Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü ile Method Research Company iş birliğinde gerçekleştirilen “Gençlik, Yalnızlık ve Dijitalleşme” araştırması, yalnızlığın artık geçici bir duygu değil, gençler arasında yerleşik bir ruh hâline dönüştüğünü gösterdi. Araştırma, 7. Uluslararası Yalnızlık Sempozyumu kapsamında kamuoyuyla paylaşıldı.
18-29 yaş aralığında, %62’si kadın, %38’i erkek olmak üzere toplam 1.009 gençle yapılan çalışma; sosyal ilişkiler, dijitalleşme, yalnızlık algısı ve yapay zekâ kullanımına dair çarpıcı veriler ortaya koydu.
Yalnızlık sıradanlaştı
Araştırma sonuçlarına göre gençlerin %27,1’i kendisini “ara sıra”, %27,3’ü ise “sık sık” yalnız hissettiğini ifade ediyor. Bu veriler, gençlerin yarıdan fazlasının yalnızlık ikliminde yaşadığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre bu tablo, yalnızlığın gençler arasında sessizce normalleştiğini ve çoğu zaman içselleştirildiğini gösteriyor.
En kırılgan yaş aralığı: 18-21
Yalnızlık hissinin en yoğun yaşandığı grup, %32 ile 18-21 yaş arası gençler oldu. Özellikle 18-19 yaş grubunda bu oran %36’ya kadar yükseliyor. Üniversiteye geçiş, aileden uzaklaşma ve gelecek belirsizliğinin iç içe geçtiği bu dönem, gençlerin kendilerini en savunmasız hissettikleri eşik olarak öne çıkıyor.
Kadınlar söylüyor, erkekler susuyor
Araştırma, yalnızlığın ifade edilme biçiminde cinsiyetler arası farklara da işaret ediyor. “Ara sıra yalnız hissediyorum” diyenlerin %61’ini, “sık sık yalnız hissediyorum” diyenlerin ise %58’ini kadınlar oluşturuyor. Erkeklerde ise yalnızlık daha düşük oranlarda dile getiriliyor. Bu durum, erkeklerin yalnızlığı daha az yaşadığı değil, daha az görünür kıldığı şeklinde yorumlanıyor.
Arkadaş var ama bağ zayıf
Gençlerin %66,3’ü üç ve daha fazla yakın arkadaşı olduğunu belirtirken, %29,1’i 1-2 yakın arkadaşa sahip olduğunu, %4,6’sı ise hiç yakın arkadaşı olmadığını ifade ediyor. Ancak yüksek arkadaş sayısı, yalnızlık hissini ortadan kaldırmıyor. Araştırma, kalabalık sosyal çevrelerin derin ve güvenli bağlar kurmaya yetmediğini ortaya koyuyor.
Vefa algısı ciddi yara aldı
Gençlerin insan ilişkilerine dair güven algısı da dikkat çekici biçimde zayıflamış durumda. Katılımcıların yalnızca üçte biri, insanların zor zamanlarda birbirine vefalı davrandığına inanıyor. Vefa hâlâ “zor günde yanında olmak” şeklinde tanımlansa da gençler, bu değerin gündelik hayatta karşılığını bulamadıklarını ifade ediyor.
Sosyal medya yalnızlığa çare olmadı
Araştırmaya göre sık yalnızlık yaşayan gençlerin %40’ı günde 4 saatten fazla sosyal medyada vakit geçiriyor. Ancak sosyal medya, gençler için bir bağ kurma alanından çok, yalnızlıktan kaçmak için geçici bir sığınak işlevi görüyor. Dijital temasın yoğunluğu, gerçek hayattaki duygusal boşluğu doldurmaya yetmiyor.
Yeni dert ortağı: ChatGPT
Araştırmanın en dikkat çeken başlıklarından biri de yapay zekâ kullanımı oldu. Gençlerin yaklaşık %83’ü yapay zekâyı bilgi almak ve soru sormak amacıyla kullandığını belirtiyor. %27’si yalnız hissettiğinde ya da kimseyle konuşmak istemediğinde ChatGPT’ye yöneldiğini ifade ediyor. Sık yalnızlık yaşayan gençlerde bu oran %35’e çıkıyor. Gençlerin %33’ü yapay zekâ ile yazışmanın, bir insanla konuşmaktan daha kolay olduğunu söylüyor.
Buna karşın katılımcıların %59’u, yapay zekânın yalnızlık hissini azaltmayacağını düşünüyor.
“Yalnızlık yapısal bir deneyime dönüştü”
Araştırmayı değerlendiren Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, yalnızlığın niteliğine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Bu araştırma, gençlerde yalnızlığın geçici bir ruh hâli olmaktan çıkarak, ilişkilerin niteliği ve sürekliliğiyle bağlantılı yapısal bir deneyime dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Gençlerin önemli bir bölümü sosyal çevrelere ve arkadaşlık ağlarına sahip olsa da yalnızlık hissinin yaygın biçimde devam etmesi; ilişkilerde güven, samimiyet ve karşılıklılık beklentilerinin yeterince karşılanmadığını göstermektedir.”
“Gençler daha fazla iletişim değil, güven istiyor”
Method Research Company’den Hale Aslı Kılıç ise dijital boyuta dikkat çekerek şunları söyledi:
“Yapay zekâ ve ChatGPT kullanımına ilişkin bulgular ise bu dönüşümün dijital boyutuna işaret etmektedir. Gençler, yapay zekâyı yalnızlığı ‘çözmek’ için değil; daha çok hafifletmek ve yönetilebilir kılmak için kullanmaktadır. Araştırma, gençlerin temel ihtiyacının daha fazla iletişim değil; daha güvenli, kalıcı ve vefaya dayalı sosyal bağlar olduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır.”
