İzmir Ekonomi Üniversitesi'nde (İEÜ) görevli 5 bilim insanı, halk arasında kemik erimesi olarak bilinen osteoporozun tedavisine yönelik yeni ilaç geliştirmek için önemli bir projeye başladı. Özellikle 50 yaş üstü kadınlarda görülen ve kalça, omurga ile el bileği kırıkları, şiddetli ağrılar ve boy kısalması gibi sorunlara yol açan hastalık, TÜBİTAK tarafından sağlanan 3 milyon liralık fon ile 24 ayda araştırılacak.
50 bin molekül incelenecek
Proje, uluslararası iş birliği çerçevesinde Malta Üniversitesi’nden araştırmacıların desteğiyle yürütülecek. Öncelikle osteoporoz ile ilişkili genler üzerinde biyokimyasal analizler yapılacak. Ardından piyasada farklı hastalıklar için kullanılan 50 bin ilaç molekülü, osteoporoz tedavisinde kullanılma potansiyeli açısından yapay zeka destekli özel bir modelleme sistemiyle değerlendirilecek.
Zebra balığı üzerinde deney
Tedaviye aday olarak belirlenen ilaç, laboratuvar ortamında osteoporoz oluşturulmuş zebra balığı modeli üzerinde test edilecek. Kemik yapısı değiştirilen balıklarda uygulanacak ilaç sayesinde, kemikte herhangi bir iyileşme olup olmadığı gözlenecek.
Prof. Dr. Zeynep Fırtına yürütüyor
Projeyi, İEÜ Genetik ve Biyomühendislik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Zeynep Fırtına yürütüyor. Proje ekibinde aynı bölümden Doç. Dr. Cihangir Yandım, Tıp Fakültesi Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Metiner Tosun ve Doç. Dr. Elif Barış ile Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kaya Oğuz da yer alıyor.
Prof. Dr. Fırtına, kemik erimesinin dünya genelinde yaklaşık 200 milyon kişiyi etkilediğini belirterek, "Osteoporoz, çoğu zaman sadece kemik yoğunluğundaki azalma olarak algılanıyor; oysa hastaların günlük yaşamında çok daha derin etkiler oluşturan bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu hastalık, kişinin en basit hareketlerini bile çekinerek yapmasına neden olabiliyor. Yürümek, eğilmek, eşya taşımak ya da tek başına dışarıya çıkmak gibi sıradan görülen davranışlar, zamanla ciddi bir kaygı kaynağına dönüşebiliyor. Kırık riskiyle yaşamak, hastalarda yalnızca fiziksel değil, duygusal ve sosyal açıdan da önemli bir yük oluşturuyor" ifadelerini kullandı.
Bilimsel bilgi somut faydaya dönüşecek
Proje kapsamında geniş bir ilaç havuzu taranacak. Prof. Dr. Fırtına, "Çalışmamızın en önemli yönlerinden biri; farklı hastalıklar için kullanılan geleneksel ilaçların, osteoporoz tedavisinde de değerlendirilme potansiyelini araştıracak olmamız. Yapay zeka destekli modelleme sistemi sayesinde çok sayıda ilaç molekülünü inceleyerek, süreci hem hızlandırmayı hem de daha güçlü adaylara ulaşmayı amaçlıyoruz. Ardından elde edeceğimiz verileri, deneysel modellerle destekleyerek bilimsel açıdan sağlam bir sonuç ortaya koymak istiyoruz. Amacımız, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen bu hastalık karşısında, yaşam kalitesini artırabilecek yenilikçi bir yaklaşım ortaya koymak ve bilimsel bilgi üretimini somut faydaya dönüştürmek" dedi.
