Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanan İzmir Büyükşehir Belediyesi Beton ve Asfalt Enerji Üretim ve Dağıtım Tesisleri Su Kanalizasyon Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi (İZBETON A.Ş.) 2025 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu kamuoyuyla paylaşıldı. 83 sayfalık raporda, kurumun muhasebe sistemindeki eksikliklerin yanı sıra kentsel dönüşüm projelerinde, ihale süreçlerinde ve personel yönetiminde tespit edilen usulsüzlükler ayrıntılı bir biçimde sıralandı.
Kentsel dönüşüm projeleri ihalesiz devredildi, gecikme şirkete faturalandırıldı
Raporda en dikkat çeken tespitlerin başında kentsel dönüşüm alanları yer aldı. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından protokollerle İZBETON’a devredilen kentsel dönüşüm yapım işlerinin mevzuata aykırı şekilde ihale yapılmaksızın kooperatiflere aktarıldığı belirtildi.
Kooperatiflerin inşaat süreçlerinde taahhüt edilen iş programının oldukça gerisinde kaldığı vurgulanırken, Gaziemir Aktepe-Emrez 1. Etap’ta program gereği tamamlanma seviyesinin %60 olması gerekirken fiziki seviyenin %9’da kaldığı, Uzundere 3. Etap’ta %45 olması gereken seviyenin %4’te, Uzundere 4. Etap’ta ise %8 olması beklenen seviyenin %1 düzeyinde gerçekleştiği aktarıldı.
Gecikmeler sebebiyle konut hakkı sahiplerine yapılması gereken kira yardımları ile gecikme cezalarının kooperatiflere yansıtılmayarak doğrudan İZBETON bütçesinden karşılandığı ifade edildi. Yalnızca Örnekköy kentsel dönüşüm projesinde Ağustos 2024 ile Aralık 2025 tarihleri arasında 52.254.596,86 TL kira yardımı ve 2.400.000,00 TL gecikme cezası tahakkuku oluştuğu, bu durumun şirket zararına yol açtığı kaydedildi.
İkmal inşaatı yapım işlerinde ise mevzuat şartları oluşmadığı halde açık ihale usulü yerine Kamu İhale Kanunu’nun 21/b maddesi kapsamında pazarlık usulünün tercih edildiği ve Örnekköy ile Uzundere etaplarını kapsayan toplam 9.462.250.000,00 TL tutarındaki ikmal ihalelerinde rekabet ortamının engellendiği belirtildi. Ayrıca ikmal inşaatlarının yaklaşık maliyet hesabında gerçeğe aykırı metraj artışları yapıldığı ve piyasa rayiçlerinin üzerinde fiyatlandırmalar kullanıldığı rapora yansıdı.
Hakediş olmadan ileri vadeli çek keşide edildi
Sayıştay denetçileri, yüklenici firmalara henüz tahakkuk etmiş bir borç veya hak edilmiş bir hakediş alacağı bulunmamasına rağmen ileri vadeli çekler keşide edildiğini saptadı. Sözleşmelerinde "avans verilemez" hükmü bulunmasına rağmen çekler yoluyla firmalara finansman sağlandığı ifade edildi. Raporda, 27.03.2023 tarihi itibarıyla 20 firmaya mevcut alacaklarının üzerinde toplam 229.079.091,84 TL tutarında çek keşide edildiği, 2025 yılı itibarıyla ise 5 firmaya ait 30.396.924,28 TL’lik tutarın bulunduğu kaydedilerek avans faizlerinin tahsil edilmesi gerektiği belirtildi.
Sit alanındaki elle kazı işi makineyle yapıldı, yüksek fiyat ödendi
Kemeraltı 1. ve 2. Etap Alt Yapı ve Üst Yapı Düzenleme Yapım İşleri incelemesinde şartnamelere aykırı imalatlar tespit edildi. Sit alanı ve tescilli kültür varlığı bölgesinde yer alması nedeniyle sadece işçi marifetiyle elle yapılması gereken "Müze Yönetiminde Bilimsel Amaçlı Her Türlü Zeminde İtinalı Kazı Yapılması" pozuna ait imalatların iş makineleriyle yapıldığı kanıtlayıcı fotoğraflarla belirlendi. Makineyle yapılan kazı için belirlenen birim fiyatın m³ başına 21,34 TL olduğu hatırlatılırken, yükleniciye revize birim fiyatlar üzerinden m³ başına 551,70 TL ve 586,04 TL ödeme yapılarak şirketin zarara uğratıldığı vurgulandı.
