Kurulun başkanı Prof. Dr. Sevil Atasoy, özellikle tıbbi olmayan sentetik opioidlerin hızla yayılması ve yasa dışı üretim yöntemlerinin giderek karmaşıklaşmasının uluslararası boyutta ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurguladı.
Prof. Dr. Atasoy: “Hükümetler uluslararası iş birliğini güçlendirmeli”
Prof. Dr. Atasoy, raporda öne çıkan bölgesel gelişmelere dikkat çekti:
“Afrika’da uyuşturucu kaçakçılığı artmaktadır. Avrupa’da sentetik uyuşturucu üretimi yaygınlaşmaktadır. Güney Asya opioid tüketiminde önde gelmektedir. Tıbbi amaçlı kontrollü maddelere erişim artırılmalıdır. Hükümetler uluslararası iş birliğini güçlendirmelidir.”
Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı, Adli Bilimler Bölüm Başkanı ve Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü Müdürü olan Prof. Dr. Atasoy, rapor lansmanını Birleşmiş Milletler Viyana Uluslararası Merkezi’nde (VIC) gerçekleştirdi. Basın toplantısında uluslararası uyuşturucu kontrol sisteminin halk sağlığını korumadaki kritik rolünü vurguladı.
Kontrollü maddelere erişim ve yasa dışı yönlendirme birlikte ele alınmalı
Raporun temel mesajlarından biri, kontrollü maddelerin tıbbi ve bilimsel amaçlarla kesintisiz erişiminin sağlanması ile bu maddelerin yasa dışı kanallara yönlendirilmesinin önlenmesinin birlikte ele alınması gerektiği oldu. Prof. Dr. Atasoy, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde uygun fiyatlı opioid analjeziklere erişimin artırılmasının kritik önem taşıdığını belirtti:
“Bu çerçevede, uygun fiyatlı opioid analjeziklere erişimin artırılması, özellikle düşük ve orta gelirli ülkeler için kritik önem taşımaktadır.”
Uluslararası iş birliği ve özel sektörle koordinasyon
INCB’nin, hükümetler arası bilgi paylaşımı ve iş birliğini güçlendiren araçların somut sonuçlar verdiğini ifade eden Prof. Dr. Atasoy, özel sektörle iş birliğinin artırılmasının da yasa dışı faaliyetlerin önlenmesinde kilit rol oynadığını söyledi:
“Kurul ayrıca, özel sektörle iş birliğinin artırılmasının, kimya endüstrisi, çevrim içi platformlar ve lojistik hizmetlerin yasa dışı faaliyetler için kullanılmasının önlenmesinde kilit rol oynadığını ifade etmektedir. INCB, tüm ülkeleri uluslararası uyuşturucu kontrol sözleşmeleri çerçevesinde birlikte hareket etmeye ve insanlığın sağlık ve refahını koruma yönündeki ortak sorumluluklarını yerine getirmeye çağırmaktadır.”
60 yıldır süren mücadele
Rapor, hükümetler ve uluslararası kuruluşlara üç uyuşturucu kontrol sözleşmesinin uygulanmasının iyileştirilmesi yönünde öneriler sunuyor. Prof. Dr. Atasoy, söz konusu raporu değerlendirirken şunları söyledi:
“Uyuşturucu kontrol sözleşmeleri çerçevesinde yürütülen uluslararası iş birliği, dünya genelinde halk sağlığını ve refahını korumaya devam etmektedir. Son 60 yıldır, uyuşturucu kaçakçılığı ve kötüye kullanımıyla mücadele edilirken, temel ilaçların erişilebilirliğinin sağlanması bu sözleşmeler sayesinde etkin biçimde yürütülmüştür.”
Sentetik uyuşturucular yayılıyor, erişim eşitsizliği devam ediyor
Prof. Dr. Atasoy, günümüzde en önemli zorlukların sentetik uyuşturucuların yaygınlaşması, tıbbi erişim eksiklikleri ve bazı devletler arasındaki görüş ayrılıkları olduğunu kaydetti:
“INCB, bu zorluklarla başa çıkmak için ülkeler arası iş birliğini güçlendirmeye kararlıdır. Kontrollü maddelerin yasa dışı kanallara yönlendirilmesi oldukça düşük seviyede olup, bu durum uluslararası sistemin başarısını göstermektedir.”
INCB’nin, kimyasal maddelerin sevkiyatına ilişkin gerçek zamanlı veri paylaşım sistemleri ile hem ticaretin sürekliliğini sağladığını hem de yasa dışı üretimi engellediğini belirten Prof. Dr. Atasoy, raporun diğer bulgularını şöyle özetledi:
“INCB, Hükümetlerin sözleşmelere olan bağlılıklarını sürdürmelerini ve tıbbi kullanım için erişimi sağlamalarını önermektedir. Ayrıca, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası iş birliği ve bilgi paylaşımının artırılması gerekmektedir. Opioid analjeziklere erişimdeki eşitsizlikler önemli bir sorundur. Dünya genelinde yeterli üretim olmasına rağmen, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde erişim sınırlıdır. Psikotrop maddelerin erişimi konusunda da benzer sorunlar devam etmektedir. Bu durumun iyileştirilmesi için bütüncül bir yaklaşım gereklidir. Uluslararası seyahat eden hastalar, kontrollü ilaçlarla ilgili karmaşık düzenlemelerle karşılaşmaktadır.”
INCB’nin somut başarıları
Prof. Dr. Atasoy, 2025 yılı itibarıyla 190’dan fazla ülkenin INCB sistemleri üzerinden iş birliği yaptığını belirterek, önleyici tedbirleri vurguladı:
“3 ton fentanil prekürsörünün yönlendirilmesi engellenmiştir. INCB Learning programı kapasite geliştirmeyi desteklemektedir. GRIDS programı uluslararası iş birliğini güçlendirmektedir.”
