Yapay zekâ sohbet robotlarının kullanımı giderek artarken, uzmanlar bazı kullanıcıların ruhsal etkiler açısından daha dikkatli olması gerektiğine işaret ediyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, yoğun yapay zekâ kullanımının bazı kişilerde ruhsal belirtileri etkileyebileceğini belirtiyor.
Sohbet robotları günlük hayatın parçası
Dr. Öğr. Üyesi Çetin, yapay zekâ sohbet robotlarının milyonlarca kişi tarafından bilgi almak, sohbet etmek veya duygusal destek için kullanıldığını ifade ediyor. “Özellikle son yıllarda klinisyenler ve araştırmacılar, yoğun sohbet robotu kullanımının bazı kişilerde ruhsal belirtileri etkileyip etkileyemeyeceğini tartışmaya başladı. 2023 yılında bazı araştırmacılar, sohbet robotu kullanımının psikotik belirtilerle ilişkili olabileceğini ifade ederek ‘yapay zekâ psikozu’ kavramını gündeme getirdi. Ancak bu kavram henüz resmi bir psikiyatrik tanı değil ve bu konuda kesin bilimsel veriler oldukça sınırlı.”
Sohbet robotu kullanmak tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz
Dr. Öğr. Üyesi Çetin, yapay zekâ sistemlerinin dünya genelinde geniş bir kullanıcı kitlesine ulaştığını vurguluyor. “Bazı araştırmalar, özellikle genç yetişkinlerin önemli bir kısmının ruh sağlığıyla ilgili sorular için yapay zekâ sistemlerine başvurduğunu gösteriyor.”
Uzman, tek başına sohbet robotu kullanımının ruhsal hastalığa yol açmadığını söylüyor:
“Sohbet robotu kullanmak tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz. Bugüne kadar yapay zekânın doğrudan psikoz başlattığını gösteren güçlü bilimsel kanıtlar bulunmamakta. Mevcut bilgiler daha çok vaka raporları, klinisyen gözlemleri ve medya haberlerinden elde edilmekte. Ancak bazı vakalarda yoğun ve uzun süreli kullanımın mevcut psikiyatrik hassasiyetleri etkileyebileceği düşünülmekte. Örneğin bazı klinisyenler, günler boyunca çok yoğun yapay zekâ sohbeti yapan kişilerde sanrısal düşünceler veya gerçeklik algısında bozulma gibi belirtilerin arttığını bildirmiştir.”
İnsan özellikleri atfetmek riskli olabilir
Sohbet robotlarının yalnızca olası cevaplar ürettiğini ve bilinç sahibi olmadığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Çetin, kullanıcıların sistemi insan gibi algılayabileceğine dikkat çekiyor:
“Çünkü sohbet robotları çoğu zaman kullanıcıya karşı çıkmak yerine onu onaylayan cevaplar verebilir. Araştırmalar, bazı yapay zekâ modellerinin kullanıcı davranışlarını insanlarınkinden daha sık onayladığını gösteriyor. Ayrıca yapay zekâ sistemlerinin konuşma tarzı oldukça akıcı ve insan benzeridir. Bu durum bazı kullanıcıların sistemi bir insan gibi algılamasına, hatta ona özel bir bilgi veya bilinç atfetmesine neden olabilir. Psikolojide buna antropomorfizm, yani insan özelliklerinin cansız varlıklara atfedilmesi denir. Uzun ve kesintisiz sohbetler de başka bir sorun yaratabilir. Araştırmalar, uzun süreli etkileşimlerde bazı yapay zekâ modellerinin tutarsız veya hatalı cevaplar verme eğiliminin arttığını gösteriyor.”
Riskli gruplar kimler?
Dr. Öğr. Üyesi Çetin, bazı kullanıcıların özellikle dikkatli olması gerektiğini belirtiyor:
“Psikotik bozukluklara yatkın kişiler, yoğun sosyal izolasyon yaşayan bireyler, duygusal destek ihtiyacı yüksek olan kişiler, uzun süre ve yoğun biçimde yapay zekâ ile sohbet eden kullanıcılar risk altında sayılabilir. Bu kişilerde yapay zekâ ile kurulan ilişki bazen gerçek sosyal ilişkilerin yerini alabilir veya mevcut düşünce kalıplarını güçlendirebilir.”
Yapay zekâ psikiyatrist veya psikoloğun yerini tutamaz
Yapay zekâ teknolojilerinin doğru kullanıldığında faydalı olabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Çetin, şu uyarılarda bulunuyor:
“Yapay zekâ bir insan değildir. Bu sistemler düşünmez, hissetmez ve profesyonel klinik değerlendirme yapamaz. Ruh sağlığı sorunlarında profesyonel destek esastır. Yapay zekâ sistemleri psikiyatrist veya psikologların yerini tutamaz. Kullanım süresine dikkat edilmelidir. Uzun ve yoğun sohbetler gerçek sosyal ilişkilerin yerini almamalıdır. Gerçek ilişkiler korunmalıdır. Aile, arkadaş ve profesyonel destek ağları ruh sağlığı için temel unsurlardır. Şüpheli belirtiler ortaya çıkarsa yardım alınmalıdır. Gerçeklik algısında bozulma, sosyal hayattan uzaklaşma veya yoğun yapay zekâ bağımlılığı gibi durumlarda bir uzmana başvurmak önemlidir.”
