Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Erman Şentürk, kişinin daha önce severek yaptığı etkinliklerden artık mutluluk duyamamasına neden olan anhedoni hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Depresyonla sık ilişkilendirilen bu durumun bipolar bozukluk, şizofreni ve madde kullanım bozukluklarında da görülebildiğini belirten Şentürk, anhedoninin tek başına bir hastalık değil, farklı nedenlere bağlı gelişebilen bir belirti olduğunu vurguladı.
Sevdiği etkinlikler artık mutluluk vermeyebiliyor
Anhedoni yaşayan kişiler, geçmişte kendilerini mutlu eden hobilerinden, arkadaşlarıyla vakit geçirmekten, sevdikleri yemeklerden veya aileleriyle birlikte olmaktan eskisi kadar keyif alamayabiliyor. Bazı kişiler ise normal şartlarda heyecanla bekleyecekleri olaylara karşı istek ve beklenti duymayabiliyor.
Doç. Dr. Erman Şentürk, anhedoninin iki farklı boyutta ortaya çıktığını belirterek, “Anhedoninin iki farklı boyutundan söz edebiliriz. Birincisi, kişinin keyif alacağı bir etkinliği önceden düşünürken duyduğu heyecanın ve isteğin azalmasıdır. İkincisi ise etkinliğin kendisi sırasında hissedilen hazzın azalmasıdır.” dedi.
Uzun süreli stres de keyif alma duygusunu etkiliyor
Anhedoninin ortaya çıkmasında psikiyatrik rahatsızlıkların yanı sıra yaşam koşulları da etkili olabiliyor. Uzun süreli stres, yoğun çalışma temposu, uyku düzensizlikleri, sosyal izolasyon ve tükenmişlik, kişinin günlük yaşamdan aldığı doyumu azaltabiliyor.
Motivasyon ve haz duygusuyla ilişkili beyin sisteminde dopamin başta olmak üzere çeşitli nörotransmitterlerin rol oynadığını hatırlatan Şentürk, yoğun ve tekdüze yaşam koşullarının bu sistemi olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.
Öte yandan keyif alamama ve isteksizliğin her zaman psikolojik nedenlerden kaynaklanmadığını belirten Şentürk; tiroid hastalıkları, bazı kronik hastalıklar, uyku bozuklukları ve kullanılan bazı ilaçların da benzer yakınmalara yol açabileceğini aktardı.
Tanıda istek ve haz duygusu ayrı değerlendiriliyor
Anhedoninin belirlenmesinde kişinin geçmişte hangi etkinliklerden keyif aldığı, bu etkinliklere ilgisinin ne zaman azaldığı ve belirtilerin günlük yaşamını nasıl etkilediği değerlendiriliyor.
Doç. Dr. Şentürk, bazı kişilerin bir etkinliğe başlamakta zorlanmasına rağmen başladıktan sonra keyif alabildiğini, bazılarının ise etkinliği gerçekleştirse bile tatmin hissedemediğini belirtti.
Değerlendirme sırasında keyif kaybının yanı sıra enerji azalması, çökkünlük, uyku ve iştah değişiklikleri, dikkat sorunları ve umutsuzluk gibi belirtiler de dikkate alınıyor. Böylece anhedoninin altında yatan psikiyatrik veya fiziksel bir neden bulunup bulunmadığı araştırılıyor.
Tedavide küçük ve sürdürülebilir adımlar öne çıkıyor
Anhedoninin tedavi edilebilir bir belirti olduğunu vurgulayan Şentürk, uygulanacak yöntemin altta yatan nedene göre belirlenmesi gerektiğini söyledi. Depresyonla ilişkili durumlarda antidepresan tedaviler ve psikoterapiden yararlanılabildiğini belirten Şentürk, bazı kişilerde depresyonun diğer belirtileri düzelse bile keyif alma güçlüğünün devam edebildiğine dikkat çekti.
Bilişsel davranışçı terapi kapsamında uygulanan davranışsal aktivasyon yöntemlerinin de tedavide önemli bir yeri bulunuyor. Bu yaklaşımda kişinin motivasyonunun kendiliğinden geri gelmesini beklemek yerine, günlük yaşamına küçük ve sürdürülebilir etkinliklerin yeniden kazandırılması hedefleniyor.
Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku, sosyal ilişkilerin güçlendirilmesi ve stresin azaltılması da tedavi sürecini destekleyebiliyor. Daha dirençli depresyon vakalarında ise uygun hastalar için transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS) gibi farklı yöntemler değerlendirilebiliyor.
Uzun süreli keyif kaybı yaşam kalitesini düşürebiliyor
Anhedoninin uzun süre devam etmesi, kişinin sosyal ilişkilerini, aile yaşamını ve günlük işlevlerini olumsuz etkileyebiliyor. Etkinliklere katılımın azalması, zamanla kişinin daha fazla içine kapanmasına ve yaşamdan aldığı doyumun düşmesine neden olabiliyor.
Özellikle depresyonla birlikte görülen uzun süreli anhedoninin hastalığın daha ağır seyretmesi, tedaviye yanıtın zorlaşması ve belirtilerin tekrarlamasıyla ilişkili olabileceğini belirten Şentürk, bazı hastalarda umutsuzluk ve intihar düşünceleri açısından da önemli bir risk göstergesi olabileceğini söyledi.
Anhedoni tembellik veya irade zayıflığı değil
Anhedoninin moral bozukluğu ve tembellikle karıştırılmaması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Şentürk, bu durumun kişinin mutlu olmayı tercih etmemesiyle ilgili olmadığını ifade etti.
Şentürk, anhedonisi olan kişilere yönelik suçlayıcı ifadelerin kendilerini anlaşılmamış hissetmelerine ve suçluluk duymalarına neden olabileceğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Anhedoni bir karakter özelliği, irade zayıflığı veya kişinin mutlu olmayı tercih etmemesi değildir. Değerlendirilmesi gereken, çoğu zaman tedaviyle düzelebilen bir ruhsal belirtidir.”