Aynı yüklenicinin Kemeraltı projesi kapsamındaki 7.421,24 m²’lik harçlı döşeme imalatının ise işin keşfi dolmadığı halde, başka bir ihale olan "İzmir İli 1'inci Bölge Cadde ve Sokaklarında Orta Ölçekli ve Tretuvar Düzenleme Yapılması İşi" kapsamına sokulduğu ve 180,00 TL/m² yerine 415,30 TL/m² birim fiyattan ödendiği, bunun sonucunda KDV hariç 1.746.217,78 TL tutarında fazla ödeme yapıldığı saptandı.
Rayiç fiyatların çok üzerinde mal alımı
Kamu İhale Kanunu’nun 3/g istisna maddesi kapsamında yapılan alımlarda piyasa rayiçlerinin çok üzerine çıkıldığı görüldü. İzmir Ticaret Odası tarafından toplam piyasa değeri 11.552.876,11 TL olarak belirlenen aydınlatma armatürlerinin 31.866.435,00 TL’ye temin edildiği ve şirketin 20.313.558,89 TL zarara uğratıldığı ifade edildi. Ayrıca satın alınan 1.450 adet armatürden yalnızca 328 adedinin kullanıldığı, 1.122 adedinin depolarda bekletildiği tespit edildi.
Benzer şekilde 106.820.096,72 TL tutarında kompozit deck zemin malzemesi alındığı, alınan malzemenin bir kısmının maliyetinin altında büyükşehir belediyesine satılarak zarar edildiği, kalan 18.727.720,20 TL maliyetli 10.286,36 m² malzemenin ise açık alanda uygunsuz koşullarda depolanarak fiziksel bozulmaya, kırılmaya ve renk solmasına terk edildiği aktarıldı.
Vergi ve SGK borçlarına milyonlarca liralık faiz
Şirketin vergi ve SGK prim borçlarını vadesinde ödememesi sebebiyle 2025 yılı içerisinde vergi borçları gecikmelerinden ötürü 34.415.916,84 TL, SGK prim borçlarının gecikmesinden ötürü ise 109.948.496,28 TL tutarında kanunen kabul edilmeyen gider (gecikme zammı ve cezası) ödediği ve bu durumun öz kaynakları aşındırdığı belirtildi.
Ayrıca 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca belediye meclisi kararı alınması zorunlu olmasına karşın, meclis kararı bulunmaksızın yönetim kurulu kararıyla İzmir Deniz İşletmeciliği Nakliye ve Turizm Ticaret A.Ş.’den 200.000.000,00 TL borçlanma yapıldığı kaydedildi.
İŞKUR bildirimi yapılmadı, liyakat dışı hükümler sözleşmeye girdi
Şirket bünyesinde 2023-2025 yılları arasında istihdam edilen 85 yeni işçi alımının Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR) bildirilmeksizin gerçekleştirildiği bildirildi. Belediye-İş Sendikası ile yapılan Toplu İş Sözleşmesi’nin 23’üncü maddesinde yer alan ve emekli olan personelin çocuklarına işe alımda öncelik tanıyan hükmün fırsat eşitliği ve Anayasa’nın 70’inci maddesindeki liyakat ilkesine aykırılık teşkil ettiği tespit edildi.
Aynı sözleşme kapsamında haftalık çalışma yükümlülüğünü yerine getirmekle yükümlü olan işçilere "İşe Devam Teşvik Primi" adı altında 2025 yılında 511 personele toplam 38.370.495,45 TL ödeme yapılmasının mevzuata aykırı olduğu belirtildi. Bununla birlikte 150 gün ve üzerinde kullanılmamış yıllık izni bulunan 29 işçi olmak üzere çok sayıda personelin birikmiş izinlerinin kullandırılmadığı, kadrolu avukatlar bulunmasına karşın dışarıdan ihalesiz danışmanlık hizmeti satın alındığı tespitlerine yer verildi.
Sayıştay denetçileri; gerek kentsel dönüşüm işlerinde gerekse ihale, alım ve yapım sözleşmelerinde tespit edilen zararların Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde kusuru ve sorumluluğu bulunan idarecilerden rücu yoluyla tahsil edilmesini istedi.
