Çoğu ishal tablosu hafif seyrediyor ve bir hafta içinde bağırsak düzeni normale dönüyor. Ancak özellikle 5 yaş altındaki çocuklarda gelişen sıvı kaybı, hayatı tehdit edebilecek ciddi sonuçlara yol açabiliyor.
Bunun nedeni, bu yaş grubundaki çocukların vücutlarındaki su oranının yüksek olması ve metabolizmalarının hızlı çalışması. Bu nedenle ishal ve kusmayla oluşan sıvı kaybı kısa sürede tehlikeli boyutlara ulaşabiliyor.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Berrin Arslan, ishal sürecinde yalnızca su değil, vücudun sağlıklı çalışmasında kilit rol oynayan sodyum ve potasyum gibi minerallerin de kaybedildiğini belirterek şu uyarıyı yapıyor:
“Dolayısıyla, özellikle küçük çocuklarda gelişen ciddi sıvı kaybı kısa sürede organ fonksiyonlarının bozulmasına ve acil müdahale gerektiren tablolara yol açabilmektedir. Bu nedenle, çocuklarda ishal tablosunda sıvı kaybının yakından takip ve takviye edilmesi hayati önem taşımaktadır”
Tedavide ilk 24 saatin kritik önem taşıdığını vurgulayan Dr. Berrin Arslan, erken müdahalenin önemini şu sözlerle anlatıyor:
“Erken tanı ve tedavi ishalin yol açabileceği ciddi sıvı kaybını önlemesi açısından büyük önem taşımaktadır. İshalin ilk dönemlerinde yeterli sıvı alımı ve uygun beslenme desteğiyle hastalık çoğu zaman kolayca kontrol altına alınabilmektedir”
En sık kirli su ve gıdalar yoluyla bulaşıyor
Yaz ishallerinin yaklaşık yüzde 90’ından virüs, bakteri ve parazit gibi mikrobik etmenler sorumlu oluyor. Özellikle E. coli, rotavirüs, norovirüs, salmonella ve shigella gibi mikroorganizmalar yaz aylarında daha sık enfeksiyona neden olabiliyor.
Dr. Berrin Arslan, yaz ishalinin genellikle kirli su ve gıdalarla bulaşan bakteri ve virüslerden kaynaklandığını belirterek şu bilgileri veriyor:
“Sıcakta uzun süre bekleyen et, tavuk, yumurta ve süt ürünleri gibi gıdalar, iyi klorlanmamış havuz suları, kirli içme suları ve yeterince yıkanmamış meyve ile sebzeler ishal riskini artırmaktadır. Ayrıca, yaz aylarında aşırı miktarda tüketilen bazı meyveler, içeriklerindeki yüksek fruktoz nedeniyle, özellikle çocuklarda ishale yol açabilmektedir. Bu nedenle yaz döneminde gıda ve su hijyenine dikkat etmek son derece önemlidir”
Bu belirtiler varsa dikkat!
Yaz ishali; sıcaklık ve nemin artmasıyla mikropların hızla çoğalması sonucu ortaya çıkan, genellikle kirli su veya bozulmuş gıdaların tüketimiyle bulaşan bir bağırsak enfeksiyonu olarak tanımlanıyor.
Hastalık çoğunlukla ani başlayan karın ağrısı ve krampların ardından gelişen sulu dışkılama ile kendini gösteriyor.
Belirtilerin şiddeti enfeksiyona neden olan mikroorganizmaya ve çocuğun yaşına göre değişebiliyor.
Hastalığın en yaygın belirtisinin normalden daha sık ve sulu dışkılama olduğunu belirten Dr. Berrin Arslan, tabloya eşlik edebilecek diğer belirtileri şöyle aktarıyor:
“Buna mide bulantısı, kusma, halsizlik, iştahsızlık ve zaman zaman ateş de eşlik edebilmektedir. Özellikle enfeksiyona bağlı gelişen tablolarda genel bir kırgınlık hissi de oluşabilmektedir”
İlk 24 saat kritik önem taşıyor
İshalin ilk 24 saati, vücudun sıvıyı en hızlı kaybettiği dönem olması nedeniyle kritik önem taşıyor.
Tedavide temel amaç, kaybedilen sıvı ve minerallerin yerine konarak dehidratasyonun önlenmesi.
Bu süreçte doğru sıvı ve beslenme desteği hastalığın ağırlaşmasını ve hastaneye yatış gerektiren durumları önlemede belirleyici rol oynuyor.
Ayrıca idrar miktarının takip edilmesiyle sıvı kaybı belirtilerinin izlenmesi gerektiğini vurgulayan Dr. Berrin Arslan, şu ifadeleri kullanıyor:
“İlk 24 saat içinde sık aralıklarla su, ayran veya hekim önerisine uygun sıvılar verilmesi, anne sütü alan bebeklerin daha sık emzirilmesi ve çocuğun yaşına uygun hafif beslenmenin sürdürülmesi çok önemlidir. Beslenmede muz, yoğurt, pirinç ve haşlanmış patates gibi sindirimi kolay gıdalar tercih edilmektedir. Bazı durumlarda hekim önerisiyle probiyotik veya çinko desteği verilebilir.”
Doktora danışmadan asla!
Bu dönemde şekerli ve gazlı içecekler ile yağlı ve ağır gıdaların şikâyetleri artırabileceği için önerilmediği belirtiliyor.
Çocuğun aç bırakılmaması gerektiğini vurgulayan Dr. Berrin Arslan, “az ve sık öğün” yaklaşımına dikkat çekiyor.
Ayrıca doktora danışmadan ishal kesici ilaç ve antibiyotik kullanımının tehlikelerine dikkat çekerek şu uyarıda bulunuyor:
“Çocuğu aç bırakmak da doğru bir yaklaşım değildir; az ve sık öğünlerle beslenmenin sürdürülmesi gerekir”
“Dr. Berrin Arslan, bunların yanı sıra doktora danışmadan ishal kesici ilaç veya antibiyotiklerin asla kullanılmaması gerektiğini vurgulayarak, aksi halde hastalığın seyrinin gizlenebileceğini, altta yatan enfeksiyonun ilerleyebileceğini ve sıvı kaybının fark edilmeden ağırlaşabileceğini aktarıyor.”
Yaz ishalinden korunmak için 12 önemli öneri
Yaz ishallerinin önemli bir bölümü basit hijyen ve beslenme önlemleriyle önlenebiliyor. Dr. Berrin Arslan’ın önerdiği 12 önlem şöyle sıralanıyor:
- Çocuğunuza düzenli olarak el yıkama alışkanlığını kazandırın
- Güvenilir içme suyu kullanın, güneş altında uzun süre beklemiş olan sulardan kaçının
- Meyve ve sebzeleri iyice yıkayın
- Pişmiş yiyecekleri uzun süre oda sıcaklığında bekletmeyin, uygun koşullarda saklayın
- Bebek mamalarını her öğünde taze hazırlayın
- Biberonların ve emziklerin temizliğine dikkat edin
- Hijyeninden emin olmadığınız havuzları kullanmayın
- Havuzdan veya denizden çıktıktan sonra mutlaka duş almasını sağlayın
- Havuz suyunu yutmaması konusunda bilinçlendirin
- Özellikle açıkta satılan ve uygun koşullarda muhafaza edilmeyen yiyeceklerden kaçının
- Çözülmüş gıdaları yeniden dondurmayın
- Evde ishal geçiren biri varsa havlu, bardak ve çatal gibi kişisel eşyalarını ortak kullanmayın
