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye Kliniği’nden Uzm. Dr. Hande Çelik, doğal ürünlerin her zaman zararsız olmadığını belirterek takviyelerin bilinçli ve hekim önerisiyle kullanılması gerektiğini vurguladı.
Günlük yaşamın yoğunluğu, yorgunluk hissi ve sosyal medyada paylaşılan sağlık önerileri, birçok kişiyi vitamin ve bitkisel takviyelere yönlendiriyor. Ancak bitkisel ürünlerin zarar vermeyeceği yönündeki yaygın düşünce, kontrolsüz kullanımın önünü açabiliyor.
Takviye edici ürünlerin kullanımı, ilaçlarla etkileşimleri ve olası riskleri hakkında değerlendirmelerde bulunan Uzm. Dr. Hande Çelik, ürünlerin doğal olmasının güvenli oldukları anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Bitkisel ürünlerin dozu ve kullanım süresi önemli
Doğada bulunan birçok bitkinin insan metabolizması üzerinde güçlü etkiler oluşturabildiğini belirten Dr. Çelik, tıpta kullanılan pek çok ilacın da bitkisel kökenli olduğunu hatırlattı.
Bitkilerin yemeklerde kullanılan miktarlarıyla yoğunlaştırılarak kapsül veya ekstre hâline getirilen formlarının aynı etkiyi göstermediğini ifade eden Çelik, şu uyarıda bulundu:
“Bir ürünün sofrada yemek olarak tüketilen miktarı güvenli olabilirken, aynı bitkinin yüksek konsantrasyonda hazırlanmış kapsülünü ya da ekstresini uzun süre almak organlarımıza fazladan yük bindirebilir. Doğal olmak, doğrudan güvenli olmakla eş anlamlı değildir. Burada belirleyici olan; kişinin mevcut sağlık durumu, kullanılan doz ve kullanım süresidir.”
Kendini iyi hissetmek her zaman güvenli olduğu anlamına gelmiyor
Bazı takviyelerin içeriğindeki uyarıcı maddelerin başlangıçta enerji ve zindelik hissi oluşturabildiğini belirten Dr. Çelik, karaciğer ve böbreklerdeki olası sorunların hemen belirti vermeyebileceğine işaret etti.
Karaciğerin yüksek işlevsel kapasitesi nedeniyle meydana gelen değişimlerin kişinin günlük yaşamında fark edilmeyebileceğini kaydeden Çelik, bazı durumlarda ilk belirtilerin rutin kan tahlillerinde ortaya çıktığını söyledi.
Bu nedenle takviye kullanan kişilerin kendilerini iyi hissetmelerini ürünün zararsız olduğuna dair bir gösterge olarak değerlendirmemesi gerektiğini vurguladı.
Yeşil çay ve zerdeçalın yoğunlaştırılmış formlarına dikkat
Yaygın tüketilen bazı besinlerin yoğunlaştırılmış takviye formlarının farklı etkiler oluşturabileceğini belirten Dr. Hande Çelik, özellikle yeşil çay ekstresi ve kurkumin içeren ürünlere dikkat çekti.
Günlük olarak demlenerek içilen yeşil çay ile yüksek konsantrasyonlu ekstrelerin aynı olmadığını belirten Çelik, yoğun içerikli ürünlerin bazı kişilerde karaciğer enzimlerini yükseltebileceğini ifade etti.
Yemeklerde kullanılan zerdeçalın güvenli bir baharat olduğunu ancak emilimi artırılmış yüksek dozlu kurkumin kapsüllerinin uzun süre hekim önerisi olmadan tüketilmesinin sakıncalı olabileceğini kaydetti.
D ve C vitamini kullanımında da aşırıya kaçılmaması gerektiğini belirten Çelik, gereğinden fazla D vitamininin kalsiyum dengesini bozabileceğini, yüksek miktarda C vitamini tüketiminin ise böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlayabileceğini söyledi.
Düzenli ilaç kullananlar takviye seçerken dikkat etmeli
Tansiyon, şeker ve kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin bitkisel ürünlere karşı daha dikkatli olması gerektiğini vurgulayan Dr. Çelik, bazı bitkilerin reçeteli ilaçların kandaki seviyelerini değiştirebildiğini belirtti.
Özellikle sarı kantaron ve meyan kökü gibi bitkilerin ilaçlarla etkileşime girebildiğine dikkat çeken Çelik, muayene sırasında kullanılan ilaçların yanı sıra tüketilen bitki çayları ve kapsüllerin de hekime bildirilmesi gerektiğini ifade etti.
Detoks çayları vücuttan su ve mineral kaybettirebilir
Karaciğer ve böbreklerin sağlıklı bir vücutta doğal arındırma görevini yerine getirdiğini belirten Çelik, ticari olarak satılan detoks çayları ve organ temizleme kürlerinin bilimsel açıdan gerekli olmadığını söyledi.
Kısa sürede kilo verdirdiği öne sürülen bazı çayların yağ kaybından ziyade vücuttan su ve mineral atılmasına neden olabileceğini aktaran Çelik, bu durumun halsizlik ve kalp ritminde düzensizlik gibi sorunlara yol açabileceğini belirtti.
Çelik, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
“Karaciğer ve böbreklerimiz, sağlıklı bir insanda vücudu arındırmak için mükemmel işleyen doğal bir sisteme sahiptir. Dışarıdan mucizevi bir arındırıcıya ihtiyacımız yok; ihtiyacımız olan tek şey bu organları gereksiz yere yormamaktır. Kısa sürede kilo verdirdiği iddia edilen bazı çaylar yağ değil, yalnızca vücuttan su ve mineral kaybettirir. Bu da halsizlik ve kalp ritminde düzensizlik gibi istenmeyen durumlara yol açabilir.”
Takviye kullanmadan önce bu soruları sorun
Sosyal medyada karşılaşılan ürün önerilerine karşı temkinli olunması gerektiğini belirten Uzm. Dr. Hande Çelik, herhangi bir takviyeye başlamadan önce üç önemli sorunun yanıtlanmasını önerdi:
1. Bu ürüne gerçekten ihtiyacım var mı?
2. İçeriğini, dozunu ve vücuduma etkilerini tam olarak biliyor muyum?
3. Mevcut bir rahatsızlığımla ya da kullandığım ilaçlarla etkileşime girer mi?
Sağlığın korunmasında dengeli beslenme, yeterli su tüketimi, düzenli uyku ve hareketin önemine dikkat çeken Dr. Çelik, sözlerini şu uyarıyla tamamladı:
“Hiçbir bitkisel kapsül sağlıklı bir yaşam tarzının ve bilimsel tedavinin yerini tutamaz. Sağlığınızı sosyal medya önerilerine değil, hekiminizin rehberliğine emanet edin”
