ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu oturumları sırasında bir araya geldi. Görüşmede, ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını genişleten ve Arktik ile Kuzey Atlantik güvenliğinde daha kapsamlı bir rol üstlenmesini öngören anlaşma imzalandı.
Trump’ın daha önce Grönland’ın Amerikan topraklarının bir parçası olması gerektiği yönündeki çağrılarıyla yaşanan gerilimin ardından imzalanan anlaşmanın, taraflar arasındaki güvenlik iş birliğini yeni bir çerçeveye taşıması bekleniyor.
İmza töreninde konuşan Trump, "Bu Avrupa için, ABD için ve herkes için muazzam bir gelişme. Grönland için de inanılmaz olacak" dedi.
Frederiksen: Dönüm noktası
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD’nin sözünü tutan bir dost ve güvenilir bir müttefik olduğunu belirterek anlaşmanın uzun yıllara dayanan iş birliği açısından önem taşıdığını söyledi.
Frederiksen, "Bu, uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktasını temsil ediyor. 75 yıl önce Grönland’ın savunmasına ilişkin bir anlaşma imzalamıştık. Bugün ise daha büyük, daha iyi ve sonsuza kadar sürebilecek bir anlaşma imzalıyoruz. Bu anlaşma ABD, Grönland, Danimarka, NATO ve dolayısıyla Avrupa için iyi bir anlaşma. Ortak güvenliğimizi güçlendiriyor, ortak caydırıcılığımızı artırıyor, hasımlarımıza kim olduğumuzu gösteriyor ve bunu birlikte yapıyoruz" dedi.
Anlaşmanın başka ülkelerin Grönland üzerinde kontrol ve nüfuz elde etmesini engelleyeceğini ifade eden Frederiksen, ABD’nin adadaki varlığının artırılmasını memnuniyetle karşılayacaklarını belirtti.
Frederiksen, "Anlaşma, tabii olarak Danimarka’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, aynı zamanda Grönland’ın kendi geleceğini tayin hakkına saygı gösteriyor" dedi.
Nielsen: Önemli bir gün
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise anlaşmanın ortak güvenlik açısından önemli bir adım olduğunu söyledi.
Nielsen, "Bugün ortak güvenliğimiz açısından önemli bir gün. 1951 savunma anlaşmasını 2026’ya taşıyan bir anlaşma imzalıyoruz" dedi.
Anlaşmanın Arktik temelinde ortak sorumluluk üstlenilmesiyle ilgili olduğunu belirten Nielsen, "Bu, herkesin kazandığı bir anlaşma" ifadelerini kullandı.
Grönland konusunda aylar süren müzakereler
ABD, Danimarka ve Grönland’dan yetkililer, doğal kaynaklar açısından da zengin olan Grönland konusunda aylar boyunca müzakereler yürüttü.
Trump, buzulların erimesiyle açılan yeni yollar ile Rusya ve Çin kaynaklı tehditleri gerekçe göstererek Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye verilmesini talep etmişti. Bu süreç, NATO içindeki ilişkilerde de gerilime neden olmuştu.
Danimarka Başbakanı Frederiksen, ABD’nin Grönland’ı devralması gibi bir adımın NATO’nun sonu olacağı uyarısında bulunmuştu. ABD ile Avrupa arasındaki ilişkileri de etkileyen gerilimin ardından Avrupa ülkeleri, adadaki güvenlik tatbikatları ve buraya yönelik finansal desteği artırmaya yönelik adımlar atmıştı.
ABD’nin 1945’ten bu yana Grönland’da sürdürdüğü askeri varlık, 17 üs ve tesiste görev yapan binlerce askerden, kuzeybatıdaki Pituffik Uzay Üssü’nde bulunan yaklaşık 200 askere kadar gerilemişti. Üs, ABD ve NATO için füze erken uyarı, füze savunması ve uzay gözetleme faaliyetlerini destekliyor.
Trump: Kalıcı denetim sağlanacak
Trump, BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada Grönland anlaşmasına ilişkin bazı ayrıntıları da açıklamıştı.
Trump, "ABD, büyük ve stratejik açıdan hayati öneme sahip toprak parçası Grönland ile benzeri görülmemiş bir anlaşmaya vardı. Danimarka ve Grönland ile yapılan anlaşma, ABD’ye bu toprakların güvenliği ve ihtiyaçları konusunda kalıcı denetim sağlayacak" demişti.
Trump ayrıca, "Amerikan kıtası, Avrupa ve başka bölgeleri savunmak için gerekli olanları yapmak konusunda tam yetkiye sahip olacağız. ABD’nin hiçbir düşmanı, Grönland’da askeri varlık bulunduramayacak ve bizim açık ve yazılı onayımız olmadan kimse hassas yatırımlar yapamayacak. Uygun noktalarda büyük çaplı askeri varlık oluşturma sürecini derhal başlatacağız ve iki büyük çaplı üs inşa edeceğiz" ifadelerini kullanmıştı.
Anlaşma neleri kapsıyor?
Danimarka hükümeti tarafından yayımlanan anlaşma metnine göre ABD’ye, Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü genişletme ve modernize etme imkânı tanınıyor. Anlaşma kapsamında güneydeki Narsarsuaq ve doğudaki Mestersvig bölgelerinde yeni üsler kurulabilmesinin de önü açılıyor.
Metin, ABD’ye ilerleyen dönemde yeni savunma alanları oluşturma, askeri tesislerini ve operasyonlarını genişletme ve Grönland içinde geniş hareket serbestisine sahip olma imkânı sağlıyor. Anlaşma kapsamında ABD’ye "deniz altı erişimi" de tahsis ediliyor.
Bitiş tarihi bulunmayan anlaşmaya göre NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’da insanlı veya insansız askeri varlık tesis etmesi tarafların onayına bağlanıyor.
Amerikan üslerinin bakım, kurulum ve söküm çalışmalarına ilişkin sözleşmelerin ise mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı şirketlere verilmesi öngörülüyor.
Anlaşmanın, Grönland’ın ileride bağımsız olması durumunda da yürürlükte kalması öngörülüyor. Metinde ayrıca Grönland’ın NATO’da kalması ve Danimarka’nın anlaşma kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini devralması da yer alıyor.
Yabancı yatırımlara güvenlik sınırı
Anlaşma, hassas sektörlerdeki yabancı yatırımlara ilişkin düzenlemeler de içeriyor.
NATO üyesi, NATO partneri veya Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımların kritik altyapı ya da kaynak çıkarımı gibi alanlarda güvenliği tehdit edecek şekilde kontrol, önemli nüfuz veya kamuya açık olmayan bilgilere erişim kazanmasının engellenmesi amaçlanıyor.
Tarafların "tehdit bulunmadığı" konusunda uzlaşması durumunda ise istisna uygulanabilecek.
NATO’nun Arktik rolü güçlendirilecek
Anlaşma, NATO’nun Arktik’teki rolünün güçlendirilmesini de öngörüyor. Bu kapsamda askeri varlık, tatbikat ve ortak istihbarat faaliyetlerinin artırılması destekleniyor.
Metinde ayrıca ABD’nin "Altın Kubbe" füze savunma sistemine de özel olarak değiniliyor.
